HomeRubriekenPeilingItem
voetnoot

Peiling

Dure digitale ambities mogen niet ten koste gaan van lokale functie bibliotheek
In nummer 3 van Bibliotheekblad (verschijning 10 maart) staat een interview met Rob Vellinga, directeur van de Bibliotheek Wassenaar, waarin hij de volgende uitspraak doet: 'Men hoeft bij mij niet aan te komen met het verzoek om twee euro per inwoner voor de digitale bibliotheek of Nationale Bibliotheekcatalogus. Ik vind het zelfs een prikkelende gedachte om alle digitale ontwikkelingen aan de bibliotheek voorbij te laten gaan en vol in te zetten op de culturele functie! De bibliotheek zal langzaam wegzinken in het geldverslindende digitale moeras. Over tien jaar mag men mij afrekenen op deze uitspraak. Voor de digitale bibliotheek ga ik geen ochtenden of dagdelen sluiten.'

Mogen dure digitale ambities inderdaad niet ten koste gaan van de lokale functie van de bibliotheek?
Geef uw stem en licht het toe in het reactieveld.

Twee reacties van opiniemakers binnen de bibliotheekwereld:

Jos Debeij, directeur Bibliotheek Deventer en portefeuillehouder namens bestuur in VOB-commissie Digitale Bibliotheek
'Onze branchestrategie zoals omschreven in de Agenda voor de toekomst
kiest nadrukkelijk wel voor de digitale bibliotheek. Ook bij de herijking van de strategie is er geen enkele reden om deze keuze te herzien. Eerder nog om er nog nadrukkelijker op in te zetten; ook voor de culturele functie. Juist de keuze voor functies met grote betekenis voor individu en samenleving én de mix van fysieke en digitale bibliotheek maakt ons uniek.
En het bedrag: ik heb inderdaad wel eens € 2 genoemd. Overijsselse
bibliotheken geven nu gemiddelde € 1,18 uit aan de digitale bibliotheek
- als je alle kosten op een rij zet. Ons uitgangspunt is dat door herziening van processen en infrastructuur dat ook het richtbedrag voor de nabije toekomst is. Maar er is ook nog een verdere toekomst en we moeten zien langs welke weg we onze betekenis kunnen blijven invullen en uitbouwen.'

Peter van Eijk, directeur Stichting Bibliotheek.nl
'Rob Vellinga runt een prachtige bibliotheek in een gemeenschapshuis waar de goede functies zijn verenigd. Hij sluit daarmee aan bij de beste Amsterdamse tradities waarin de verblijfs- en ontmoetingsfunctie centraal staan in de exploitatie van het gebouw. Ik zou willen dat meer bibliotheken in Nederland in staat worden gesteld om een dergelijke visie op de moderne bibliotheek gestalte te geven.

Robs gedachten over digitalisering zijn inderdaad prikkelend, maar ik zie ze vooral als een gedachte-experiment. Want, hebben we niet allemaal zo af en toe de fantasie om aan de ratrace van de digitale revolutie te ontsnappen en het informatietijdperk in te ruilen voor het tempo van de mid-twintigste eeuw? De vraag is echter of dit werkelijk een optie is, als het onze ambitie is om de meerwaarde van bibliotheken in de moderne samenleving te vergroten.

Bibliotheek.nl is eind 2009 door de VOB opgericht – met steun van het ministerie van OCW - vanuit een heldere branchevisie op de toekomst. Een visie waarin de nieuwsgierige Nederlander centraal staat met zijn/haar veranderende (informatie)behoeften. Recent onderzoek wijst uit dat miljoenen landgenoten steeds meer tijd zullen besteden in het digitale domein. Via hun thuiscomputers, laptops, slimme telefoons en tablet-pc’s zullen ze nog actiever worden op sociale netwerken (zoals Hyves, Facebook) en meer gebruik gaan maken van elektronische leermiddelen en van e-content (tekst, beeld en geluid). Als wij verbinding willen behouden met miljoenen leden dan is het zaak om onze gezamenlijke positie in het digitale domein te verbeteren. Door het verrijken van het aanbod, het verbeteren van onze dienstverlening en door samen te werken met publieke partners, zoals de Koninklijke Bibliotheek. Als verantwoordelijke organisatie voor de digitale bibliotheekinnovatie zien wij dat als onze maatschappelijke opdracht. Ik zou niet graag met mijn mond vol tanden staan als me over tien jaar gevraagd wordt waarom de bibliotheeksector de belangrijkste dienstentechnologische ontwikkeling van de afgelopen decennia aan zich voorbij heeft laten gaan.'



Dure digitale ambities mogen niet ten koste gaan van lokale functie bibliotheek
Eens (249 stemmen)
63%
Oneens (146 stemmen)
37%

Reacties op dit artikel (20)

Sjaak Driessen
1-3-2011 22:07
Beste Peter en Jos en ...., Rob slaat voor mij niet alleen de spijker op z'n kop, zijn doen en laten fungeren als een vergrootglas voor wat werkt en wat niet werkt. De digitalisering op landelijk niveau heeft tot op heden een heel groot hocus pocus gehalte waar nog geen enkele burger voor uit z'n stoel komt en ons maant: 'Waar blijft ..... dat nou?'. Enthousiame, gepaard met getuigenis en onkunde, dat ervaar ik vaak als een sta in de weg om tot een kritischer beschouwing te komen. Ik herinner me nog een 'startbijeenkomst' in OBA waarin de bibliotheken werden weggezet als onnozelen. Met de acteurs van de nieuwe werkelijkheid (later bibliotheek.nl) op de bühne. 'Oorlog en Vrede', bovenaan op Google en vervolgens de bibliotheken als dé vindtplaaten waar de smachtende burger terecht zou kunnen .... Het zou goed zijn om een debat te houden met de actuers, de lui die met hun poten in de lokale klei staan, de lokale en bovenlokale financiers, de burgers, etc. om de wereld, boven en beneden, en daar tussenin, een nieuw, waarachtig en herkenbaar gezicht te geven. En dat alles omdat een waarachtige bibliotheek in dienst staat van verschillende waarheden! Sjaak Driessen
Chris Groeneveld, SIOB
2-3-2011 17:36
Rob Vellinga vindt het een prikkelende gedachte dat hij van de 27 euro per inwoner die gemeenten besteden aan bibliotheekwerk er geen twee besteedt aan de digitale bibliotheek, ook geen 20 eurocent (dat doen de bibliotheken nu), maar nul eurocent, en om vol en exclusief in te zetten op de lokale en culturele functie van de bibliotheek. Ik vraag mij wel af of hij zich realiseert hoe fundamenteel die keuze is, en hoever hij daarin wil gaan. De raison d’être van de bibliotheek is gelegen in het recht op een vrije onbeperkte toegang tot kennis, wetenschap, cultuur en informatie. Bedoelt Vellinga nu echt dat hij niet langer een rol voor de bibliotheek ziet in de toegang tot kennis, wetenschap en informatie? Die rol is geformuleerd in een tijd, ruim 60 jaar geleden, toen toegang tot informatie schaars was, althans toen informatie niet zo alom aanwezig was als heden ten dage via internet. Voor grote delen van de wereld is die rol nog zeer actueel. Maar de hamvraag is of dat ook geldt voor een bibliotheek in Nederland, of in Wassenaar, vandaag en in de toekomst. De hoeveelheid vrij toegankelijke informatie op internet is enorm en neemt nog dagelijks toe. De overheid wordt bijvoorbeeld steeds transparanter en maakt veel van zijn eigen informatie beschikbaar via internet. De wetenschap brengt via open access steeds meer kennis direct in het publieke domein. De internetgemeenschap zelf produceert vrij toegankelijke gecodificeerde kennis in de vorm van Wikipedia-achtige publicaties en fora. Maar het is nog lang niet zover dat alle informatie en kennis gratis via internet beschikbaar is, en het lijkt ook onwaarschijnlijk dat dat ooit gaat gebeuren. Want parallel aan de trend van open access en informatievrijheid zien we toenemende bescherming en commercialisering. Apple wringt zich met een verdienmodel tussen uitgever en consument. Muziek, films en publicaties worden achter DRM-sluizen gehouden. Online kranten waren aanvankelijk gratis toegankelijk, maar worden nu één voor één voorzien van een kassa. Ik ben er – laat ik het voorzichtig formuleren – niet zeker van dat wij het Rijk Van De Vrije Informatie binnen tien jaar kunnen binnentreden. Willen we het recht op toegang tot informatie respecteren, dan blijft de bibliotheek een noodzakelijke poort. Daargelaten nog de vraag hoe heilzaam dat Vrije Rijk zou zijn, want misschien blijft de bibliotheek in dat Rijk juist wel nodig om de informatie te selecteren en te structureren. De bibliothecaris die de informatiefunctie afschrijft neemt dus een flinke, en in mijn ogen onverantwoorde gok. Maar stel dat een bibliotheek die gok neemt, welke overlevingskansen heeft die dan? Is de bibliotheek als ontmoetingsplek en als encyclopedie van kunst en cultuur belangrijk genoeg om overheidssubsidie te rechtvaardigen? Juist informatie over tentoonstellingen en voorstellingen, culturele achtergrondinformatie, juist die informatie is in overvloed aanwezig op internet. Ik hoop dus maar dat Vellinga onder de culturele functie ook lezen en literatuur verstaat, want leesbevordering is nog altijd een stevig anker van de bibliotheek. En nu maar bidden dat de digitalisering aan het literaire boek voorbij zal gaan?
Astrid Kraal
2-3-2011 19:38
Ik zal de laatste zijn om de rol, functie en opdracht van het Openbare Bibliotheekwerk ter discussie te stellen....maar...moeten we ons als branche niet vooral focussen op de vraag van de klant? ligt ons bestaansrecht niet voor het overgrote deel in de klantwaarde van onze producten en diensten?
Barend Eikelenboom
3-3-2011 13:44
Ik deel de mening van Rob Vellinga dat de kracht en de toekomst van de openbare bibliotheek ligt in het belang dat lokaal aan de voorziening wordt toegekend. Dat lokale belang wordt niet afgemeten aan je digitale aanbod, misschien met uitzondering van een aantrekkelijke website waarop leners en leden o.a. gebruik kunnen maken van handige diensten als verlengen, reserveren en raadplegen van de catalogus. Het lokale belang van de bibliotheek wordt afgemeten aan wat er in het bibliotheekgebouw is te vinden en wat er gebeurt. Dat moet de moeite van het bezoeken waard zijn. Om als lokale bibliotheek geen cent over te hebben voor de landelijke digitale ambities van de sector gaat me wel wat ver, maar gezien wat we, zonder er veel centen aan kwijt te zijn, al digitaal binnen krijgen moeten we er inderdaad niet te veel geld aan besteden. In ieder geval niet meer dan wat we er nu aan kwijt zijn. Er moet dan wel met grote spoed meer zinvol product uit komen voor mijn lokale klanten, anders wordt ik het misschien nog wel 100% met Rob eens.
Rob Vellinga
6-3-2011 23:02
Aardig om de diverse reacties op mijn stelling te lezen. Wel vreemd dat er in 1 etmaal bijna 200 stemmers bij zijn gekomen zonder een enkel geschreven reactie. Even een nuancering. Mijn punt is niet dat ik tegen digitale ontwikkelingen ben, dat is net zoiets als tegen de elektrische auto zijn dus zinloos; mijn punt is dat ik twijfels heb over digitale producten die door de bibliotheeksector zelf worden ontwikkeld. Afgezien van de vraag of hier behoefte aan zal bestaan heb ik grote zorgen over de betaalbaarheid ervan. Wanneer de overheid in bibliotheek.nl blijft investeren heb ik geen probleem; indien de sector deze organisatie moet onderhouden heb ik dat probleem wel en ongetwijfeld collega directeuren ook. De bibliotheekbranche wordt de komende jaren geschoren en dan moet men, zoals bekend, stil blijven zitten. Basisbibliotheken hebben de middelen niet om pakweg 1 euro per inwoner, of zelfs 50 eurocent, af te dragen om bibliotheek.nl in stand te houden. De opmerking van meneer Groeneveld is een opmerking van iemand die duidelijk geen bibliotheek leidt. De genoemde 27 euro mag dan een gemiddelde zijn, heel veel bibliotheken krijgen dit bedrag per inwoner niet, de meeste niet denk ik. Een basisbibliotheek die 8 gemeenten bedient met gezamenlijk een werkgebied van 100.000 inwoners, zal in de begroting geen 50.000 of 100.000 euro kunnen vinden om bij te dragen aan de te ontwikkelen digitale producten. Of er moet personeel ontslagen worden of het aanschafbudget wordt drastisch verminderd. Mij dunkt dat het gemiddelde publiek dat een bibliotheek bezoekt dat niet zal waarderen. En dan lees ik ook nog dat jongeren niet zitten te wachten op digitale content van traditionele culturele instituten. Ik voorspel dan ook dat de Stichting Bibliotheek.nl een lastige toekomst tegemoetgaat indien deze haar eigen broek moet ophouden, lees: bekostigd moet worden door de bibliotheeksector. Er werken bijna 40 personen (allen managers) bij genoemde stichting, waarschijnlijk niet in schaal 5, en die willen zichzelf bewijzen. Dat is terecht en zij doen ook hun uiterste best, alle respect, maar hun 'output' is in een tijd van bezuinigingen niet vanzelfsprekend noodzakelijk. Dan wil ik nog opmerken dat in veel hoofden, ook in de bibliotheekwereld, de gedachte leeft dat als je niet digitaal bezig bent, de slag om vernieuwing wordt gemist. Te weing verneem ik dat er wellicht ook andere creatieve oplossingen mogelijk zijn om te innoveren en om de bibliotheek een reden van bestaan te geven. De stelling van Peter van Eijck kan ook omgedraaid worden; over 10 jaar kan men zeggen: wat onverstandig van bibliotheken dat men zoveel geld in het digitale domein heeft gestoken, had dat maar besteed aan lees- en taalbevordering. In de voortreffelijke studie van onze bibliotheekprofessor Frank Huysmans, 'De bibliotheek 10 jaar van nu', stelt hij, naar mijn mening terecht, dat digitale ontwikkelingen behoren tot het commerciële domein. Publieke middelen kunnen nooit concurrerend zijn want daarvan zijn er altijd te weinig.
G. Jansen
7-3-2011 14:04
Digitalisering is de enige oplossing voor de bibliotheek. De traditionele uitleen-functie van “analoge” media zit aan het einde van de levenscyclus en kan hooguit met kunstgrepen een aantal jaren gerekt worden. Andere functies als ontmoeting, ontwikkeling en educatie hebben dan ook geen bestaansrecht binnen een bibliotheek want binnen een gemeente kunnen die functies met gemak ergens anders worden ondergebracht. Feitelijk zeggen de (kille) cijfers op site van het CBS genoeg. Het totaal aantal uitleningen per lid is in de periode met 2001-2009 met 25% gedaald, het aantal uitleningen per inwoner met bijna 35%. Het aantal inwoners van NL dat lid is van de bibliotheek is met 10% gedaald. De totale mediakosten zijn echter wel met 25% gestegen. Gezien de inflatie was 14% op zijn plaats geweest. Berekenen we nu de mediakosten per uitlening dan zijn die gestegen van 42 cent (2001) naar 76 cent (2009), een stijging van bijna 80%. Volgens mij is de bibliotheek dus weggezonken in een geldverslindend analoge-media moeras. Helemaal als men zich bedenkt dat de totale subsidie (inclusief die van het rijk en de provincies) per lid met 49% zijn gestegen sinds 2001. Kunt u dat nog uitleggen aan de wethouder? Als ik beleidsmaker binnen een gemeente zou zijn en ik zou bovenstaande cijfers zien dan kan ik met droge ogen flink bezuinigen door de bibliotheek in te laten grijpen op de aanschafbudgetten, en dan zou ik nog wel geld vrij willen spelen voor vergaande digitalisering, maar alleen als dit landelijk zou worden opgepakt want de digitale wensen van de inwoners in Groningen zullen niet afwijken van die van Limburgers, Randstedelingen, Zeeuwen of Drenten. En dit besluit zou ik goed kunnen uitleggen aan mijn bevolking. Ik ben het dus volledig oneens met de stelling en ik zou tegen alle bestuurders willen roepen: grijp die laatste digitale strohalm!
Frank Huysmans
11-3-2011 21:01
Goed dat Rob Vellinga en Bibliotheekblad deze discussie starten. Hoewel, discussie… Zoals Rob aangeeft blijft het aantal reacties ver achter bij het aantal stemmers. Ook van mijn kant dus een oproep om te reageren. Reageren doe ik bij dezen ook op het punt waar Rob mijn standpunt over digitalisering in de bibliotheek zegt weer te geven. Hij lijkt mij daar tot zijn medestander te willen maken, terwijl ik het niet met hem eens ben. Graag leg ik uit waarom. Voor de duidelijkheid: wat volgt schrijf ik niet namens de beide organisaties waarvoor ik werk, SIOB en Universiteit van Amsterdam. Op de eerste plaats was het niet slechts mijn standpunt; ik schreef het rapport ‘De openbare bibliotheek tien jaar van nu’ met een doctor in de economie (wier naam hopelijk niet steeds wordt vergeten omdat ze een vrouw is). Op de tweede plaats is het niet mijn standpunt dat 'digitale ontwikkelingen behoren tot het commerciële domein', zoals Rob schrijft. Als hij bedoelt dat organisaties die met publieke middelen opereren niet de slagkracht van een, zeg, Google kunnen ontwikkelen, vindt hij mij aan zijn zijde. Maar wil de openbare bibliotheek haar aloude missie – volksverheffing, oftewel mensen in staatvstellen en helpen zich te ontplooien - blijven waarmaken, dan zal ze er niet aan ontkomen in het digitale domein veel zichtbaarder en actiever te worden dan ze nu is. Bijna alle handreikingen voor beleid in 'De openbare bibliotheek tien jaar van nu' hadden daarop betrekking. De openbare bibliotheek moet volgens mij een hybride bibliotheek willen zijn, fysiek en digitaal. Beide polen dienen elkaar aan te vullen en te versterken. De fysieke bibliotheek geeft invulling aan de lokale verankering, terwijl de digitale bibliotheek vooral de het lokale niveau overstijgende functie invult. Nu is 'digitalisering' net zo'n begrip als 'cultuur': probeer het te definiëren en je krijgt het gevoel dat je, zoals de Duitsers zo mooi zeggen, een pudding aan de muur aan het spijkeren bent. In 'De openbare bibliotheek tien jaar van nu' signaleerden we vooral de opkomst van sociale media en wat die zullen gaan betekenen voor de manier waarop mensen met ‘content’ omgaan. Inmiddels zijn we drie jaar verder en is wel duidelijk dat de digitale media de uitleenfunctie sterk onder druk gaan zetten. Niet alleen door de semilegale peer-to-peer-uitwisseling van bestanden. Nu Amazon het zijn gebruikers toestaat om eenmaal gekochte e-boeken tijdelijk aan anderen uit te lenen, ontstaan er op Facebook en elders netwerken van aanbieders en vragers van deze e-boeken. Ook lijkt het er steeds meer op dat de digitale verspreiding van boeken ertoe leidt dat ze veel goedkoper gaan worden. Het prijsverschil tussen kopen en lenen wordt kleiner en daarmee de financiële prikkel om naar de bibliotheek te gaan. Overigens geloof ik niet dat de uitleenfunctie geheel zal verdwijnen. Wel dat ze op een veel lager niveau zal gaan belanden dan de 180 miljoen uitleningen jaarlijks aan het begin van de jaren negentig. Inmiddels zitten we zo ongeveer op de helft van dat aantal (zie http://www.siob.nl/bibliotheekmonitor). De openbare bibliotheek wordt dus minder een bibliotheek van leden en leners. In tegenstelling tot Rob (vermoed ik) denk ik niet dat de bibliotheek zich 'dus' meer op de fysieke vestiging zal moeten gaan richten en de digitale ambities moet laten varen. Een bibliotheek van en voor 16,6 miljoen Nederlanders moet ernaar blijven streven al die mensen ten minste af en toe van dienst te zijn. Dus ook die ruim tien miljoen Nederlanders die geen lid zijn en nooit (meer) in de fysieke vestiging komen. Vooral degenen tussen de pakweg 12 en 45 jaar die de bibliotheek niet meer op hun mentale landkaart hebben staan maar wel baat zouden hebben bij haar dienstverlening. Die bereik je misschien niet met content maar mogelijk wel met context. Met het – jawel, digitaal, via informatiezoekalgoritmes - leggen van verbanden tussen verhalen in tekst, beeld en geluid. Als ik op bibliotheek.nl 'Max Havelaar' intik, wil ik te zien krijgen: zie ook Nederlands-Indië; Java; 19e eeuw; kolonialisme. Met achter elk van die lemma’s een lijstje via internet toegankelijke bronnen van goede kwaliteit. Dus niet alleen de materialen die de bibliotheek zelf op de plank heeft staan en waarvoor men naar de bibliotheek moet fietsen. Het moet mogelijk zijn, met een groep talentvolle IT’ers en de vrijwillige wikipedia-achtige inzet van de tienduizenden die de openbare bibliotheek een warm hart toedragen, om deze volksverheffing 2.0 voor elkaar te boksen. Zijn dit dure digitale ambities? Ja, ze zullen geld kosten, maar als slim gebruik wordt gemaakt van open source en ‘wikinomie’ zou het wel eens verbazingwekkend weinig geld kunnen zijn. Iedereen begrijpt dat het runnen van een fysieke bibliotheek veel geld kost. Maar de culturele productie verschuift, voor iedereen zichtbaar, van fysiek naar digitaal. Het uitleenmodel, gebaseerd op de fysieke eenheid van informatie en drager, heeft zijn langste tijd gehad. De subsidie gaat, zoals SIOB-collega Chris Groeneveld aangaf, voor het overgrote deel naar de fysieke bibliotheek. Van een hybride bibliotheek is nog lang geen sprake. De enige mogelijkheid die ik zie om niet te korten op de fysieke vestigingen is een lobby in Den Haag te starten voor meer geld voor de landelijke digitale bibliotheek. Trefwoord: kenniseconomie. Anders lijkt mij er geen alternatief te zijn voor herallocatie van middelen van fysiek naar digitaal. Maar zoals gezegd: door de kennis en het enthousiasme van de goedwillende gebruikers te mobiliseren zouden de digitale ambities, vergeleken met de fysieke ambities van Rob en anderen, wel eens spotgoedkoop kunnen worden.
Jeroen de Boer
14-3-2011 20:32
De wereld digitaliseert en dat heeft ook zijn weerslag op de bibliotheek, haar content en gebruikers. Voor mij is het geen kwestie van analoog óf digitaal. Ik zie de toekomst van de bibliotheek in de context die zij vervult ten opzichte van het digitale domein. Wanneer je kijkt naar de ontwikkeling daarvan is de verwachting dat het geld verdiend gaat worden met de verkoop van zogenaamde added value. Je krijgt gratis toegang tot digitale muziek, documenten etc., maar moet gaan betalen voor de meerwaarde: extra content, merchandise, toegang tot communities. Recentelijk onderzoek toont aan de jonge internetgebruikers het niet raar vinden te betalen voor digitale content. Daar ligt dus een kans, zeker wanneer je aan de poort staat van de ontsluiting daarvan. Ik zie het zelf als de bibliotheek die de context van dat digitale aanbod vormt. Zij moet diensten bieden waarvoor de gebruiker bereid is te betalen en die het liefst connectie hebben met een fysieke vestiging. Tegelijkertijd dienen bibliotheken zich denk ik te realiseren dat de terugloop van het aantal bezoekers en daarmee corresponderend het aantal analoge uitleningen onomkeerbaar is. Neem dus je verlies en kijk naar de toekomst. En doe dat op een open manier. Ik ben blij dat Frank Huysmans de term wikinomie aanhaalt (voor iedereen die Wikinomics dan Don Tapscott nog niet las, doen!) Inderdaad: de kracht waarmee bijvoorbeeld Google ontwikkelt en innoveert ligt ver buiten ons bereik. Maar het is ook niet nodig. Mobiliseer een groep enthousiaste hackers en stel hen voor een aantal uitdagingen dat snel gerealiseerd moet (Google als voorbeeld hiervan maar eens op Music Hack Day). De resultaten zijn geweldig innovatief, hebben een prettig grassrootskarakter en kosten bijna niets. Met betrekking tot het muziekbibliotheekwerk (da’s mijn kader dan weer) merk ik van kenners ‘van buiten’ dat zij het bibliotheekwerk een warm hart toedragen, voor ons een (fysieke) curatorrol weggelegd zien en graag zouden bijdragen aan (digitale) ontwikkelingen. Ik ben ervan overtuigd dat dit ook geldt voor andere vormen van bibliotheekwerk. Kansen te over dus, maar misschien moeten we, om deze te realiseren, eerst af van het idee dat álles centraal en gecoördineerd moet.
Jeroen de Boer
14-3-2011 21:12
De wereld digitaliseert en dat heeft ook zijn weerslag op de bibliotheek, haar content en gebruikers. Voor mij is het geen kwestie van analoog óf digitaal. Ik zie de toekomst van de bibliotheek in de context die zij vervult ten opzichte van het digitale domein. Wanneer je kijkt naar de ontwikkeling daarvan is de verwachting dat het geld verdiend gaat worden met de verkoop van zogenaamde added value. Je krijgt gratis toegang tot digitale muziek, documenten etc., maar moet gaan betalen voor de meerwaarde: extra content, merchandise, toegang tot communities. Recentelijk onderzoek toont aan de jonge internetgebruikers het niet raar vinden te betalen voor digitale content. Daar ligt dus een kans, zeker wanneer je aan de poort staat van de ontsluiting daarvan. Ik zie het zelf als de bibliotheek die de context van dat digitale aanbod vormt. Zij moet diensten bieden waarvoor de gebruiker bereid is te betalen en die het liefst connectie hebben met een fysieke vestiging. Tegelijkertijd dienen bibliotheken zich denk ik te realiseren dat de terugloop van het aantal bezoekers en daarmee corresponderend het aantal analoge uitleningen onomkeerbaar is. Neem dus je verlies en kijk naar de toekomst. En doe dat op een open manier. Ik ben blij dat Frank Huysmans de term wikinomie aanhaalt (voor iedereen die Wikinomics dan Don Tapscott nog niet las, doen!) Inderdaad: de kracht waarmee bijvoorbeeld Google ontwikkelt en innoveert ligt ver buiten ons bereik. Maar het is ook niet nodig. Mobiliseer een groep enthousiaste hackers en stel hen voor een aantal uitdagingen dat snel gerealiseerd moet (Google als voorbeeld hiervan maar eens op Music Hack Day). De resultaten zijn geweldig innovatief, hebben een prettig grassrootskarakter en kosten bijna niets. Met betrekking tot het muziekbibliotheekwerk (da’s mijn kader dan weer) merk ik van kenners ‘van buiten’ dat zij het bibliotheekwerk een warm hart toedragen, voor ons een (fysieke) curatorrol weggelegd zien en graag zouden bijdragen aan (digitale) ontwikkelingen. Ik ben ervan overtuigd dat dit ook geldt voor andere vormen van bibliotheekwerk. Kansen te over dus, maar misschien moeten we, om deze te realiseren, eerst af van het idee dat álles centraal en gecoördineerd moet.
Joost Heessels
15-3-2011 11:42
Bibliotheken. Armoedig al die discussies over fysiek of digitaal. Want het is geen of, het is en. Vreemd nog meer is dat men vergeet dat leesbevordering ook alles te maken heeft met digitalisering en omgedraaid. Is het ook zo eng om eens in de huid van de klant te kruipen. Een bibliotheek heeft alleen maar bestaansrecht als het naar haar klant luistert. En met commercieel denken zonder het te zijn is toch ook niets mis. Is de bibliotheek daar nu niet al een tijdje mee bezig (zie de nieuwe inrichting).
Joost Heessels
15-3-2011 11:59
Bibliotheken. Armoedig al die discussies over fysiek of digitaal. Want het is geen of, het is en. Vreemd nog meer is dat men vergeet dat leesbevordering ook alles te maken heeft met digitalisering en omgedraaid. Is het ook zo eng om eens in de huid van de klant te kruipen. Een bibliotheek heeft alleen maar bestaansrecht als het naar haar klant luistert. En met commercieel denken zonder het te zijn is toch ook niets mis. Is de bibliotheek daar nu niet al een tijdje mee bezig (zie de nieuwe inrichting).
Edwin Mijnsbergen
15-3-2011 12:25
Mijn reactie op het -toen nog geheel gratis- in een uur bij elkaar geklikte Bibliotheek 2.0: Altijd interessant, knuppels in hoenderhokken. Rob Vellinga komt met een gewaagde stelling: "Dure digitale ambities mogen niet ten koste gaan van lokale functie...". Persoonlijk wil ik best inzien dat je nog veel kunt bereiken met een goede culturele ontmoetingsfunctie (maar inderdaad: moet dat dan speciaal een bibliotheek zijn? Is dat straks niet gewoon een duur openbaar gebouw waar ook nog wat boeken zijn te vinden?) maar als ik primair reageer, reageer ik door te zeggen dat de woorden klinken als die van iemand die stelt dat Twitter (of welk digitaal platform dan ook) helemaal niks is, zonder er zelf ooit iets van gemaakt te hebben. Blijven denken in websites en catalogi is net zoiets als blijven denken in boeken en studiezalen. Allemaal schitterend. Maar het is 2011.
Bert Wilgrom
15-3-2011 13:15
Misschien dat de reactie van een klant op prijs wordt gesteld in deze discussie. Ik heb het gevoel (op een enkele na dan) hier allemaal met betrokkenen te maken hebben. Ik ken de bibliotheek van Wassenaar niet, zag wel dat ze de beste van Nederland waren geworden, maar ja , ik heb niet het gevoel dat er daar nu een goede visie achter zit. Nee, ammehoela natuurlijk moeten dure digitale ambities niet ten koste gaan van gewone zaken die er ook bij hoeren. Daarom sluit ik mij aan bij Joost H. Het is volgens mij en/en. En de vraag is wat duur is. Het imago van de bibliotheek is al een van een enorme sufheid. De opstelling van de heer uit Wassenaar draagt door zijn houding niet bij aan een ontkenning daarvan. Daarbij zegt hij te weten wat zijn klanten genoeg vinden. Welnu, volgens mij kan een partner als de bibliotheek niet genoeg digitale diensten (en die gaan echt verder dan verlengen) aanbieden. Dat is hoe dan ook een belangrijk onderdeel van het overleven van elke informatieverstrekkend insitituut in de toekomst. En dan wat is duur, dat hangt af van wat je te bieden hebt. En als er mooie diensten zijn dan is dat volgens mij weinig geld voor veel. Voor een gezellig samenkomen hoef ik in ieder geval niet naar de bieb. Daar heb ik mijn vrienden voor.
Ron van Agtmaal
15-3-2011 17:02
Dure digitale ambities mogen niet ten koste gaan van lokale functie bibliotheek Een interessante stellingname waarin een aantal waardeoordelen en veronderstellingen samengaan. Het woord “duur” in combinatie met ambities heeft in zich dat er een verkeerde ambitie wordt nagestreefd. Zo lees ik dat althans. Ambities zijn hoog of laag en verkies je, of juist niet. De vraag is alleen wat er verkeerd is aan de ambitie om als bibliotheek een rol te willen spelen in de digitalisering van informatie en de beschikbaarstelling daarvan. Geloof je er niet in? Meen je dat je dat als organisatie of als branche niet waar kan maken? Denk je dat anderen dat beter kunnen? Dat wordt mij niet duidelijk. Bij gebrek aan inhoudelijke onderbouwing is het niet ongebruikelijk om het in de middelen te zoeken: “het is te duur” is in de bovenstaande stellingname te lezen. Deze neiging om weg te gaan van de inhoud en de besluitvorming uitsluitend te baseren op het middelenbeslag is in het huidige politieke klimaat aan de orde van der dag. De vraag is evenwel niet wat het invullen van de digitalisering door de bibliotheek kost maar wat het opbrengt. Door te spreken van “ten koste gaan van..” worden de digitale ambities geplaatst tegenover “de lokale functie” . Het één lijkt het ander uit te sluiten en het één lijkt de middelen op te souperen van de ander. Mijn vraag is : ís dat wel zo?” Inhoudelijk gezien kan een digitale bibliotheek (in welke vorm dan ook) naar mijn mening heel goed samengaan met een fysieke bibliotheek waarin plaats is voor ontmoeting en culturele vorming. Jos de Beij noemt het zelfs een unieke combinatie en daar kan hij wel eens gelijk in hebben! Dus ook hier geldt dat er geen inhoudelijk argumenten zijn waarom de combinatie Digitale en Fysieke bibliotheek ongewenst zou zijn. En wederom wordt de weg van de middelen gezocht om te beargumenteren dat de digitalisering de bedreiging vormt voor de lokale functie van de bibliotheek. Dat uit zich in termen als “het geldverslindende digitale moeras” . Ten slotte het gebruik van het woord “lokaal”. Het heeft er in mijn ogen de schijn van dat digitalisering van de bibliotheekfunctie wordt geassocieerd met een soort van centraal gezag welke een aantasting betekent van de lokale autonomie. De vraag is of de centraal ontwikkelde faciliteiten daadwerkelijk zo bedreigend zijn voor de positie van de lokale bibliotheek. Wellicht bieden deze nou juist de mogelijkheden om tegelijkertijd in te zetten op efficiency en innovatie. Het is lastig om te investeren in innovatie en de omslag naar de digitale bibliotheek in een tijd dat je zware bezuinigingsdoelstellingen krijgt opgelegd vanuit met name de lokale overheid. Het is naar mijn smaak een goed signaal dat de Rijksoverheid separaat blijft investeren in innovatie op een landelijke schaal en dat is tegelijkertijd een goede kans. Een belangrijke boodschap die ik haal uit het verhaal van Rob Vellinga is de zorg om de betaalbaarheid van de ontwikkelde digitale voorzieningen. Mijn voorstel zou zijn om de betaalbaarheid vooraf als voorwaarde te stellen voor ontwikkeling, invoering en gebruik van digitale producten. Daarbij gaat het mij niet zozeer erom dat het niet meer kost dan nu het geval is zoals Barend Eikelenboom stelt, maar dat er een evenwicht is tussen toegevoegde waarde voor de burger en kosten. Het ontsluiten van digitale content (gerangschikt, objectief en in perspectief) zal in de komende jaren steeds belangrijker worden. Naar mijn overtuiging zal de bibliotheek daarin een belangrijke rol kunnen vervullen.
Wim Keizer
15-3-2011 21:20
Onlangs hoorde ik dat de Noord-Brabantse bibliotheken als gedachte-experiment bekeken hebben of er een openbare bibliotheek zonder gebouwen en zonder boeken mogelijk is, een echte digitale bibliotheek. Het idee daarbij is, vermoed ik, dat gebruikers met behulp van hun smart phone, tablet computer, laptop, pc of touch type duo naast wat er op internet allemaal raadpleegbaar en verkrijgbaar is ook digitale content van www.bibliotheeknederland.nl (al door een onbekend iemand geclaimd) of www.openbarebibliotheek.nl (al geclaimd door Biblionet Groningen) raadplegen en/of downloaden. Daar zou dan ook digitale content bij kunnen zitten die a. bibliotheekgebruikers graag willen hebben (vraaggericht), b. erg interessant is voor gebruikers (aanbodgericht) en c. niet elders al ergens op internet aanwezig en vindbaar is. Wie niet zelf wil downloaden kan, als het om grote bestanden gaat, ook kiezen voor supersnel laten printen op een plek waar de Espresso Book Machine van Jason Epstein staat en het on demand geprinte boek of tijdschrift daar komen afhalen of thuis laten bezorgen. Wie op informatiegebied nog iets direct-fysieks wil, kan het aanvragen en dan zorgt het Centraal Bibliotheekhuis aan de Gutenbergweg in Vianen-Zuid ervoor dat het binnen twee dagen bij de gebruiker is (“gemaksdiensten”). De proef met nachtdistributie van via het interbibliothecair leenverkeer aangevraagde boeken is de allereerste stap op weg naar het CB. Het CB is, zolang zij nog nodig is, de enige vaste vestiging van Bibliotheek Nederland. Wat is ondertussen nog de rol van de bibliothecaris? Die is, zoals Bart Drenth in 2006 zei: mensen enthousiast maken voor kunst en cultuur. Onderzocht wordt nog hoeveel van deze professionals er nodig zijn en of communiceren met en enthousiasmeren van gebruikers via de social media wel voldoende culturele zoden aan de dijk zet. Er zijn natuurlijk meer gedachte-experimenten mogelijk. Peter van Eijk noemt de uitspraken van Rob Vellinga hierboven “een prikkelend gedachte-experiment”. Waarbij overigens de vraag is of Rob het heeft over digitale ontwikkelingen in het algemeen of meer over de door de Stichting Bibliotheek.nl thans ontwikkelde diensten en producten in het bijzonder: de Nationale Bibliotheek Catalogus (“het Funda van de bibliotheken”), de White label website en het Datawarehouse. Als ik het interview goed lees, bedoelt hij toch vooral de laatste. Ik hoor daar twee elkaar tegensprekende gedachte-experimen-ten over: a. het wordt allemaal goedkoper (dat was de boodschap van de Projectgroep Bibliotheekinnovatie in 2009 en ook Frank Huysmans ziet spotgoedkope mogelijkheden); b. de openbare bibliotheken zinken langzaam weg in een geldverslindend digitaal moeras. Inmiddels blijkt dat hier en daar, nog voor de strategiecommissie van de VOB er goed naar heeft kunnen kijken, gedachte-experimenten over de toekomst van de openbare bibliotheek al worden omgezet in werkelijkheid, inclusief het sluiten van centrale bibliotheekvestigingen (Vlissingen, Zutphen). Johanna Kasperkovitz signaleerde vorig jaar in opdracht van het SIOB zeer uiteenlopende antwoorden op gemeentelijke bezuinigingen. Vervolgens liet de VNG in najaar 2010 de verschillende antwoorden zichtbaar maken in haar vier regionale bijeenkomsten (presentatie strategische keuzes door Cor Wijn). De daaropvolgende, voor de VNG logische stap is haar brief van 1 maart 2011 aan OCW waarin zaken als het instapniveau en de certificeringsnormen onder invloed van de digitalisering op losse schroeven worden gezet. Opnieuw bepaald moet worden wat de financieringsbehoefte van de openbare bibliotheken is, zegt de VNG (naar ik aanneem in de hoop dat het goedkoper kan). Maar ja, hebben we het over een bibliotheek 2.0, 3.0 of 4.0? En wat betekenen deze begrippen, die her en der opduiken? Hebben we het over de door velen gewenste gemeenschappelijke stip op de horizon of over stippen achter de horizon? Hebben we het over de Bibliotheek Nederland of over honderden basisbibliotheken, die de VNG graag gedecentraliseerd houdt (alleen de provincies moeten van de VNG de PSO’s standaardiseren en het rijk moet de kwaliteit blijven bewaken). Sommige bibliobloggers hebben Peter van Eijk, nog voor hij weg is, al zalig verklaard (www.edwinmijnsbergen.nl, www.markdeckers.net). Ik zal hem heilig (;-) verklaren als hij nog voor zijn vertrek weet te vertellen welke investeringen wie moet doen in de NBC, de White label website en het Datawarehouse, welke besparingen er mogelijk zijn of juist niet mogelijk zijn en wie wat structureel gaat terugverdienen dan wel betalen. Hoe moeilijk is dat? We kunnen eens beginnen op te tellen (of zo goed mogelijk te schatten) wat alle bibliotheken thans elk apart voor hun digitale infrastructuur (inclusief zaken als catalogi en Aquabrowser) betalen aan instanties als OCLC, Medialab (nu Serial Solutions), NBD/Biblion en A-select. Vervolgens zou nagegaan kunnen worden wat een NBC (gepositioneerd als Open Index voor fysieke en digitale informatie) werkelijk zou kunnen besparen, als bibliotheken en gemeenten bereid zouden zijn autonomie in te leveren voor het belang van het grotere geheel. Ik denk dat het snel moet, want ik hoor vaker om me heen dat bibliotheken en PSO’s die vorig jaar OCW-subsidie hebben aangevraagd het terug gaan geven als er geen financiële duidelijkheid komt. Het zijn weliswaar nog maar gedachte-experimenten, maar we leven in een tijd van razendsnelle ontwikkelingen…
Catharina
15-3-2011 22:09
Mijn reactie en nog een aantal aanvullingen staan hier: http://www.kletskous.com/2011/03/15/bibliotheek-keer-terug-naar-je-leest/
Catharina
15-3-2011 22:12
Mijn reactie en nog een aantal aanvullingen staan hier: http://www.kletskous.com/2011/03/15/bibliotheek-keer-terug-naar-je-leest/
Edwin Mijnsbergen
16-3-2011 14:11
Het lezen van het gehele artikel in het papieren blad, vandaag, nuanceert een en ander wel, overigens.
Paul
18-3-2011 13:13
Bibliotheken zijn voor mij de bakens van cultuuroverdracht zonder commercie in de maatschappij. Het is een van de weinige voorzieningen die belichamen dat bezit van iets totaal niet nodig is om ervan te kunnen genieten. Dat de voordelen van delen aanschouwelijk maakt. Een van de weinige plaatsen in de maatschappij die zich althans tot op zekere hoogte aan de warenmarkt lijkt te kunnen onttrekken. Juist wat betreft de analoge media staat het warenkarakter van wat wordt uitgeleend nog niet onder druk; die kun je niet gemakkelijk delen zonder bibliotheek, moet je kopen en daarom maakt dat de bieb onmisbaar, en nog een hele lange periode. Bibliotheken moeten blijven en als ze verdwijnen moeten we ze zelf weer opnieuw oprichten. Ik ben nog helemaal niet overtuigd van de effectiviteit van de e-reader als alternatief voor papier. Het is zorgelijk als we altijd afhankelijk zijn van intensief technologische apparaten, die stroom nodig hebben. Stroom valt uit, ogen worden sneller moe. De schoonheid van het object boek. Ik vind bibliotheken ook een zeer belangrijke sociale en culturele functie hebben.Ik vind het erg belangrijk dat je daar iets tegen kunt komen, dat je nog niet kende; dat je oog ergens op kan vallen. Dat je iemand, die iets weet van een onderwerp kunt vragen om je verder te helpen. Bibliotheken zijn voor mij sleutel plaatsen om het idee van permanente zelf-educatie materieel te ondersteunen en vorm te geven. Bibliotheken zouden datgene waarin ze uniek en onmisbaar zijn op de voorgrond moeten plaatsen in de propaganda voor hun behoud.
Henriette de Kok Bibliotheek Midden-Brabant
21-3-2011 09:05
Ik kan op twee manieren op de stelling reageren, nl genuanceerd of kort door de bocht. Ik kies voor het laatste, aangezien er al meerder genuanceerde reacties zijn gegeven. De bibliotheek van de toekomst zal een balans moeten vinden tussen digitaal en fysiek. Dit betekent volgens mij onherroepelijk dat de fysieke component zal inkrimpen ten gunste van de digitale bibliotheek en de netwerkbibliotheek. Laten we als branche oppassen dat we geen achterhoede gevechten gaan voeren. En verder verwijs ik graag naar mijn blog met als titel Breaking down barries to knowlegde op http://bibliotheekmb-hdk.blogspot.com/

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie