HomeRubriekenPeilingItem
voetnoot

Peiling

SIOB of SIB?
In Bibliotheekblad nummer 1 van 2011 doet Ap de Vries, directeur van de VOB, in een interview met Wim Keizer de volgende uitspraak: 'We hebben een SIOB voor de coördinatie, maar zou zijn positie niet steviger worden als die O verdwijnt? Dat er dus een bredere taak komt. Dan kun je afspraken maken over daadwerkelijke coördinatie van alle bibliotheeksoorten.'

 

Zou het inderdaad goed zijn als er één sectorinstituut voor alle bibliotheeksoorten komt? Geef uw stem en licht het toe in het reactieveld.

Drie reacties van opiniemakers binnen de bibliotheekwereld:


Bas Savenije, algemeen directeur Koninklijke Bibliotheek
Kan een algemeen sectorinstituut de samenwerking tussen diverse bibliotheeksectoren bevorderen? Als voorbeeld neem ik openbare en universiteitsbibliotheken: die verschillen duidelijk in hun missie. Openbare bibliotheken bedienen het brede publiek, maar universiteitsbibliotheken richten zich op onderwijs en onderzoek. Zij willen hun dienstverlening zoveel mogelijk integreren in de processen van onderwijs en onderzoek en doen dat steeds meer ook in internationale context. Er zijn dus duidelijk verschillende belangen tussen openbare en universiteitsbibliotheken.

Een nationale infrastructuur voor bibliotheken zal waarschijnlijk geen volledig gezamenlijke infrastructuur kunnen zijn. Er zijn gemeenschappelijke elementen, maar ook specifieke.
UB’s hebben niet als missie om het grote publiek te bedienen. Maar de content voor onderwijs en onderzoek zou via uitbreiding van licenties ook voor grotere groepen beschikbaar kunnen komen.
De KB heeft hierbij een bijzondere rol, omdat zij zowel studenten en wetenschappers als het cultureel en wetenschappelijk geïnteresseerde publiek als doelgroep heeft. De KB wil in haar dienstverlening dan ook maximaal samenwerken met de openbare bibliotheken voor het grote publiek en met de universiteitsbibliotheken voor onderwijs en onderzoek.

In de stuurgroep van het consortium Gemeenschappelijke Informatie-infrastructuur worden nu afspraken gemaakt over de samenwerking en de coördinatie. Ook kijkt de stuurgroep in hoeverre de governance en de exploitatie van die infrastructuur kan verbeteren. De voortgang hiervan wordt sterk bepaald door het commitment van alle betrokken partijen. Een algemeen sectorinstituut naast of boven de bestaande samenwerkingsverbanden heeft mijns inziens op dit moment geen meerwaarde en zou wel eens complicerend kunnen werken.


Josje Calff, Adjunct-directeur Universitaire Bibliotheken Leiden, lid Raad van Toezicht SIOB
Een betere afstemming van het beleid van de verschillende bibliotheektypen in Nederland op elkaar is inderdaad wenselijk, maar wordt ernstig bemoeilijkt doordat er buitensporig veel verschillende partijen bij betrokken zijn, ieder met zijn eigen belangen, machtsposities, lobbies etc. Dat zijn niet alleen overheden (gemeenten, provincies, het ministerie van OCW), maar ook de VOB, UKB, Colleges van Bestuur van universiteiten etc. Daar komt nog eens bij dat de verschillende bibliotheektypes bij het ministerie van OCW onder verschillende directies vallen, die onderling hun beleid inzake bibliotheken niet op elkaar afstemmen, áls je al kunt spreken van één beleid per directie.

Als je al van één bibliotheeksector kunt spreken, dan is het meest voor de hand liggende gremium dat mogelijk enige coördinatie binnen die sector kan realiseren, het Consortium Gemeenschappelijke Informatie-Infrastructuur (GII). Het Consortium GII wordt gevormd door de KB en de dertien Nederlandse universiteitsbibliotheken, de Stichting WSF en de VOB, onder voorzitterschap van de Algemeen Directeur van de Koninklijke Bibliotheek. Wel zou het mijns inziens beter zijn als het SIOB daarin de plaats inneemt van de Stichting WSF en de VOB.

Dat de directeur van de Vereniging voor Openbare Bibliotheken in het vakblad voor de openbare bibliotheken, Bibliotheekblad, voorstelt dat het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken de gehele bibliotheeksector zou moeten gaan coördineren, klinkt mij erg naïef in de oren. Het duidt op een gebrek aan visie op de bibliotheek- en informatiesector, dat ik in de openbare bibliotheekwereld vaker tegenkom. Misschien begrijpelijk, want openbare bibliotheken zijn nog steeds vooral een lokaal fenomeen, maar in de benadering van de sector als geheel veel te simplistisch gedacht.


Gerard van Dijk, waarnemend directeur SIOB
Ik onderschrijf de stelling van harte. In de praktijk merken we al dat er bredere samenwerking is tussen openbare en andere bibliotheken. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van de digitale bibliotheek, waar we samenwerken met KB en UKB in het kader van de GII. Ook bij het onderwijs zien we dat bibliotheken van diverse geledingen (OB, UKB, KB) samenwerken aan diensten voor PO, VO en WO, waarbij we nog maar aan het begin van een ontwikkeling staan, zoals bijvoorbeeld Zeeland-KB.
Daarnaast valt te denken aan het ontwikkelen van een visie op de maatschappelijke verankering van bibliotheken, hun taak in mediawijsheid en de samenwerking die daarvoor nodig is met andere culturele instellingen. De gedachte dat de ‘O’ verdwijnt en er een breder instituut voor in de plaats komt, is uitdagend en prikkelend. Dan zouden we inderdaad meer mogelijkheden hebben om de visie op de sector waar te maken.


SIOB of SIB?
Eens (41 stemmen)
58%
Oneens (30 stemmen)
42%

Reacties op dit artikel (4)

Wim Keizer
9-2-2011 11:54
Oei, laat ook ik nou gedacht hebben dat een SIB misschien beter is dan het SIOB. Maar volgens Josje Calff is dat naïef en duidt het op een gebrek aan visie op de bibliotheek- en informatiesector. Het meest voor de hand liggende gremium voor enige coördinatie in de bibliotheeksector is volgens haar het Consortium Gemeenschappelijke Informatie-infrastructuur (GII). Tja, misschien is dat zo, maar ik heb wel een aantal vraagtekens bij dat Consortium. Die zal ik hieronder toelichten. In het in december 2008 verschenen rapport-Calff staat onder programmalijn 1, De digitale infrastructuur: “Alle collecties van alle openbare bibliotheken, papieren, digitaal of anderszins, moeten vindbaar en vrij toegankelijk zijn, maximaal geïntegreerd met andere bibliotheekcollecties in Nederland (o.a. van de Koninklijke Bibliotheek, de Universiteitsbibliotheken en andere wetenschappelijke en/of speciale bibliotheken) en wereldwijd, mogelijk ook met niet-bibliotheekcollecties.” (ik zie dat ik er zelf met de pen heb bijgeschreven: zeer ambitieus). En onder het kopje “Aansluiting op de landelijke/wereldwijde informatie-infrastructuur” staat o.a. in het rapport: “De metadata van de Openbare Bibliotheekcollecties dienen ontsloten te worden door integratie in de wereldwijde informatie-infrastructuur. Een voor de hand liggende optie is om in overleg te treden met het Consortium Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur (GII) en/of om aan te sluiten bij WorldCat van OCLC, waarin op dit moment een groot deel van het bezit van Nederlandse bibliotheken te vinden is. Vastgesteld moet worden welke stappen nodig zijn om deze doelstelling te realiseren, en of, en zo ja op welke wijze, de rechten van toegang moeten worden vereffend met eventuele rechthebbenden.” De brief van minister Plasterk aan de Tweede Kamer van 10 februari 2009 (beleidsreactie op rapport-Calff) zegt er niets over. In een voortgangsbericht van Plasterk aan de Tweede Kamer d.d. 11 juni 2009 (ongeveer samenvallend met de start van de Regie- en Projectgroep Bibliotheekinnovatie) duikt het Consortium wel op, in een voetnoot. Daarin staat: “Uitgangspunt is aansluiting van de openbare bibliotheken bij het GII”. Het woord OCLC, waar het Consortium een overeenkomst mee heeft, komt in de brief niet voor. In een brief van Plasterk aan de Tweede Kamer d.d. 15 december 2009 staat: “Verder is er een doorbraak bereikt bij de ontschotting van de bibliotheeksector: de openbare bibliotheeksector treedt toe tot de zogenaamde Gemeenschappelijke Informatie-Infrastructuur (GII). Hierdoor zullen de KB, de universiteitsbibliotheken en de openbare bibliotheken met hetzelfde systeem voor catalogiseren, zoeken en interbibliothecair leenverkeer gaan werken.” Vervolgens hoorden we dat de Projectgroep Bibliotheekinnovatie aanbestedingen in gang heeft gezet, waaronder die voor een Nationale Bibliotheek Catalogus (NBC) van het bezit van OB’en, UB’en en KB samen. Want, zoals programmamanager Projectgroep Bibliotheekinnovatie Bart Drenth in 2009 zei: wat de makelaars kunnen, moet ook de bibliotheeksector kunnen: een Funda voor alle bezit van alle bibliotheken, de kern van de bibliotheekinnovatie, “de kluit van de kerstboom”, te betalen door OCW. Andere, losse digitale diensten en producten waren de kerstballen (naar eigen behoefte en draagkracht te bekostigen door de bibliotheken). We hoorden vervolgens in 2010 dat de keus voor het ontwerp van de NBC is gevallen op OCLC. We hoorden ook dat er voor de bouw van de NBC drie mogelijkheden zijn: - OCLC alleen; - Consortium van NBD/Biblion (met o.a. Ex Libris) alleen; - OCLC en NBD-consortium samen. (NBD/Biblion was al begonnen met een Centrale Catalogus OB’en, de CCOB. Ik heb nooit gehoord dat die stopgezet is). Ik begreep dat de keus uit de 3 mogelijkheden een dezer dagen gemaakt zal worden. Terugkomend op m’n aantekening “zeer ambitieus” in het rapport-Calff, heb ik me vorig jaar al een aantal keren afgevraagd of een NBC van OB’en en UKB samen niet te ingewikkeld en te duur wordt. Ligt daar vanuit OB-oogpunt gezien een goede kosten/baten-analyse aan ten grondslag? Zeventig procent van de gebruikers van openbare bibliotheken kijkt niet in een catalogus, maar browst tussen de kasten (en in retailbibliotheken ook tussen de displays). Eén catalogus voor alle collecties en alle content van alle Nederlandse bibliotheken klinkt geweldig, maar het betere moet niet de vijand van het goede worden. Vervolgens zag ik een gezamenlijke brief van Ap de Vries (directeur VOB), Rob Pronk (voorzitter Plusbibliotheken), Gerard van Dijk (waarnemend directeur SIOB) en Peter van Eijk (directeur Bibliotheek.nl) d.d. 21 december 2010 aan de Stuurgroep van het Consortium, waarin gereageerd wordt op een visiedocument van de Stuurgroep. Ik citeer uit de brief: “Cruciaal in de uitvoering is dat de visie van het GII-consortium één op één aansluit op de Nationale Bibliotheek Catalogus (NBC). De OB-sector ontwikkelt op dit moment de Nationale Bibliotheek Catalogus met een Open Index die het mogelijk maakt om een koppeling te leggen tussen allerlei bronnen.” “Het ontwikkelen van meerdere indexen, zoals u dat stelt in het visiedocument, lijkt ons geen logische stap, gezien de mogelijkheden die de NBC en de Open Index bieden.” “Wij zijn van mening dat gekozen moet worden voor gezamenlijke ontwikkeling of voor een eigen ontwikkeling, maar niet voor beide.” In de brief staat ook dat er geen vendor lock-in moet optreden en dat de Nederlandse openbare bibliotheken voldoende invloed moeten kunnen uitoefenen om de indexen in de toekomst snel en slagvaardig te kunnen doorontwikkelen met allerhande bronnen. Verder willen de briefschrijvers uitwerking van het punt van eigenaarschap en gebruikersrecht van/op de infrastructurele componenten. Ook willen ze verlaging van de exploitatielasten, gezien de bezuinigingen in het openbare bibliotheekwerk. De brief noemt het wenselijk dat er één door OCW aan te wijzen regisseur komt, die de integrale doelstelling van de GII in zijn pakket heeft en die het gehele bibliotheekveld (OB èn UKB) dekt. Je kunt je afvragen of dat laatste een naïeve wens is. Een reactie van de Stuurgroep op de brief heb ik nog niet gezien. Verder las ik op de forumwebsite Bibliotheek 2.0 ( http://bibliotheek20.ning.com/forum/topics/bibliotheekblad-worldcat?xg_source=activity) dat Josje Calff wilde weten waarom er eigenlijk een NBC ontwikkeld wordt, daar rechtstreekse aansluiting op WorldCat miljoenen euro’s zou kunnen besparen. Interessante gedachte, waar ik verder niets meer over gehoord heb. Aangezien Josje, adjunct-directeur UB Leiden, lid is van de RvT van het SIOB (adviesorgaan aan OCW over Bibliotheek.nl) en haar baas/collega Kurt de Belder, directeur UB Leiden, bestuurslid van Bibliotheek.nl verwacht ik dat hier via deze UB-invloed toch snel meer duidelijkheid over moet kunnen komen. Ook las ik op Bibliotheek 2.0 (http://bibliotheek20.ning.com/forum/topics/wat-is-het-nut-van-een-nbc?commentId=694094%3AComment%3A139898&xg_source=activity) dat Johan Stapel, afkomstig van de KB en nu projectleider NBC bij Bibliotheek.nl, veel twijfels in het veld signaleerde over de juridisch-bestuurlijke haalbaarheid van de NBC. Als ik Bas Savenije en Josje Calff hierboven zo lees, zijn de collecties van OB’en, UB’en en KB minder “maximaal geïntegreerd” dan de commissie-Calff eind 2008 hoopte en is het met de ontschotting van de bibliotheeksector minder ver gesteld dan Plasterk 15 december 2009 (te optimistisch?) aan de Tweede Kamer schreef. Overigens staat één ding vast: de gedecentraliseerde, door de gemeenten bekostigde openbare bibliotheken kijken gewoon als klant naar de landelijke diensten en producten van o.a. Bibliotheek.nl. Als de prijs/prestatie-verhouding niet bevalt, nemen ze die producten en diensten niet af, ook de NBC niet.
Johan Stapel
9-2-2011 13:24
Nou, Wim, met die twijfels in het veld over haalbaarheid van de NBC valt het volgens mij nog wel een beetje mee. M.i. zet je je verhaal op dit punt wat te zwaar aan. Zie ook mijn reactie op Ning
Wim Keizer
9-2-2011 19:08
Ok, Johan, ik had het ook alleen over de bestuurlijk-juridische kant – die overigens op zichzelf al zeer belemmerend kan werken, want rechten en verdienmodellen zijn gevoelige onderwerpen – maar ik zal je vollediger citeren, vanuit Bibliotheek 2.0: “Over de technische haalbaarheid van de plannen heb ik geen twijfels gehoord. Over de juridisch-bestuurlijke haalbaarheid des te meer: Momenteel mag je veel te weinig doen met titelgegevens, omdat de gebruiksrechten zijn geregeld volgens een achterhaald business model. Dat model berust op afspraken die bibliotheken zelf hebben gemaakt met commerciële dataleveranciers OCLC en NBD|Biblion en moeten zo snel mogelijk worden herzien, want voor echte innovatie is het nodig dat metadata ‘open’ en herbruikbaar is. De toetreding van de VOB tot het GII-consortium zou daar een goede aanleiding voor zijn. Een dringende oproep aan onze bestuurders, dus.” En: “Er zullen er door onze bestuurders een paar harde noten moeten worden gekraakt over de rechtenkwestie en het verouderde business-model dat - over het algemeen geheel conform in het verleden gemaakte afspraken met "het veld" - wordt gehanteerd door metadatamogendheden OCLC en NBD/Biblion, want, zoals ik gisteren al retweette: de kosten van GEEN VERANDERING zijn groter dan de kosten van VERANDERING.”
Nan van Schendel
14-2-2011 18:27
Dit is een peiling over een onderwerp dat er op dit moment echt even niet toe doet. Wie maakt zich daar nu druk over in de samenleving? Spreek liever over iets dat gericht is op wezenlijk voortgang, op echte innovatie of over hoe we samen met onze klanten betekenis kunnen geven aan onze samenleving.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie