HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Het KB-beleidsplan en de twinkeling
Wim Keizer
16-04-2019
Veel mooie woorden in het beleidsplan 2019-2022 Werken met woorden van de Koninklijke Bibliotheek (KB). Ik zie dat de KB werkelijk het allerbeste met de mensheid voor heeft. Zorgen dat alle jongeren en een groot aantal volwassenen in 2030 geletterd en rekenvaardig zijn (in navolging van de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties), bevorderen van innovatie, garanderen van fundamentele vrijheden, open, verbindend, vernieuwend en betrouwbaar zijn, zorgen voor het geschreven woord en ook het geschreven woord aan het werk zetten in de maatschappij.  
Het KB-beleidsplan en de twinkeling
Ik citeer (pagina 17 van het plan, pdf): ‘We vieren het geschreven woord, het belang en plezier van lezen, ieders recht op persoonlijke ontwikkeling en de vrijheid van meningsvorming. We vinden het belangrijk dat mensen in aanraking komen met de kracht van het geschreven woord, niet alleen door onze diensten, maar ook door te genieten van de historische sensatie en de creativiteit en esthetiek die in publicaties is vastgelegd. We willen inspireren en verrassen, het geschreven woord laten beleven en laten spreken, zorgen voor interactie en verdieping. Via sociale media, pers en programmering willen we een twinkeling teweegbrengen: mensen aanzetten tot denken en laten genieten van ons cultureel erfgoed.’
De KB wil ook nog een bijdrage leveren aan het Parijse klimaatakkoord (pag. 32) en de ambitie om Nederland in 2050 circulair te laten zijn. Het kan niet op. Met zo’n KB kunnen we blij zijn, ware het niet dat ik me afvroeg waar ik kan zien wat er naar KB-verwachting op een aantal belangrijke terreinen in 2022 concreet bereikt zal zijn en wat de jaarlijkse tussendoelen voor de jaren tot 2022 zijn, met name als het gaat om de openbare bibliotheken.
 
Woordentestje
Ik heb het beleidsplan gedownload en onderworpen aan een testje door in het zoekvenster trefwoorden in te tikken en te kijken hoe vaak dat woord in het beleidsplan voorkomt. De woorden ‘woord’ en ‘woorden’ scoren goed. Maar het woord ‘daden’ scoort nul. Andere woorden die nul keer voorkomen zijn: plateauplanning, planning, klaar, gereed, afgerond, afrekenen, afgerekend, prestaties en prestatie-indicatoren.
Het woord ‘succes’ en het woord ‘voortgang’ zie ik één keer, in de zin (pagina 8): ‘Als publiek gefinancierde organisatie staat voor ons de bijdrage die we kunnen leveren aan de maatschappij voorop. Hieraan toetsen we de voortgang en het succes van onze activiteiten.’
Het woord ‘resultaten’ zie ik drie maal, waarvan maar één keer aan iets gekoppeld (pagina 9): ‘We willen de komende vier jaar op de volgende terreinen resultaten behalen: 1. Het geschreven woord aan het werk zetten in de maatschappij, 2. Zorgen voor het geschreven woord, 3. De infrastructuur voor het geschreven woord organiseren en 4. Onze organisatie en onze netwerken ontwikkelen.’

Indicatoren
Het woord ‘prestatie-indicatoren’ staat er niet in, maar wel het woord ‘indicatoren’ (op pagina 35). De tekst erbij verwijst naar een apart document dat op de KB-site gepubliceerd is: Indicatoren Beleidsplan 2019-2022 (pdf). Ik zie 3 onderdelen: ‘1. Bereik, gebruik en tevredenheid’, ‘2. Toename collectie’ en ‘3. Algemeen’. In alle onderdelen staan als data van de 0-metingen vrijwel alleen maar 1-1-2019 of 12-2018 plus de cijfers. Dus van 2015 geen 0-metingen, om te kunnen vergelijken met 2018 en de cijfers daarna door te kunnen trekken. Ook geen prognoses van wat er in 2022 en tussenliggende jaren bereikt moet zijn.

Digitale bibliotheek
Aan het eind van de KB-indicatoren zit nog een los document: Landelijke digitale openbare bibliotheek: gebruik, gebruikers en licenties. Hier wel prognoses, naast de in 2017 behaalde cijfers. Leuk is dat ook van 2018 nog prognoses vermeld zijn, terwijl ik inmiddels van de KB voor de uitleningen de echte cijfers over 2018 had gekregen (zie de tweede en derde aanvulling bij m'n vorige gastblog). Niet vermeld wordt wanneer die prognoses gemaakt zijn. Bij e-books werd gerekend op een stijging met 18,3%, in werkelijkheid was het 9,3%. Voor vakantiebieb komen de cijfers neer op 10,1% minder, het was 23,1% minder. Voor luisterboeken werd 12,3% meer verwacht, maar hier was het 36,7% meer. Cursussen tenslotte: 17,6% meer, maar in werkelijkheid 37,9% minder. Ik doe de onderliggende cijfers er in een spreadsheetje (pdf) bij. Reeds voor 2018 dus behoorlijk grote afwijkingen, wat de vraag oproept hoe realistisch de verwachtingen voor 2019 t/m 2022 zijn.
Wat mij ook opvalt is dat het stuk KB-indicatoren van andere prestatie-indicatoren uitgaat dan de prestatie-indicatoren voor de periode 2015 - 2018 die op pagina 73 en verder genoemd werden in bijlage A van het jaarverslag 2017 (pdf). Waarom niet de aansluiting in de indeling vastgehouden? En waarom geen nulmetingen 2015 vermeld, zoals ze wel staan in die bijlage A?
 
Basis op orde?
In mijn bespreking van het jaarverslag 2017 schreef ik al het woord ‘plateauplanning’ te missen. Ook in het beleidsplan geen (plateau)planningen. Hoe was het ook weer?. De vier plateaus voor de landelijke digitale bibliotheek en infrastructuur waren in mei 2016: 1. ‘Basis op orde’ (eind 2016), 2. ‘Inspireren en participeren klant’ (2017), 3. ‘Samen verder bouwen’ (2018) en 4. ‘Ieder z’n eigen bibliotheek’ (eind 2018). ‘Basis op orde’ hield in dat 1. een ‘klant’ met 1 x inloggen toegang tot al zijn bibliotheekzaken heeft, 2. die klant alle boeken direct kan lezen of aanvragen en 3. dit ook allemaal bij de lokale bibliotheek kan. In het Beheerplan landelijke digitale openbare bibliotheek (pdf) uit 2017 werd de plateauplanning nog genoemd. Overigens schreef de KB bij de presentatie van dit beheerplan dat het hoort bij het beleidsplan 2015-2018 en dat het volgende beheerplan direct wordt opgenomen in het beleidsplan 2019-2022. Mocht het er in staan, dan is het goed verstopt, want ik kwam het niet tegen.
Ik hoor nu uit het veld dat de basis nog steeds niet op orde is. Iets als ‘single sign on’ (sso, 1 x inloggen voor al je bibliotheekzaken) is er nog niet, je moet voor veel ‘bibliotheekzaken’ op verschillende plekken inloggen en ook nog op verschillende manieren. Ik weet niet hoe erg dit is, voor ongeveer alle andere zaken op internet moeten we ook op verschillende plekken op verschillende manieren inloggen. Ik zou echter wel graag willen weten of de KB nog bezig is met iets als die ‘plateauplanning’, voor het wekken van de indruk dat we met één Nederlandse openbare bibliotheek te maken hebben. Is er overigens nog iemand die dat wenst? Het zou dan inclusief ‘het openbare bibliotheekgedeelte’ van de brede ‘Nationale Digitale Bibliotheek’ moeten zijn (de KB bedoelt met de Nationale Digitale Bibliotheek, zoals op pagina 7 staat, alles wat zij met haar partners doet om de toegang tot publiek gefinancierde bibliotheekcollecties voor alle Nederlanders mogelijk te maken).

Specificaties
Al eerder meldde ik (aan het eind van mijn vorige gastblog) ook specificaties van financiën te missen. Het bedrag van OCW voor de KB-taken op basis van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob), in totaal 46.384.000 euro in 2019 (pag. 34), wordt zelfs niet eens meer gesplitst in de drie hoofdonderdelen die nog wel in het vorige beleidsplan stonden: 1. Stelseltaken & digitale infrastructuur, 2. Leesgehandicapten en 3. Digitale bibliotheek – inkoop e-content. Wat doet de KB met die ruim 46 miljoen per jaar, wat hebben de openbare bibliotheken eraan? Hoe en waar worden het succes en de voortgang getoetst? In de midterm review, over de periode 2015-2016, stond (pag. 8) de zin: ‘De uitdaging is om meer zichtbaar te maken welke ambities de KB heeft, welke stappen er reeds zijn gezet en hoe het vervolg eruit ziet.’ Volgens artikel 29 van de Wsob moet dit jaar de evaluatie (‘review’) over 2015 t/m 2018 verschijnen. Ik ben benieuwd wat deze review zal zeggen over de KB-ambities en de meetbaarheid ervan. In dit beleidsplan mis ik informatie om te zien wat de KB precies ten behoeve van het openbare bibliotheekwerk wil bereiken, zowel uitgedrukt in concrete doelen en tussendoelen als in gespecificeerde financiën. Pas als ik dat ergens kan lezen, zal in mijn ogen een twinkeling kunnen verschijnen.

Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie