HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Jaarverslag: KB niet verder met implementatie van WorldShare
Wim Keizer
20-08-2018
In jaarverslagen staat meestal ‘oud nieuws’, waardoor ze vaak ongelezen op een stapel belanden (als ze tenminste nog op papier worden toegezonden, want steeds vaker verschijnen ze alleen maar digitaal, wat de kans om gelezen te worden nog veel kleiner maakt). 
Jaarverslag: KB niet verder met implementatie van WorldShare
Toch kan het de moeite waard zijn zo’n verslag eens goed door te nemen, want jaarverslagen kunnen ontwikkelingen melden die niet eerder waren opgevallen. Zoals het nieuws dat de Koninklijke Bibliotheek (KB) niet verder deelneemt aan het catalogiseersysteem ‘WorldShare’ van OCLC. Het staat vermeld in het KB-jaarverslag over 2017. Het kan aan mij liggen, maar ik was dat nieuws, net als de tipgever die mij hier op attendeerde, bij de KB niet eerder tegengekomen. Overigens ook niet bij OCLC.

In dat KB-jaarverslag (pdf) staat op pagina’s 20/21 onder het tussenkopje Nieuwe omgevingen voor metadatabeheer: ‘Om de gebruikers van de diensten van de KB beter en zorgvuldiger te ondersteunen bij het zoeken naar informatie en het vinden van de door hen gewenste titels/objecten heeft de KB in 2017 extra aandacht besteed aan de samenhang en de verbetering van de metadatasystemen van de KB. Dit heeft geleid tot vernieuwde uitgangspunten voor het vastleggen van metadata.
In 2017 bleek dat de eisen die de KB stelde aan het catalogiseersysteem “WorldShare” niet voldoende gerealiseerd konden worden. Om deze reden neemt de KB niet verder deel aan het UKB-project voor implementatie van dit systeem. Het afzien van deelname aan het UKB-project gaf tijd en ruimte om na te denken wat de KB dan werkelijk nodig heeft en welke impact dit heeft op de bestaande architectuur. Dit heeft ons geholpen een weg in te slaan naar vernieuwing die aansluit bij onze ambitie om metadata vooral open en flexibel in te zetten en ons te richten op het leggen van verbindingen in plaats van het dupliceren van metadatabestanden.
In 2018 wordt dit als nieuw uitgangspunt gehanteerd bij de keuzes die we maken voor de inrichting en de bijbehorende systemen. Ook is besloten om de doorontwikkeling van het Open Zoekplatform in huis onder te brengen met als doel uiterlijk eind 2019 onafhankelijk te zijn van externe leveranciers.’

Transitieplan en meerjarencontract

In 2015 en 2016 waren er andere geluiden over WorldShare. Op 16 februari 2015 verscheen er een bericht over een transitieplan. OCLC meldde toen dat KB en OCLC hebben afgesproken dat gedurende 2015 wordt gewerkt aan de totstandkoming van een nieuwe, toekomstgerichte, meerjarige overeenkomst ter ondersteuning van de NBC en de onderliggende infrastructuur voor openbare bibliotheken. ‘Hierbij vormt de aansluiting op het door het UKB ingezette traject naar WorldShare een belangrijk uitgangspunt,’ aldus OCLC.
Op 19 juni 2015 organiseerden de ‘Plusbibliotheken’ bij OCLC een speciale themadag over WorldShare, met zeven presentaties. Ik maakte er een artikel over.

Op 1 april 2016 volgde er een bericht over een nieuw meerjarencontract. De KB meldde daarover 31 maart 2016 op haar site: ‘Het contract waarborgt dat alle openbare bibliotheken een aansluiting hebben op de basisdiensten van OCLC: GGC, NCC/IBL, VDX en Picarta/Publiekwijzer. Daarnaast zijn er onder andere de afspraken over de overgang naar WorldShare in vastgelegd. Deze overgang wordt in goed overleg met alle betrokken partijen ingepland. De KB en NBD/Biblion hebben eerder al besloten samen de overstap naar catalogiseren in WorldCat te maken.’

Wel WorldShare ILL UKB
Nu kan het, zoals ik zei, heel goed zijn dat ik in 2017 een bericht gemist heb, waarin stond dat het hele WorldShare-feest niet doorgaat (wordt daarmee de ‘synergie’ die de KB graag wil hebben tussen haar diensten voor universiteitsbibliotheken en openbare bibliotheken niet een stuk minder groot?), maar ik heb het niet gezien. Bij intikken van ‘WorldShare’ op de KB-site kwam ik alleen een bericht van 1 mei 2018 tegen, waarin staat: ‘Voor het IBL-verkeer tussen universiteitsbibliotheken en de KB komt ook een nieuw systeem, WorldShare ILL (Inter Library Lending, oftewel IBL). Eind dit jaar wordt het bestaande systeem (NCC-IBL) uitgefaseerd. De huidige aanvraagfunctie voor UB- en KB-materiaal, zowel via VDX als via Publiekswijzer en 13-onder-1 knop, zal veranderen. Op dit moment wordt onderzocht op welke manier OB-leden UB- en KB-materiaal kunnen blijven lenen na de overgang op WorldShare ILL.’

Controle op metadata
Reden om de afdeling Communicatie van de KB te vragen: ‘Begrijp ik nu goed dat de KB voor IBL met alleen UB’en wel gebruik maakt van WorldShare en voor het hele metadatabeheer (voor alle gebruikers van KB-diensten) niet?’
Het antwoord was: ‘Kort door de bocht: ja dat klopt! De KB wil meer controle op haar metadata, de kwaliteit van invoer die geboden wordt binnen WorldShare is onvoldoende. De KB is bezig een andere manier te bedenken. Daarbij zitten in ieder geval vervanging GGC en LBS. Eén van de eisen voor dat pakket is dat de metadata doorgeleverd moeten kunnen worden aan OCLC. Want anders kan de KB als leverende én vragende bibliotheek binnen UKB-IBL niet verder mee draaien. De overgang naar de nieuwe UKB-IBL-oplossing is een UKB-project. Voor het IBL tussen OB’s wordt inderdaad VDX vervangen door een nieuwe IBL-voorziening. Voor de manier waarop OB-leden UKB-materiaal kunnen aanvragen nadat VDX is uitgezet worden momenteel scenario’s uitgewerkt.’

Nou, dat weten we dan weer.

Plateauplanning?
Staat er meer nieuws in het jaarverslag? Dat niet direct, maar je kunt ook zeggen dat het nieuws is als er iets niet in staat wat je wel verwacht had. Zo zou ik wel eens willen weten hoe het staat met de zogeheten ‘plateauplanning’ voor de landelijke digitale bibliotheek. Bij intikken van dat zoekwoord op het pdf-bestand van het jaarverslag kwam ik het niet tegen. Op de KB-site trouwens ook heel weinig. De vier plateaus bestonden in 2016 uit: 1. ‘Basis op orde’ (eind 2016), 2. ‘Inspireren en participeren klant’ (2017), 3. ‘Samen verder bouwen’ (2018) en ‘Ieder z’n eigen bibliotheek’ (eind 2018). ‘Basis op orde’ houdt in dat 1. een ‘klant’ met 1 x inloggen toegang tot al zijn bibliotheekzaken heeft, 2. die klant alle boeken direct kan lezen of aanvragen en 3. dit ook allemaal bij de lokale bibliotheek kan.
Is de basis nu op orde en worden participerende klanten geïnspireerd? Ik miste het in het jaarverslag. De midterm review (pdf) van de Kwink-groep vond (pagina’s 8 en 97) dat de KB haar ambities duidelijker mag maken en daarbij mag aangeven welke stappen reeds gezet zijn en hoe het vervolg er uit ziet. Daar zou zo’n jaarverslag (mede) mooi geschikt voor zijn.
Wat had de KB qua plateauplanning in 2017 willen bereiken en wat is er klaar of juist (nog) niet klaar?
Overigens staat op pagina 20 onder Identity & access management (IAM) wel de passage: ‘Onder de noemer “basis op orde” is in 2017 gewerkt aan een cluster van projecten voornamelijk gericht op identity en access management, gestuurd door nieuwe uitgangspunten rondom (digitale) duurzaamheid, veiligheid, privacy (AVG) en toegankelijkheid. Gelijktijdige oplevering van de diensten/componenten uit dit cluster - Authenticatievoorziening (AV), Klantregistratiesysteem (KRS), Gezamenlijk Inschrijven (GI), Mijn Bibliotheek (MB) en de API-gateway - zal in het 1e kwartaal van 2018 plaatsvinden. Vervolgens worden alle van IAM afhankelijke diensten overgezet naar de nieuwe voorzieningen.’
Moet ik nu concluderen dat de basis eind 2016 nog niet op orde was, maar wel in het eerste kwartaal van 2018? Of wordt het later en schuift de hele plateauplanning op? Of, wat ook nog kan, wordt er gewacht op dat ene collectieve landelijke bibliotheeksysteem?

Succes uitlenen e-books?
Op pagina 14 zegt het jaarverslag dat het succes van de Online Bibliotheek blijkt uit harde cijfers: in 2017 3,2 miljoen uitgeleende e-books (ten opzichte van 1,6 miljoen in 2015 en 2,8 miljoen in 2016). Maar iedereen kan natuurlijk zien dat groei van 1,6 naar 2,8 veel meer is dan van 2,8 naar 3,2 (75% groei van 2015 op 2016 en 14% van 2016 op 2017). De KB meldde mij begin juli de uitkomst voor 2018 op 3,6 miljoen te schatten (12,5% groei, dus weer minder). Mark Deckers, strategisch adviseur bij Rijnbrink, komt overigens tot een veel lagere prognose: 3,26 miljoen, ofwel slechts een kleine 2% groei.
Op pagina’s 32, 46 en 52 kunnen we lezen dat er een ‘bestemmingsfonds e-content’ is gevormd vanwege onderschrijding en dat er € 1.549.000 wordt toegevoegd aan dit bestemmingsfonds. ‘Dit resultaat wordt grotendeels veroorzaakt door de ontvangst in november van € 1.200.000 additionele Rijksbijdrage.’
Additioneel? Navraag leerde dat het ging om een BTW-teruggave. De vraag blijft: is er niet te veel geld onttrokken aan het gemeentefonds, nu er geen sprake is van grootschalige substitutie van fysieke boeken door e-books, zoals nog wel verwacht werd toen OCW en VNG de afspraken over de uitname maakten.
Ik ga later nog een keer in op cijfers rond e-content.

Kennisopbouw NBC+?
Onder het kopje De Nationale Bibliotheekcatalogus (NBC+) lees ik op pagina 19: ‘De KB is in 2017 gestart met kennisopbouw van de NBC+ en het onderliggende “open zoekplatform” om deze strategische component zelfstandig te kunnen doorontwikkelen.’
Kennisopbouw? Bij wie, de KB zelf of bij de openbare bibliotheken? De NBC was samen met de Nationale Bibliotheekpas (NBP) sleutelproject in de VOB-strategienota 2012-2016 (‘De Bibliotheek levert waarde’). Wanneer is de kennisopbouw voltooid en komt er een persbericht dat koning Willem-Alexander de NBC en de NBP koninklijk in gebruik gaat nemen?

Consortium, wanneer?
Op pagina 24 wordt over het inmiddels beroemde of beruchte consortium (‘stichting klantgerichte benadering vanuit het netwerk’) gezegd dat het vaststellen van de scope en de bevoegdheid van deze stichting in 2017 meer tijd nam dan was verwacht en dat de oprichting is gepland voor de eerste helft van 2018. In de WWW van mei-juni 2018 meldde ik (onder ‘De maanden die waren’): ‘In een KB-gesprekstafel van gebruikers (22 mei), waarvan ik het verslag zag, vertelde Hildelies Balk van de KB dat er pas in 2019 geëxperimenteerd zal worden met gezamenlijke acties, als casus vanuit de afspraken in het consortium en dat eerst de verplichtingen uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) goed geregeld moeten worden.’

Misschien kan Willem-Alexander, samen met NBC en NBP, ook het consortium feestelijk in gebruik nemen?

Digitalisering erfgoedcollecties
Nog iets over bijlage A (prestatie-indicatoren KB/OCW, pagina 73). Daarin worden 9 met OCW overeengekomen prestatie-indicatoren genoemd en worden bij een aantal indicatoren resultaten van 2017 gerelateerd aan doelen voor 2018.
Ik heb wel eens gezegd dat digitalisering van erfgoed een mooie klus is, waar je jaren mee bezig kunt zijn. Op pagina 78 lezen we dat de KB zich concentreert op digitalisering van alle Nederlandse publicaties vanaf het begin van de boekdrukkunst.
In januari 2018 was van de publicaties tot 1900 77% klaar en van de publicaties tussen 1900 en 1940 55%. Percentages van de periode 1940-1959 en 1960-2000 waren er in januari 2018 nog niet, maar wel in november 2017: 8% klaar van de periode 1940-1959 en 0,5% van de periode 1960-2000. Nog heel wat publicaties te gaan dus.

Laaggeletterdheid
Tot slot de vraag: wat zou eerder klaar zijn? De digitalisering van het erfgoed of het opheffen van de laaggeletterdheid? Ook een mooie, langdurige klus. Het jaarverslag noemt op pagina 75/76 streefpercentages van bereik baby’s, scholieren en scholen.
Maar krijgt het bereik ook voldoende blijvend effect? Is er wel eens adequaat, diepgravend onderzoek gedaan naar aard, omvang, ontwikkeling (toe- of afname) en oorzaken van laaggeletterdheid, al dan niet in relatie tot de digitalisering?
Deze vraag werd mij mede ingegeven door twee columns, waarin gesproken wordt over laaggeletterdheid: één van Maxim Februari van 10 april 2018 op NRC.nl en één van Tom-Jan Meeus van 25 mei 2018 op dezelfde site.
 
Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie