HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Malle motie
Wim Keizer
19-06-2015
Elke wereldburger die toegang heeft tot internet kan inloggen op en zich rechtstreeks laten registreren bij de Digital Library of India, de Digital Public Library of America, de Deutsche Digitale Bibliothek of de Digital Library of the Caribbean, om er maar eens een paar te noemen. Het is alleen al in dat licht bezien toch wel heel mal dat een groepje VOB-leden er tijdens de ledenvergadering van 18 juni in wist te slagen een motie aangenomen te zien krijgen die bepleit dat Nederlandse gebruikers zich overal mogen laten registreren voor de landelijke digitale bibliotheek, behalve bij de Koninklijke Bibliotheek (KB) die deze digitale bibliotheek beheert.
Malle motie
Als gebruiker vind ik het volstrekt logisch dat er voor dat registreren een inlogvenster komt en dat dit venster ook en juist vooral op de website van de KB komt te staan. Als burger voel ik me onaangenaam getroffen door het streven van lokale bibliotheken ‘klanteigenaar’ te willen zijn van alle soorten bibliotheekklanten, zoals in de bij de motie behorende notitie staat. Ik ben niemands eigendom en bepaal zelf bij wie ik klant wil zijn.

Terechte afwijzing

Ik vind het terecht dat het VOB-bestuur de motie afwees. Ook de argumentatie van vice-voorzitter Chris Wiersma vond ik overtuigend. Je kunt natuurlijk hoog en laag springen, maar de feiten rond de behandeling van de Stelselwet spreken voor zich. Het lijkt me heel knap van wethouders van G9-gemeenten als ze daar nog verandering in weten aan te brengen. Het is leuk geprobeerd van OBA-directeur Martin Berendse om één zinnetje uit de Memorie van Toelichting bij het oorspronkelijke wetsontwerp te halen en dat de essentie te noemen (‘De digitale bibliotheek zorgt er voor dat de openbare bibliotheken hun publieke taken ook in het digitale domein kunnen vervullen’). Dezelfde MvT zegt echter ook: ‘Er zijn twee manieren om lid te worden van de digitale bibliotheek. Allereerst wordt ieder lid van de fysieke bibliotheek automatisch lid van de digitale bibliotheek, tenzij het lid daar bezwaar tegen heeft. Daarnaast bestaat de mogelijkheid rechtstreeks lid te worden van alleen de digitale bibliotheek.’

Angst concurrentie
Natuurlijk snap ik heel goed de angst voor concurrentie van ‘de landelijke digitale bibliotheek’ (we moeten nog eens een meer aansprekende naam verzinnen) met de lokale bibliotheken. Met name de VNG heeft daar sterk aan bijgedragen door het substitutieverhaal en de onnozele vergelijking van boeken met belastingformulieren en treinkaartjes. Zoals ik ook meermalen heb betoogd, vind ik die onttrekking uit het gemeentefonds, zo lang de digitale bibliotheek niet net zo vrij is haar boeken te kiezen als de lokale bibliotheken, een kwalijke zaak. Maar die onttrekking is nu wel een feit en Wiersma had er ook gelijk in de bewering van de motie-indieners dat digitale boeken zijn gefinancierd door de lokale bibliotheken te ontkrachten. Het verhaal klopte nog wel toen er omslaggelden waren, maar nu is het rijksgeld. De onttrekking uit het gemeentefonds voor e-content was maar één van vele verschuivingen tussen rijks- en gemeentegelden en dan kun je na zo’n onttrekking niet meer zeggen dat het ‘eigenlijk’ lokaal geld is.

Relatie lokaal/landelijk
Zoals gezegd, begrijp ik de angst voor concurrentie van de digitale bibliotheek. Maar ik denk niet dat de oplossing moet worden gevonden in het laten lopen van alle soorten lidmaatschap via de lokale ledenadministraties. Als belastingbetaler vraag ik me ook af of centraal registreren bij de KB, en lokale bibliotheken van daaruit een venster geven op hun eigen leden, niet veel goedkoper is dan in stand houden van al die aparte administraties. Dat raakt ook aan het vraagstuk van de relatie tussen de lokale/regionale bibliotheeksystemen en de landelijke digitale infrastructuur (LDI). Helaas verdween een VOB-notitie hierover achter een hekje, maar daar staat blijkens het bijbehorende bericht wel in dat er minder lokale systemen moeten komen. De discussie over de relatie tussen LDI en lokale/regionale systemen moet nog gevoerd worden, waarbij overigens wel interessant is dat OCLC als belangrijke KB-leverancier een sleutelrol heeft, met zowel WorldShare als HKA (grootste leverancier lokale/regionale bibliotheeksystemen). Of systemen nu meer centraal worden of meer decentraal blijven, OCLC is erbij.

Planning
Ik vermoed dat een deel van de angst van leden ook te maken heeft met de ervaringen met Bibliotheek.nl (BNL). Het duurde allemaal wel erg lang en wat is er nou eigenlijk echt helemaal klaar? Fase 1 van Gastlenen zou eerst 1 januari 2015 ingaan, toen werd het voorjaar, nu najaar. In het vergaderstuk(pdf) staat dat fase 1 vertraging heeft opgelopen, die te maken heeft met een nieuw onderdeel binnen Identity and Access Management (IAM): de Autorisatieomgeving. Het moet toch mogelijk zijn duidelijkheid te geven over een realistische startdatum voor Gastlenen als kern van het pasproject? Het valt te hopen dat de KB het qua afspraken en zich houden aan planningen beter gaat doen dan BNL. Voorlopig verdient de KB, die natuurlijk tijd nodig heeft de integratie van SIOB en BNL te verwerken, mijns inziens het voordeel van de twijfel.

Gratis en ongeregistreerd
Opvallend in de hele discussie over lidmaatschappen is nog wel dat vrijwel iedereen lidmaatschappen en registraties de norm vindt. Voor mij zou echter gratis en ongeregistreerd gebruik, zowel van fysieke bibliotheken als digitale bibliotheken, de norm moeten zijn. De noodzaak van registreren en betalen zou de uitzondering moeten zijn, als het echt niet anders kan om de informatie te kunnen aanbieden.

Het onvermijdelijke
In december 2011 kwam OCW met een persbericht over plannen voor een nieuwe wet en de landelijke digitale bibliotheek, waar al jaren over gesproken was. Het VOB-bestuur vond toen nog dat het beter is het niet te hebben over een ‘landelijke digitale bibliotheek’, daar de toegang tot digitale content volgens hem via de lokale bibliotheek zou moeten lopen. In m’n column in Bibliotheekblad nr. 1/2012 schreef ik een mooie uitspraak van Talleyrand te hebben gelezen: ‘De ware politicus herkent het onvermijdelijke in een vroeg stadium, bestrijdt het niet al te zeer en bevordert het vervolgens’. Het VOB-bestuur is nu, ruim drie jaar later, zover het onvermijdelijke te erkennen. De meerderheid van de leden heeft daar blijkbaar nog even wat meer tijd voor nodig.

Wim Keizer

De column 'Malle motie' leidde tot levendige discussies op Twitter, die (deels) zijn samengebracht in deze Storify-weergave.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (10)

Irene Annegarn
20-6-2015 18:53
Helemaal  eens met wat je schrijft over gratis en ongeregistreerd gebruik. Indien het onvermijdelijk is om het gebruik te registreren, dan mag de lokale bibliotheek geen toegang krijgen tot de registratie op persoonsniveau van het gebruik van de KB. En omgekeerd mag de KB geen inzage krijgen in de registratie op persoonsniveau van het gebruik van de lokale bibliotheek.
Candy Duinker
21-6-2015 13:26
 Je bent een man van mijn hart. gratis en ongeregistreerd gebruik van informatie én bibliotheken bij voorkeur via de inkomstenbelasting.
Tonnie Kikkert
22-6-2015 18:12
In een ontwikkeld land, waar men de plicht heeft tot leren en het liefst een leven lang, zou alle toegang tot kennis gratis moeten zijn. En of dat nu via de plaatselijke bibliotheek of de KB is, moet niet uitmaken. En wat nu als ik alleen lid wil worden van 'de Wereldbibliotheek' ? Moet ik mij dan eerst melden in de provincie , dan bij de KB en via de KB naar .....???


 
Nanno Nanninga
22-6-2015 19:15
 Even los van de inhoud: Wat ook mal is is dat een bestuur van een branchevereniging een motie die door de meerderheid van haar leden gesteund wordt, niet uitvoert. Dan schort er toch iets aan de relatie leden - bestuur.
Bart Janssen
24-6-2015 11:53
De column 'Malle motie' leidde tot levendige discussies op Twitter, die (deels) zijn samengebracht in deze Storify-weergave: https://storify.com/Bibliotheekblad/discussie-malle-motie-5588945219e2baf7143eef01  
Maarten Crump | bredebieb
26-6-2015 11:04
Als je verder wilt, moet je eerst een bestemming kiezen. Heb je dat gedaan. Dan ga je je voorbereiden op de reis. Je orienteert je, koopt een reisgids (of je gaat naar de bieb!), boekt het een en ander en pakt de juiste dingen in.

Kortom: wie van A naar B wil gaan, moet handelen volgens de wetten van B.

De branche heeft B onvoldoende scherp. Daarom zijn veel initiatieven - ondanks het belang en de kansen - te ongericht en te veel vanuit A ontworpen. De ALV-discussie over de online bieb is daar een voorbeeld van.

Los van moties en dossiers is wat er in onderstroom gebeurt, waar het echt om gaat.

Er is een richtingenstrijd in biebland gaande. Die richting gaat over de A en de B.

Het hele online verhaal is geredeneerd vanuit A: het gaat om boeken, e-books en wat zaken eromheen.
Tegelijkertijd is het inmiddels bijna gemeengoed dat biebs veel meer zijn dan uitleenfabrieken. Dat is een mooie en hoopvolle beweging. Wij noemen dat 'de Bredebieb'.

Als dat waar is, is het de vraag hoe die online wereld eruit ziet: wat bied je dan aan en aan wie? Hoe ziet die markt eruit. Is dat een nationale, regionale of lokale markt?

Ik zie het volgende:
- er zit enorm veel potentie in de lokale bibliotheek. Bibliotheken kunnen de komende jaren aan relevantie winnen;
- het wedstrijd die gestreden wordt is een lokale;
- online en fysiek moeten veel meer dan nu het geval is in elkaar overlopen. Het kan heel goed zijn dat je zaken op nationaal niveau organiseert. Maar wel vanuit een geintegreerde visie die het lokale als vertrekpunt heeft.

Wat betekent dit:
- het stelsel moet in zijn geheel gericht zijn op het dienen van de lokale biebs. Dat is nu onvoldoende het geval
- een duurzame positionering betekent dat de legitimatie moet verschuiven van de focus op bestuurders naar de inwoners uit je eigen biotoop. De bieb moet gedragen worden door de lokale gemeenschap. De bieb is neutraal en onafhankelijk. Dat is nog te veel een dode letter. Iedereen in het stelsel moet daar meer naar handelen. Heb het lef om een zelfstandige positie in te nemen. Of het nu gaat om de minister, de VNG of de wethouder. 
- ik heb een snippertje ALV meegemaakt. De rillingen liepen over mijn lijf. Je voelt onderhuidse spanningen. Er wordt weinig uitgesproken en slecht naar elkaar geluisterd. Er worden posities ingenomen. Er is geen constructieve dialoog. De branche is een tandenloze tijger. Dat is doodzonde

Ik wens alle biebs het allerbeste toe uit de grond van mijn hart. Spreek uit, luister naar elkaar, verbind, focus op de lokale bieb en richt je meer op de gemeenschap!

Just do it! 
Wim Keizer
26-6-2015 15:04
Bedankt voor alle reacties! Ik schreef dit gastblog vorige week meteen na het maken van de beide verslagen van de ALV. Twee hoofdzaken, waarvan ik deze keer vooral op de eerste ben ingegaan, zijn hoe de toegang tot de “landelijke digitale bibliotheek” geregeld moet worden en wat de inhoud en taken van deze digitale bibliotheek moeten worden (mede in relatie tot de fysieke bibliotheken).

Naar aanleiding van de reactie van Irene: goed te wijzen op de privacy-aspecten. Mensen die een gecombineerd lidmaatschap wensen en zich aanmelden bij een fysieke bibliotheek moet er op gewezen worden dat hun gegevens ook naar de KB gaan. Het omgekeerde geldt ook: mensen die zich voor een gecombineerd lidmaatschap melden op de website van de KB, moeten weten dat hun gegevens ook naar een door hen op te geven fysieke bibliotheek gaan.

Irene, Candy en Tonnie: de KB volgt de lijn dat rechtenvrij materiaal gratis en ongeregistreerd voor iedereen toegankelijk moet zijn, maar dat voor auteursrechtelijk beschermde werken registratie (en betaling) noodzakelijk zijn. Het tarief zou al eind 2014 worden vastgesteld, maar de VNG-handreiking meldde nu dat het in de loop van 2015 bekend zal worden gemaakt. Maar ik heb al vaker gezegd dat, waar het gaat om e-books, de uitname uit het gemeentefonds groot genoeg is om er ook rechten van af te kopen (en dat het dus niet alleen gedaan hoeft te worden voor een aantal nader aan te wijzen auteursrechtelijk beschermde jeugdboeken die “om niet” beschikbaar worden gesteld aan gebruikers – artikel 13 lid 2 Stelselwet). Zie ook:
http://www.bibliotheekblad.nl/rubrieken/gastblogs/bericht/1000005937/nog_geen_tarieven_digitale_bibliotheek_3b__27e_bookpluspakket_27_mee_naar_2015
Nanno, de motie is mal, juist vanwege de inhoud. Met de websites van 160 bibliotheekorganisaties die samen 47 automatiseringssystemen (“integated library systems; ILS’en”) in de lucht houden is al helemaal geen sprake van een “single point of access”. Een goede toegang eist juist zo veel mogelijk points of acccess, inclusief de website van de instantie die de digitale bibliotheek beheert.
Ook wil de motie overleg tussen VOB, KB, OCW “en de andere overheden”. Chris Wiersma zei 18 juni dat met VNG en IPO al lang overlegd is en dat hun standpunten bekend zijn. Als de motie bedoelt dat ook met alle afzonderlijke gemeenten en provincies overlegd moet worden, kunnen we nog even bezig zijn. De motie lijkt me dan zo goed als onuitvoerbaar.

Dat er iets aan de relatie leden-bestuur schort, lijkt ook mij. Ik ervaar krampachtigheid binnen de VOB en in de relatie met de KB als het gaat om noodzakelijke gesprekken over de landelijke digitale infrastructuur (LDI), de nog te vormen visie op wat een ‘landelijke digitale bibliotheek’ moet zijn en de relatie tussen deze digitale bibliotheek en de fysieke bibliotheken:
http://www.bibliotheekblad.nl/rubrieken/gastblogs/bericht/1000006105/digitale_ontwikkelingen_vob__gooi_de_boel_weer_eens_open 
De 47 ILS’en bestaan uit 8 regionale/provinciale systemen van HKA (BicatWise), 15 stand-alone-systemen van HKA, 3 regionale/provinciale van Infor/Vubis (V-smart), 16 stand-alone-systemen van Infor/Vubis, 2 stand-alone van Bibliomondo (Concerto), 2 van Clientrix en 1 van Brocades. Door alle koppelingen tussen deze 47 en de LDI is of komt er al voortdurend uitwisseling over ledengegevens (via Identity and Access Management) en titel- en objectgegevens (synchronisatie in het Gemeenschappelijke Geautomatiseerde Catalogussysteem, GGC) van OCLC.
Hoe daarmee verder te gaan is het onderwerp van het zespuntenplan van de VOB-commissie Digitale ontwikkeling en een niet-openbare VOB-notitie. Kan het allemaal een tikje efficiënter in Nederland? De transacties (tijdelijke koppelingen van lenersgegevens aan objectgegevens in de 47 ILS’en) zouden decentraal moeten blijven, de rest zou centraal kunnen (bij de KB). Ik heb me laten vertellen dat technisch gezien ook die transacties centraal geregistreerd zouden kunnen worden, ware het niet dat aan al die transactiesystemen veel eigen toepassingen en varianten in voorwaarden hangen. Met de vraag of dat allemaal wel echt noodzakelijk is.
Er zijn mensen die hier veel van begrijpen (bijv. Johan Stapel en Enno Meijers van de KB, Mark Deckers van Rijnbrink, Jos Richters met eigen adviesbureau, Maurits van der Graaf van Pleiade). Zet zulke mensen eens bij elkaar en laat ze een paar oplossingsrichtingen aanreiken, dan kunnen “de beslissers” er mee verder.

Twitteraars, fijn dat jullie gereageerd hebben. Nog fijner zou het zijn geweest als jullie dat ook hadden gedaan (of nog doen) in betogen met enige argumentatie.

Maarten, goed dat je erop wijst dat bibliotheken meer zijn dan uitleenfabrieken en dat dit ook gevolgen moet hebben voor de taken en inhoud van de “de digitale bibliotheek”.
De VOB wilde de fysieke bibliotheken en de “landelijke digitale bibliotheek” zien als “een onverbrekelijke twee-eenheid” of “de keerzijden van dezelfde medaille”. Het SIOB wilde “een geïntegreerde bibliotheek”.
Ik heb er juist een aantal keren voor gepleit ze (eerst) maar eens zo los als maar kan van elkaar te zien, omdat ik denk dat beide hun eigen nuttige bijdragen aan de samenleving kunnen bieden, maar dat het nut niet hetzelfde is. Ook ik vind dat de “de landelijke digitale bibliotheek” nu veel te veel wordt gezien als een e-boeken-uitleending voor recreatieve behoeften (met o.a. de “Vakantiebieb”). Vandaar dat ik er al eens (ter wille van een discussie) voor gepleit heb een recreatieve “tralalabibliotheek” te onderscheiden van een serieuze, educatieve en informatieve “letterbibliotheek”: http://www.bibliotheekblad.nl/rubrieken/gastblogs/bericht/1000005036/tralalabibliotheek_en_letterbibliotheek
Er moet veel beter worden nagedacht worden over wat de samenleving kan hebben aan de soorten bibliotheken, voordat alles op één grote hoop wordt gegooid. De fysieke bibliotheken zijn daar zelf in hun eigen lokale samenleving beter mee op streek, hoewel ook daar nog wel wat moet gebeuren.
Ik deel je waarnemingen over het innemen van (machts)posities en het gebrek aan constructieve dialogen. Wat openbare bibliotheken in de samenleving willen bevorderen (opinievorming en debat, goed geïnformeerde mensen) laten ze na als het om henzelf gaat.
Maarten Crump | Bredebieb
26-6-2015 15:50
 Wim,

Dank voor je reactie. Fijn om te zien dat ik niet in mijn eentje sta op een paar punten, maar dat we dingen herkennen.

Ik heb nog een vurige nabrander (met alle respect): het domste wat je kan doen is fysiek en online scheiden. Integratie vanaf de start is wezenlijk. Juist voor de lokale dienstverlening. Fysiek en online moeten in elkaar overlopen. Zie bijvoorbeeld stukje van Erna Winters (http://zomer65.blogspot.nl): "De Innovatieraad denkt dat de combinatie van MOOC en een “fysieke” component voor lokale bibliotheken, het zogenaamde ‘blended learning’ goede mogelijkheden en kansen biedt." Het gaat nog veel verder: kijk eens naar https://www.konnektid.com en http://connect.seats2meet.com/?source=tsm . Hoe mooi is het als er een integrale programmering is met peer2peer-elementen waarin online en fysiek verwoven zijn? Ken je één succesvolle organisatie die begonnen is door fysiek en online bewust te scheiden?

Fijn weekend allemaal!

Maarten

Wim Keizer
26-6-2015 16:29
Maarten,
Ook met alle respect: er is geen organisatie "Openbare Bibliotheek Nederland".  De Nederlandse politiek wenst een dergelijk centraal instituut niet.
Er zijn 160 openbare bibliotheekorganisaties, gesubsidieerd door een kleine 400 gemeenten.
Daar ligt de kern.
Stelselficties als "de geïntegreerde bibliotheek" en "de collectie Nederland" vertroebelen de discussies. Juist daarom zijn er bibliotheken die als enig verlangen hebben "geen last van de KB  te hebben".
Ik pleit voor analytische benaderingen. Kijk eerst eens welke behoeften de lokale bibliotheken aan welke vormen van provinciale en landelijke ondersteuning hebben. En kijk dan wat o.a. de KB, o.a. met de "landelijke digitale bibliotheek" (die nu m.i. veel te beperkt recreatief wordt ingevuld), de openbare bibliotheken mogelijk allemaal te bieden heeft. Maak vervolgens keuzes.
Wim Keizer
9-7-2015 09:49

Correctie:

In het lijstje van 47 ILS'en had ik het over Brocades. Dit systeem heet echter Brocade (zonder s) (in Nederland in gebruik bij Bibliocenter, Weert e.o.): http://brocade.cipal.be/.
Het is een systeem van Cipal uit Geel, dat voor het buitenland (o.a. Nederland) een dochterbedrijf heeft opgericht: Ciblis (http://www.brocade.be/about-ciblis/our-company) gevestigd in Paal-Beringen.


Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie