HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Droef te moede
Jan Van Herreweghe
16-03-2015
Vlaams minister van cultuur Sven Gatz schrapt de verplichting van gemeenten om openbare bibliotheken op te richten en of in stand te houden. 
Ik herken mezelf niet meer. Bijna 35 jaar ben ik actief in het bibliotheekwezen. Bijna elke dag ben ik er vol enthousiasme tegenaan gegaan.
 
Droef te moede
Elke dag van de week ben ik om 05.45 uur al op mijn werkplek terwijl mijn tijdsregistratieklok pas vanaf 08.00 uur in werking treedt. Maar de jongste weken koester ik een hevig verlangen om vijf jaar ouder te zijn. Om deze heisa niet meer te hoeven meemaken. Om deze neergang niet meer te moeten beleven. Om onbekommerd te kunnen genieten van een leven waarin ik niet meer dag in dag uit moet prediken over het belang van een openbare bibliotheek en moet vechten om (dorps)politici te overtuigen van het feit dat investeren in een instelling waar informatie (bijna) gratis wordt aangeboden aan de bevolking, haar geld meer dan waard is. Om de woorden ‘besparingen’ en ‘veranderingen’… niet meer te hoeven aanhoren. Ik ben het eufemistisch woordgebruik en de gebakken lucht meer dan zat.

Waarover gaat het precies? Het decreet lokaal cultuurbeleid (2001) stelt dat de bibliotheek een basisvoorziening is waartoe elke burger toegang moet hebben. De intentie van de minister om dat vanaf 1 januari 2016 te veranderen, schendt deze afspraak en schroeft deze beslissing terug. Met het loslaten van de verplichting naar de gemeenten toe om op hun grondgebied een bibliotheek op te richten en/of in stand te houden, zet hij immers de deur wagenwijd open voor bestuurders met minder goede bedoelingen.
Natuurlijk zullen er de komende jaren geen massale sluitingen van bibliotheken zijn – alhoewel: de jongste jaren werden in Vlaanderen al 330 uitleenposten en filialen gesloten en de beweging is nog in volle gang -, maar de idee alleen al dat dit moet kunnen, is beangstigend. En laten we wel wezen, een beslissing komt niet zomaar uit de lucht vallen. Dat wordt dan wel enigszins vergoelijkt met te stellen dat het niet de bedoeling is om thans tot massale sluiting over te gaan, dat men van bovenuit minder betuttelend te werk wil gaan, dat men het volste vertrouwen stelt in de autonomie van gemeentebesturen… enzovoort, men schept toch maar de mogelijkheid om dit te laten gebeuren en vandaag ken ik al minstens één gemeentebestuur die reikhalzend uitkijkt om haar bibliotheek te sluiten. En bovendien, ik geloof die sussende woorden van beleidsmakers allang niet meer die stellen dat het zo’n vaart niet zal lopen. Politici hebben meestal een verborgen agenda.

Wij moeten tot (re)actie overgaan omdat we de vrije toegang tot informatie en cultuur dienen veilig te stellen. Tegen de willekeur en de wanen van elke dag. Het onderwijs en het bibliotheekwezen zijn precies de fundamenten voor een leven waarin ontwikkeling, ontspanning, informatie en educatie garant staan. In dit digitale tijdperk, waar iedereen denkt dat de informatie zomaar voor het oprapen ligt, stel ik vast dat meer en meer mensen hulpelozer worden van de te grote hoeveelheid informatie die hen wordt aangeboden en die door de bomen het bos niet meer zien. In die zin zijn onder andere de medewerkers van een bibliotheek het best geplaatst om als ‘hulpverlener’ de radeloze zoeker wegwijs te maken en op weg te helpen. Al jaren zetten wij daar op in – goeie ontvangst, hulpvaardigheid, doeltreffend zoeken en eventueel doorverwijzen -, maar dat soort werk blijkt nu ineens niet meer van belang. In ieder geval schept men met één pennentrek de mogelijkheid om de basisbehoeften die het instituut ‘bibliotheek’ biedt, onderuit te halen.

Als je ziet hoe onrustwekkend snel het percentage van mensen in armoede stijgt, dat wij programma’s op het getouw zetten om die categorie specifiek bij een cultuurbeleid te betrekken en dat wij anderzijds bibliotheken en culturele centra (want die horen er natuurlijk ook bij) zouden afschaffen of hun werking ten minste on hold zetten, dan is dat een beleid dat tegen zichzelf worstelt.

Ik ben moe. Moe van het strijden. Jarenlang hebben mijn medewerkers en ikzelf ons vakgebied op de voet gevolgd, de verschillende evoluties doorgemaakt, ons bekwaamd in diverse onderdelen van de collectie, ons flexibel getoond (avondwerk, weekendwerk…), bijscholing gevolgd, studiedagen bijgewoond, lezingen georganiseerd, tentoonstellingen ingericht, actuastands verzorgd… en dit allemaal ten behoeve van het informeren van de bevolking.
Die evolutie is niet minnetjes. In de jaren tachtig heb ik het nog meegemaakt dat de inspecteur met de lintmeter kwam opmeten of de boekenrekken van as tot as wel op de juiste afstanden stonden van de door het decreet opgelegde normen. Met de jaren is ook de normvervaging ingetreden. Met als klap op de vuurpijl het wegschrijven van de verplichting van de gemeenten om nog een openbare bibliotheek in stand te houden.
Hoe zijn we zo laag kunnen vallen?

Of er protest komt, hoor ik je zeggen? Ja, de jongste dagen en weken vliegen de standpunten ons in velerlei vormen om de oren. De woorden zijn vrij en het papier is gewillig. Wij, bibliothecarissen, zijn geen landbouwers die ons protest met luid toeterende tractors eventjes duidelijk zullen maken. Wij werpen geen barricades omver. Wij zullen nooit voor Friese ruiters komen te staan. Wij zijn van de ‘zachte sector’, mevrouw, mijnheer, wij zijn veel te braaf en wij houden onze manieren. En bovendien is de toekenning van de ministerpost voor cultuur in een regering meestal de allerlaatste beslissing.
Dan weet je het wel.

Jan Van Herreweghe
Bibliothecaris Harelbeke


P.S. Op het eigenste moment dat ik deze column schrijf ligt de minister alweer in de clinch. Nu met de VRT over het te grote aanbod van voetbal en wielrennen op televisie. Moet het amusement van heel wat jonge en vooral oude televisiekijkers nu ook al naar de haaien? In rusthuizen en ziekenhuizen zijn de sportuitzendingen de meest bekeken programma’s. Wedden dat het weer om de lieve centen gaat? Live-uitzendingen, dat kost geld hoor! 

Jan Van Herreweghe deed op 12 maart op Kenniskantoor een oproep tot de oprichting van een burgerplatform als protest tegen de afschaffing van de verplichting van gemeenten tot het oprichten en in stand houden van een openbare bibliotheek. Zijn oproep leidde tot talloze reacties van Vlaamse bibliothecarissen.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Bruno
19-3-2015 00:04
De oproep van Jan leidde inmiddels ook tot actie. De VVBAD rolt een campange uit onder het motto 'een bibliotheek in elke gemeente', met de hashtag #blijfvanmijnbib en geïnspireerd op suggesties van collega's. 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie