HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Overbodige schakels in de keten
Wim Keizer
05-08-2011
'In al die overleggen en besturen circuleren veelal dezelfde mensen, die naast hun betaalde functie ook in verschillende besturen zitten. Welke pet hebben ze op? Komen ze op voor hun eigen belang, voor het collectieve belang of voor het bedrijf waarvoor ze werken?'

'Opvallend en opmerkelijk is dat alle groepen onafhankelijk van elkaar opereren – zo zijn er veel clubjes over hetzelfde onderwerp waarin ook dezelfde mensen rondtoeren – terwijl iedereen juist de samenwerking zou moeten zoeken.'

'Zoveel clubjes en marktpartijen doen hun zegje dat er geen slagkracht kan zijn. Zo vaart er een hele vloot met scheepjes rond waar vele kapiteins aan een stuur staan, nogal eens balancerend met één been op het ene en het andere op een tweede, zelfs derde schip. Niet vreemd dat ze er niet in slagen iets uit te richten, een haven te bereken, want ook hun stuur lijkt dol te draaien.'

'Handelen en samenwerken, geen mens die er niet om schreeuwt, maar het lukt niet. Daarom lijkt de branche niet gezamenlijk op te trekken, maar ieder voor zich. Het zou beter zijn de besturen en commissies te saneren voor een slagvaardige overkoepelende bestuursstructuur.'
Overbodige schakels in de keten
Deze vier citaten zouden zonder meer kunnen slaan op de openbare bibliotheekbranchesector, waarin ik al meer dan 30 jaar vertoef. De citaten zouden ook zonder meer betrekking kunnen hebben op al die dertig jaren. We leven in een tijd van razendsnelle ontwikkelingen, maar er zijn ook gegevenheden die helemaal niet snel veranderen.

Maar gaan de citaten wel over het openbare bibliotheekwerk? Het antwoord is: neen.
Ik plukte ze uit Boekblad. Ze stonden in een door Robertine Romeny geschreven analyse van de boekenbranche, waarin uitgevers en boekhandelaren dingen samen doen, maar onder invloed van digitale ontwikkelingen en mentale veranderingen in het informatiegedrag ook een strijd voeren om de regie in de keten. Een strijd om de regie… Komt me bekend voor. Ik durf niet meer te vragen hoe het met de ons begin 2010 beloofde collectieve agenda van VOB, SIOB en Bibliotheek.nl staat. En dan heb ik het alleen nog maar over het 'landelijke niveau' en niet over de lokale, regionale en provinciale bibliotheekorganisaties.

Schrijver-lezer
In allerlei publicaties lees ik dat de digitalisering veel schakels in de keten tussen auteur en lezer overbodig maakt. Een schrijver kan zijn schrijfsel op internet zetten en één lezer kan het lezen, maar het kunnen er ook twee, drie, duizenden of miljoenen zijn. En als de schrijver denkt dat hij er een goede business case van kan maken, kan hij ook zelf geld voor zijn schrijfsels vragen.
Wat is een tijd van toenemende digitalisering waarin schrijver en lezer elkaar direct over en weer treffen nog de meerwaarde van uitgevers, boekhandelaren en bibliothecarissen? Van uitgevers-panden, boekwinkels en bibliotheken?

Die vraag maakt zenuwachtig. De eerste faillissementen zijn er. Dat is ook precies de reden waarom onze Stuurgroep e-books, onder voorzitterschap van Hans van Velzen van de VOB-inkoopcommissie, nog niet veel verder komt in gesprekken met uitgevers.
Op 21 juli meldde Hans dat de Groep Algemene Uitgevers (GAU) een gepland gesprek over een proeftuin met e-books had afgezegd, omdat de uitgevers prioriteit geven aan het realiseren van een eigen e-book-platform. Het aantal verontwaardigde tweets en blogs uit bibliotheekkring was groot; zelfs een oud-PSO-directeur, thans wethouder, liet zich niet onbetuigd.
Maar zoals ik al aangeef, kunnen schrijvers niet alleen om 'die verrekte uitgevers' heen, maar ook om andere oude schakels in de keten. En daar hoort de openbare bibliotheek bij als zij niet oppast. Er wordt veel gesproken en geschreven over alle prachtige dingen die bibliotheken doen en zouden kunnen doen (bestrijding laaggeletterdheid, bevordering mediawijsheid, empowerment) en niet ten onrechte, want er worden met publiek geld heel goede dingen gedaan. Ik moet echter nog zien wat er gebeurt als de uitleenfunctie van fysieke boeken werkelijk overbodig zou worden, want een groot deel van de financiën zit in die functie. Of deze functie overbodig wordt, en zo ja, hoe snel dat dan gaat is natuurlijk koffiedik kijken, maar dat de functie minder belangrijk zal worden lijkt toch geen gewaagde veronderstelling.

Jouw digitale bibliotheek
In de jaren vijftig van de vorige eeuw leenden boekhandels boeken uit voor een dubbeltje per week. Die tijd lijkt terug te keren, maar dan digitaal. Niet alleen boekhandelaren, maar ook uitgevers kunnen zelf digitaal boeken uitlenen. Zie bijvoorbeeld de website www.yindo.nl die zich 'Jouw digitale bibliotheek' noemt. En zie ook een artikel over de uitbreiding van Yindo met boeken van Meulenhoff. Meer over Yindo in dit artikel van Maarten Dessing.

Bij papieren boeken leefde in de boekensector lang de gedachte dat elke uitlening door bibliotheken een gemiste verkoopkans was. Tot o.a. het leenrecht geregeld werd en boekhandelaren, uitgevers en bibliotheken gingen samenwerken in de CPNB, om elkaar aldus te versterken. In het bestuur van de Stichting Nederlandse Bibliotheekdienst (NBD) hebben ze een gemeenschappelijk platform. NBD/Biblion heeft al een e-portal voor openbare bibliotheken. Zie www.nbdbiblion.nl.

Aantrekkelijk aanbod?
De vraag (en de grote uitdaging) is of openbare bibliotheken voldoende aantrekkelijks (in geld en voorwaarden) te bieden hebben om ook voor e-books grootschalig tot soortgelijke arrangementen te komen als voor p-books. Dat bieden van aantrekkelijks hoeft natuurlijk niet alleen uitgevers te gelden. Eén van de 'pijnpunten' in de discussies over e-boeken is nu juist de genoemde overbodigheid van schakels, als de toegevoegde waarde niet meer duidelijk is te maken.
NBD/Biblion heeft al een rechtstreekse afspraak met een auteur. Zie persbericht e-portal (PDF).
Dat zouden er meer kunnen worden, als bibliotheken auteurs iets te bieden hebben.

En laten we in de bibliotheeksectorbranche de handen ineen slaan en elkaar versterken, zodat dit soort berichten niet meer nodig is: NBD continueert e-boekdienstverlening. De citaten waarmee ik begon moeten wat mij betreft niet meer op het bibliotheekvak kunnen slaan. Gelukkig vertelde Hans van Velzen 22 juli, in een bericht waarin stond dat er 11 augustus toch met uitgevers wordt gesproken, dat de Stuurgroep met NBD/Biblion afspraken heeft gemaakt over samenwerking. Lijkt me heel verstandig, want in feite is de NBD het enige grootschalige samenwerkingsverband van openbare bibliotheken. De centrale inkoop van boeken, het centraal uitleenklaar maken en alles wat daarbij hoort, bespaarde en bespaart de openbare bibliotheken miljoenen. Daar moeten we dus zorgvuldig mee omgaan.

Overigens hebben de uitgevers en de boekhandelaren, blijkens dit bericht, elkaar toch gevonden inzake een gezamenlijk e-boekplatform, nog voor 11 augustus dus.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie