HomeRubriekenArtikel
voetnoot

‘Haal dat goud eruit!’

Bart Janssen
13-06-2016
‘Haal dat goud eruit!’
Dat Kader Abdolah Nederlands leerde aan de hand van Jip en Janneke zal zo langzamerhand genoegzaam bekend zijn – het verhaal heeft inmiddels een bijna apocriefe status gekregen – maar door de gedragen plechtstatigheid waarmee zijn dictie de toehoorder door zijn relaas voert, heeft het toch elke keer iets van een triomfantelijke onthulling. Abdolah kon natuurlijk eigenlijk niet ontbreken op de bijeenkomst over ‘bibliotheken en vluchtelingen’ die de VOB (in samenwerking met de VNG) op 27 mei georganiseerd had.
Abdolah staat bekend als een warm pleitbezorger van de bibliotheek en hij stelde ook dit keer niet teleur. Hij koppelde zijn eigen vluchtverhaal in zijn onderhoudende voordracht op soms ontroerende wijze aan de rol die hij voor de bibliotheek ziet als tegelijkertijd een toevluchtsoord én een springplank voor de nieuwkomer in een vreemde wereld. Bedenk dat de ‘oosterse mens’ een ander contact heeft met de bibliotheek, zo drukte de schrijver zijn circa tachtig toehoorders op het hart. Voor de oosterse mens die wegvlucht uit conflictgebieden is de bibliotheek een plek waar het nog veiliger is dan thuis, een plek waar wijsheid, hoop en vertrouwdheid te vinden zijn, aldus Abdolah. ‘Jullie zijn meer dan tantes en ooms,’ adresseerde hij de bibliothecarissen. Waarna de bekende anekdote over Jip en Janneke volgde: hoe de schrijver na zijn vlucht uit Iran in Zwolle terecht kwam en daar ‘als een gelovige Jood voor de Klaagmuur’ uren achtereen Jip en Janneke zat te reciteren. ‘Hoe is het eigenlijk mogelijk dat ik al achttien boeken geschreven heb?’, legde hij de zaal bijna retorisch voor. ‘Door de kracht van de vlucht, door de magie van de immigratie!’ De vluchteling is op zoek naar een onzeker goud, zo hield hij de aanwezige ambtenaren en bibliothecarissen voor: een nieuwe identiteit. ‘De vluchteling komt hier om veranderd te worden en dan zelf de wereld te veranderen. Jullie taak als bibliotheken is het om dat mogelijk te maken. Vluchtelingen dragen goud in zich, maar ze weten het zelf niet. Maar jullie weten het wel, haal dat goud eruit! Ze zijn hier gekomen om door jou veranderd te worden en zullen dan zelf helpen Nederland te veranderen.’ Waarna een laatste advies aan de aanwezige ambtenaren: ‘Wees lief in je hart, maar hard in je eisen. Eis van ze dat ze in een halfjaar de taal leren, nee, nog korter: in drie maanden. Want de taal is de sleutel tot verandering.’

De rest van de middag ging het er – Nederlands-nuchter – heel wat prozaïscher aan toe. Marleen Barth, sinds een halfjaar voorzitter van de VOB, legde aan de zaal met bibliothecarissen en gemeenteambtenaren (die overigens in de minderheid waren, zo bleek na een rondje handopsteken) uit waarom bibliotheken voor vluchtelingen zo’n nuttige rol kunnen vervullen. Bibliotheken zijn over de hele wereld een begrip als spil in de lokale gemeenschap en overal ter wereld lopen mensen er makkelijk en zonder vrees binnen. De bibliotheek kan met name een belangrijke rol vervullen voor vluchtelingen die pas in Nederland zijn aangekomen. Zij kunnen via de bibliotheek alvast aan de slag met het leren van de taal nog voor ze een status hebben en via de officiële weg met cursussen kunnen beginnen. Barth maakte bekend dat een samenwerkingsverband van VOB, Koninklijke Bibliotheek, Stichting Lezen & Schrijven, ETV, CINOP, Stichting Het begint met taal en UAF in overleg met het COA bezig is met het ontwikkelen van een doorlopende leerlijn Nederlands voor niet-statushouders en met een aanpak die ondersteuning biedt bij het wegwijs maken van asielzoekers in Nederland.

Ton van Vlimmeren, directeur Bibliotheek Utrecht, zette in zijn presentatie (pdf), uiteen hoezeer ook de dienstverlening aan vluchtelingen past binnen het Utrechtse beleid om Huis van Inclusie te willen zijn, een plek waar iedereen in de samenleving mee moet kunnen doen. Het is daarbij belangrijk om niet alleen materialen en taallessen voor de vluchtelingen aan te bieden, maar ook om de Utrechtse bevolking erbij te betrekken, aldus Van Vlimmeren. Dat laatste bijvoorbeeld door pop-upbibliotheken op te zetten waar ook Utrechters welkom zijn om boeken mee te nemen. Utrecht wil ook een intermediaire rol vervullen bij het toegankelijk maken van vrijwilligerswerk voor vluchtelingen die nog geen verblijfsvergunning hebben. Bibliotheek Utrecht wil niet alleen taalactiviteiten aanbieden maar ook haar maatschappelijke rol oppakken, zo stelde Van Vlimmeren. De bibliotheek heeft daartoe de samenwerking gezocht met het UWV en lokale partijen die vrijwilligerswerk voor vluchtelingen willen aanbieden. De bibliotheek opereert hierbij als platform. In overleg met het UWV wordt gekeken welk aanbod aan vrijwilligerswerk voldoet aan de wet- en regelgeving. Vervolgens wordt een vrijwilligersweekmarkt voor asielzoekers georganiseerd in de bibliotheek, waarbij asielzoekers kunnen worden gematcht aan het door UWV goedgekeurde aanbod. Het gaat om een pilot die bij gebleken succes landelijk uitgerold zal worden.

Ook Peter Kok (pdf), directeur Bibliotheek Midden-Brabant, wees erop hoezeer het aanbod aan vluchtelingen past binnen het bibliotheekbeleid en hoe belangrijk het daarbij is de Tilburgse bevolking erbij te betrekken. Als missie formuleerde Kok dat de bibliotheek de vluchtelingen zelfredzaam wil maken, hen ondersteunen bij het ontwikkelen van hun talenten en hen in verbinding wil brengen met de stad en geboren Tilburgers. Uitgangspunten daarbij zijn: het bijdragen aan een positieve beeldvorming, het bieden van structurele programmering, het verzorgen van een collectie op locatie en het verbinden van mensen met elkaar. Als voorbeeld van dat laatste verwees Kok naar de pop-upbibliotheek (in Tilburg een ‘Place to Bieb’ genoemd) die komend najaar zal openen in wijkcentrum Koningshaven, gelegen naast opvanglocatie Jozefzorg in de wijk Fatima/Broekhoven, waar veel verzet is geweest tegen de komst van vluchtelingen. De bibliotheek wil er een locatie realiseren waar zowel bewoners als vluchtelingen graag komen, onder andere door er een gemengde collectie te plaatsen die voor beide doelgroepen interessant is en door er programmering en ontmoeting te faciliteren om begrip te vergroten. Kok belichtte kort nog enkele projecten die binnenkort van start gaan en waarbij het uitgangspunt is dat vluchtelingen in contact komen met Tilburgers. In het kader van het project Foto & Verhaal zullen 60 wegwerpcamera’s worden verstrekt aan vluchtelingen, die daarmee kunnen uitdrukken hoe zij Tilburg zien en ervaren. De geselecteerde foto’s worden afgedrukt als postkaart. Het project Sport & Media is met name gericht op jongeren en heeft als uitgangspunt het samen (onder begeleiding van studentensportvereniging Tilburg University) sporten en de ervaringen vervolgens in de bibliotheek onder begeleiding van een mediacoach verwerken tot een sportgame of een digitaal boek. Het project Taal en Textiel is gericht op vrouwen en draait om ‘het verwerken van culturele diversiteit tot een gezamenlijk wandkleed’.

Jantine Kriens (pdf), directeur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), noemde bibliotheken bij uitstek de plek waar verbindingen tussen gemeentelijke beleidsvelden gelegd kunnen worden. De bibliotheek kan immers een rol spelen op gebieden als Nederlandse taalverwerving, informatie en verwijzing, digitale basisvaardigheden en ont-moeten (ook belangrijk, volgens Kriens, als plek waar mensen niet altijd het gevoel hebben dat ze iets ‘moeten’). Samen met verschillende partners in de gemeente (werkgevers, onderwijs, maatschappelijke organisaties) kan de bibliotheek bijdragen aan een integrale aanpak waarin aspecten als huisvesting, (vrijwilligers)werk, de taal leren en opleiding samenkomen. Maar, zo luidde het dringende advies van Kriens: blijf niet afwachten, stap zelf naar de gemeenten met een ‘offer they can’t refuse’.

Merel Heimens Visser, directeur Stichting Lezen & Schrijven, ging in op de Taalhuizen en Taalpunten die inmiddels in zo’n 120 bibliotheken gerealiseerd zijn. Stichting Lezen & Schrijven is bezig met het samenstellen van een handleiding cq stappenplan voor het opzetten van een Taalhuis. Ook is de stichting bezig met het inventariseren van wat er aan materiaal beschikbaar is op het gebied van de Nederlandse taal leren, zodat er een overzicht gemaakt kan worden dat geschikt is voor vluchtelingen. Stichting Lezen & Schrijven verneemt graag wat er nog toegevoegd kan worden aan deze lijst.

Voor de presentaties, zie de website van de VOB.

Tekst: Bart Janssen
Foto: Maarten Crump, met dank aan de VOB 



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Generatie Z in the library Anne-Katelijne Rotteveel

Jongeren en de bibliotheek. De bibliotheek wil wel, maar de jongeren net wat minder. Tenminste zo lijkt het. Eerst die vervelende millennials (geboren tussen 1980 en 2000) en nu generatie Z (geboren tussen 1995 en 2010). Uit onderzoek naar deze doelgroep blijkt dat ze heel visueel zijn ingesteld, 24/7 op... Lees verder