HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Boenwas en witte beren

Eimer Wieldraaijer
15-04-2016
Boenwas en witte beren
Met vierhonderd deelnemers (honderd meer dan de vorige keer) was de tiende editie van het door ProBiblio in het Utrechtse TivoliVredenburg georganiseerde Bibliotheekplaza niet alleen qua bezoekersaantal een geslaagd evenement te noemen, ook het programma stak als vanouds aantrekkelijk in elkaar: gevarieerd, prikkelend én met de blik naar buiten gericht. 
Voor die eerste externe visie zorgde Marjolein Mens, manager strategie & onderzoek bij de Efteling. Met een verraste blik op de volle zaal liet ze zich, tijdens de eerste plenaire sessie, ontvallen: 'Ik wist niet dat er zoveel bibliothecarissen waren.' Om daarna van wal te steken over de historie en filosofie van haar werkgever: 'Vijfendertig jaar geleden hebben we in de Efteling de Python geïnstalleerd. Er was veel kritiek, ook van Anton Pieck, op deze lelijke stalen achtbaan in ons mooie sprookjesbos. Achteraf is de bouw van deze attractie een meesterzet gebleken en de opmaat naar continue innovatie. Waarbij we altijd zijn blijven doen waar we groot mee zijn geworden, en dat is het vertellen van sprookjes en verhalen. Alles wat we doen, doen we vanuit die gedachte. Als onderneming willen we bijdragen aan mooie herinneringen, fijne momenten en onvergetelijke belevenissen. Van origine is de Efteling een stichting met als doel "het leven van mensen van de Langstraat te vergemakkelijken en hun leven meer kleur te geven. En wel op een artistieke en esthetische manier en niet kermisachtig". Zo stond het indertijd in de statuten en die gedachte koesteren we nog steeds. Bij alles wat we doen is ons streven erop gericht dat de gast het dagelijks leven even vergeet. We spreken ook bewust van "gast" en niet van "bezoeker".
Mijn advies aan jullie: ga terug naar de kern en vertaal dat naar de huidige tijd. Breng focus aan. Het heeft ons onwijs geholpen. Net als de bibliotheek trekt de Efteling jaarlijks miljoenen mensen, maar niet iedereen weet wat wij te bieden hebben, en daarin verschillen wij niet van de bibliotheek.' Reactie uit de zaal: 'Je komt drie keer in je leven in de Efteling. Als kind, als ouder en als grootouder. Bij de bibliotheek is het niet anders'. Marjolein Mens: 'Dat zal ik niet ontkennen, maar daar leggen we ons niet bij neer. Op termijn wil de Efteling vijf miljoen mensen per jaar trekken. Om dat te bereiken werken we intensief met klantenpanels en stellen we onze medewerkers centraal, want zij staan dag in, dag uit in contact met onze gasten. De medewerker is de cruciale factor in je groeiproces.'

Meesterkok Ron Blaauw vertelde in een persoonlijk relaas over zijn jarenlange jacht op de derde Michelinster, totdat hij opeens genoeg had van die zenuwslopende ratrace in de champions league van de culinaire wereld, het roer omgooide en zich ging richten op een andere doelgroep. Een doelgroep van mensen die gewoon een gezellig avondje uit willen en een eerlijke maaltijd wensen tegen een eerlijke prijs. Ziehier het ontstaan van Rons Gastrobar. De kok: 'Op een gegeven moment dacht ik: ik wil los, ik wil vrij. Met mijn team ben ik op een goede manier gaan koken wat mensen lekker vinden. Geen truffels en kaviaar, maar spareribs zijn nu mijn specialiteit. Ik selecteer mijn medewerkers op deze eigenschappen: gastvrijheid, gezelligheid, gastheerschap. Omdat we willen dat de klant na de eerste ook de tweede keer langskomt. De service, de glimlach, daar draait het om. Het zijn je medewerkers die de sfeer bepalen. Je gasten moeten bovenal het gevoel hebben dat ze welkom zijn. Waar ik mijn inspiratie vandaan haal? Uit reizen, dingen ontdekken. Elke maand ben ik minstens tien dagen op pad. Mijn aan Loesje ontleende motto is: waarom moeilijk doen als het samen kan. Mijn voornaamste motto is echter: wat ik doe, doe ik met liefde. Je hart volgen is een van de mooiste dingen in het leven. Ik snap werkelijk niet dat sommige mensen hun werk niet leuk vinden. Zoek dan een andere baan. In wezen is het heel simpel. Het wow-gevoel moet je zelf creëren. Dat gaat niemand anders voor je doen.'

Marjolein Mens Mirjam Barendregt
Links: Marjoleien Mens. Rechts: Mirjam Barendregt

Een van de themasessies had als titel 'Muren weg? Ramen open!' Mirjam Barendregt, directeur van het Amsterdamse Grachtenfestival: 'Bij de klassieke muziek en de bibliotheek boksen we tegen hetzelfde op. Ons stoffige imago, het idee dat we niet meer van deze tijd zouden zijn. Om dat beeld te doorbreken, trekken we er bij het Grachtenfestival opuit. Alles mag dan mooier klinken in het Concertgebouw, maar ik wil een andere setting. Een setting waar mensen zich (wel) thuisvoelen. Daarom kiezen we locaties die een andere beleving geven. De stad is ons podium. Zo komen er deze zomer tijdens de Olympische Spelen een concert in de Hollandsche Manege, een pianoduel in de boksring en "Bach in de bagger" op het Vuurtoreneiland. Mijn tips voor jullie: beperk je vooral niet tot je eigen gebouw en zoek partners die je doelgroep wel weten te bereiken, in ons geval bijvoorbeeld Paradiso. Voel je ook niet te groot om aan te sluiten bij bestaande evenementen, want er is al heel veel. Laat je verhaal vertellen door iemand van wie het publiek dat niet verwacht. En wil je in de media komen? Wees relevant. Liever een klein prikkelend relaas, dan een groot bleek verhaal.' 

In het tweede plenaire gedeelte maakte trendwatcher en futurist Richard van Hooijdonk zijn opwachting. Zoals te doen gebruikelijk bij de beroepsgroep gaf hij blijk van een onbegrensd vooruitgangsgeloof. In een vlammend betoog schetste hij de contouren van het walhalla dat de mensheid, ten gevolge van de technologische groeispurt die we thans doormaken, gedurende de komende decennia te wachten staat. Wees gerust, aan alle leed komt een eind. Enkele citaten uit zijn toespraak: 'Het internet en de robotisering zetten onze hele wereld op zijn kop. Binnen acht jaar zijn robots een vast bestanddeel van ons dagelijks leven. Binnen tien jaar waarschuwen geïmplanteerde chips ons voor het voorstadium van kanker. Binnen vijftien jaar is de huisarts overbodig. Alles wat we gebruiken krijgt een technisch laagje, apparaten gaan niet meer kapot. The Internet of Things gaat alles met elkaar verbinden. We leven in The Age of Context. 3D-printers gaan organen printen, evenals fietsen, auto's, treinen en vliegtuigen. Wat betekent dat voor fabrieken, voor de werkgelegenheid? Als de retailsector denkt dat ze alles nu wel gehad hebben, kan ik ze één ding verzekeren: you ain't seen nothing yet. Wat er op ons afkomt, is heftig, en het is veel. Wij mensen zijn niet gemaakt om te veranderen, wij zijn gemaakt om elke dag hetzelfde te doen. Toch is verandering de enige constante in ons leven. Daarom hebben we behoefte aan disruptive management. Vijftig procent van de jongeren leert voor banen die over tien jaar niet meer bestaan. Zestig procent van de banen die er komen, kennen we nog niet eens. Zeventig procent van de nieuw gecreëerde banen zit bij startups. Grote bedrijven worden steeds kleiner. Het wordt spannender dan ooit. Ook voor de bibliotheek. Wat ik jullie aanraad? Durf fouten te maken in een wereld die zo snel verandert. Durf op je bek te gaan. En vooral: formeer in je bibliotheek een team dat bestaat uit minimaal vijf witte beren. Wat ik daarmee bedoel? In elk bedrijf heb je vijftien procent van de medewerkers die niet in beweging te krijgen zijn. Dat zijn de zwarte beren. De meerderheid van zeventig procent wil eigenlijk liever ook niet veranderen, maar doet uiteindelijk wel mee. Dat zijn de bruine beren. De resterende vijftien procent wordt gevormd door de voortrekkers, de mensen die innovatie toejuichen. Dat zijn de witte beren. Van die medewerkers moet je het hebben om progressie te boeken.'
 
Richard van Hooijdonk Middas Dekkers
Links: Richard van Hooijdonk. Rechts: Midas Dekkers
 
Bioloog Midas Dekkers, die na Van Hooijdonk het podium betrad: 'Een vleugje 4711, en ik zit weer bij oma in de keuken. Als ik opa erbij wil hebben, steek ik een sigaar op. Ik hoef maar een vleugje wierook te ruiken, en ik ben weer in de heilige roomskatholieke kerk. In mijn jeugd zat die kerk vol. Nu is die kerk leeg. Dat komt door een foutje van de paus. In een vlaag van verstandsverbijstering - hetgeen vaak hetzelfde is als vernieuwing - heeft hij de pastoor met zijn gezicht naar de kudde gekeerd. Onbegrijpelijk. Je blijft toch ook niet zitten in een bus waarin de chauffeur zich met zijn gezicht naar de passagiers wendt? Maar terug naar mijn thema: geur. Zodra ik boenwas ruik, ben ik terug in de leeszaal van vroeger. In die bibliotheek maakte ik deel uit van iets wat groter was dan ikzelf. Ik had het idee dat ik beter uit de bibliotheek kwam dan dat ik erin ging. Ik ben nog steeds op zoek naar die leeszaal van vroeger, ik wil nog steeds een beter mens worden, maar dat wordt mij niet gemakkelijk gemaakt. Als je als toerist een kathedraal binnengaat, word je vanzelf stil. Als je als bezoeker de bibliotheek van nu binnengaat, stuit je op een kakafonie van geluid. En de geur van koffie, terwijl bibliotheken de geur van wijsheid zouden moeten uitstralen. Na afloop van je bibliotheekbezoek moet je je een beetje Socrates of Plato voelen. Om vooruit te komen in het leven, moet je als mens gaan staan op de schouders van de intellectuele reuzen die ons voorgingen. Tegenwoordig tref ik in de bibliotheek echter vooral dwergen aan, zoals kookboeken en thrillers. De bibliotheek van nu is een zwembad met alleen het ondiepe.'

Thema van het tiende Bibliotheekplaza was het 'wow-gevoel'. Anne Rube, directeur Probiblio, had bij de aftrap al laten weten: 'Vandaag krijgen we een spiegel voorgehouden' en aan die prognose bleek geen woord gelogen. Op de vraag of er volgend jaar een elfde editie van Bibliotheekplaza komt, zei ze: 'Dat hangt van de evaluatie af, en die nemen we als altijd heel serieus'. Afgaande op de reacties van de deelnemers tijdens de afsluitende borrel, moet dat volgende congres er in ieder geval komen. Het zou inderdaad een passend vervolg zijn op misschien wel de mooiste bijeenkomst in bibliotheekland.

Tekst: Eimer Wieldraaijer
Foto's: Gerrit Serné (met dank aan ProBiblio) 

Binnenkort zullen op de website van ProBiblio de presentaties van Bibliotheekplaza geplaatst worden.



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Meer inclusie voor meer mensen? Begin met CRM! Peter van Eijk

Het evaluatieproces van de bibliotheekwet is aan de gang. Betrokken beleidsambtenaren, begeleiders en externe adviseurs denken juist nu na over de toekomst van het openbaar bibliotheekwerk. Dat is een complexe opdracht in de huidige context.   Lees verder