HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Aftredend kinderboekenambassadeur Jacques Vriens: 'Het gaat goed met het lezen'

Maarten Dessing
26-03-2015
Aftredend kinderboekenambassadeur Jacques Vriens: 'Het gaat goed met het lezen'
Waarom lezen bevorderen? Hoewel de aanwezigen op het jaarcongres van Stichting Lezen het belang van lezen al lang onderschrijven, stond die vraag centraal. Volgens scheidend kinderboekenambassadeur Jacques Vriens gaat het langzaam beter met het lezen.
Het programma van Lezen Centraal beloofde een dag over aan- en afhakers. In werkelijkheid leverden de sprekers op het jaarlijkse congres van Stichting Lezen, ieder vanuit zijn eigen invalshoek, munitie om discussies over het nut van leesbevordering te beslechten – alsof de driehonderd toehoorders, hoofdzakelijk afkomstig uit het onderwijs en de bibliotheeksector, daar nog niet van overtuigd waren. Praktische handvatten om moeilijke doelgroepen te laten aanhaken of potentiële afhakers aan boord te houden werden nauwelijks gegeven.

Leesonderwijs legitimeren
Het indrukwekkendst was het betoog van de Vlaamse emeritus hoogleraar Nederlandse Letteren aan de KU Leven Johan Van Iseghem. Het een na belangrijkste dat leerlingen van leesonderwijs verwachtten, vertelde hij, is dat de leraar dat legitimeert. Kom dan niet aan met een antwoord als dat van dichter Herman De Coninck. Hij verdedigde ooit poëzieonderwijs met het argument dat poëzie nutteloos is en daarom een protest is tegen het overdonderende nut van alles. Dat is een filosofische reactie die niet-lezers eerder afstoot dan nieuwsgierig maakt.

Van Iseghem gaf daarop een stortvloed aan redenen voor literatuuronderwijs die wel overtuigend zijn. Literatuur lezen kan bijvoorbeeld een therapeutisch effect hebben. Hij vertaalde de zeven manieren waarop beeldende kunst volgens Alain de Botton en John Armstrong heilzaam is naar de geschreven kunst. Literatuur kan vorm geven aan de herinnering. Literatuur biedt hoop. Literatuur helpt bij het verwerken van leed. Literatuur kan zelfinzicht verschaffen. Literatuur zorgt voor ontwikkeling. Literatuur laat je dingen waarderen. Literatuur helpt je in balans te komen.

En dan was dit nog maar één aspect. Lezen helpt ook bij het oefenen in empathie of het aanscherpen van je analytische vaardigheden en kritisch vermogen. Naast deze individuele redenen zijn er ook maatschappelijke of specifiek literaire redenen om te lezen. Maatschappelijk: lezen helpt bijvoorbeeld jongeren met zich een toekomst voor te stellen en ondersteunt hen zo een carrièrepad te kiezen dat bij hen past. Specifiek literair: de taal kan je tijdens het lezen betoveren. Al blijft het belangrijkste, erkende Van Iseghem, dat een leesbevorderaar zijn eigen bevlogenheid overbrengt.

Filosoof Coen Simon legde uit dat een mens altijd via een middel in relatie tot de werkelijkheid staat. Kijk naar de manier waarop een kind de wereld leert kennen: pas als hij het woord ‘boom’ kent, kan hij een echte boom herkennen. Een boek is een van de middelen die de mens tot zijn beschikking staat. Kan dat boek zo maar vervangen worden door bijvoorbeeld games? Nee, vindt Simon. Een boek, een roman, kan iets wat andere middelen niet kunnen: je rechtstreeks toegang verschaffen tot het bewustzijn van een ander mens. Lezen blijft daarom essentieel.

Mate van ontlezing relatief
Onderzoeker Niels Bakker van Stichting Lezen ging nader in op de cijfers over ontlezing. Lezen mensen daadwerkelijk minder? Het is maar net wat je onder lezen verstaat. Gedrukte media – díe leest men al decennia minder, momenteel 36 minuten per dag. Maar e-mail en Whatsappjes? Sociale media? Internetpagina’s? Als je die optelt, kom je aan 141 minuten per dag. Dat is helemaal niet weinig. Bovendien blijkt uit onderzoek dat jongeren bereid zijn op een e-reader (die voor minder afleiding zorgt dat een tablet) boeken te lezen. Dat biedt kansen voor leesbevorderaars.

Na deze sprekers droeg kinderboekenambassadeur Jacques Vriens het stokje voor de komende twee jaar over aan Jan Paul Schutten. De schrijver legde kort verantwoording af over zijn activiteiten, die zich vooral richtten op het lezen in het onderwijs. Hij had overal gepleit voor bereikbaarheid van boeken (een goede schoolbibliotheek!), toegankelijkheid (geef kinderen ingangen om te gaan lezen!) en waardering voor boeken (laat zien wat ze je zelf doen!). Hij had goede en slechte voorbeelden gezien in de praktijk. Maar, al met al, ‘gaat het goed met het lezen’.

Leespartnerschapteam
In de drukstbezochte deelsessie in de middag ging Karien van Buuren van de Rijnbrinkgroep in op het betrekken van ouders bij het lezen en voorlezen op school en in bibliotheken. Ouderbetrokkenheid is een trend die door de overheid wordt gestimuleerd, legde ze uit. Ouderbetrokkenheid is juist voor lezen belangrijk: als ouders zorgen voor een goed ‘home literacy environment’, waarin vooral de houding tegenover lezen een positieve is, is de kans vijf keer zo groot dat kinderen lezers worden. Een goede docent maakt de kans maar anderhalf keer zo groot.

Maar hoe betrek je die ouders bij het leesbeleid? Toen Van Buurens betoog aankwam op het punt dat ze met behulp van de aanwezigen in de zaal praktische voorbeelden naar boven wilde halen, was de tijd zo goed als om. Zelf stelde ze een algemeen actieplan voor: vorm een ‘leespartnerschapteam’ met school, bibliotheek en ouders, praat over de wensen en verwachtingen, maak een ‘leespartnerschapsplan’, haak in op programma’s als BoekStart en de Bibliotheek op school. Succes is mogelijk bij – als belangrijkste – een wederkerige open houding en heldere communicatie.

Zo was het wel een inspirerende dag, dankzij de bevlogenheid van vrijwel alle sprekers. Maar het directe nut van alle betogen hangt af van het eigen creatieve vermogen van de aanwezige bibliothecarissen en docenten om abstracte lessen om te zetten in concrete daden. Ongeveer zoals de lerares waar Jacques Vriens over vertelde. Zij wilde graag voorlezen, maar helaas: zij kon het niet. Kinderen vielen gewoon in slaap als ze voorlas. Dus wat had ze bedacht? Ze deed twee keer in de week de gordijnen dicht en zette in de schemer een luisterboek op.

Tekst: Maarten Dessing



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Generatie Z in the library Anne-Katelijne Rotteveel

Jongeren en de bibliotheek. De bibliotheek wil wel, maar de jongeren net wat minder. Tenminste zo lijkt het. Eerst die vervelende millennials (geboren tussen 1980 en 2000) en nu generatie Z (geboren tussen 1995 en 2010). Uit onderzoek naar deze doelgroep blijkt dat ze heel visueel zijn ingesteld, 24/7 op... Lees verder