HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Vlaamse bibliotheken willen meer doelgroepen bereiken

Elselien Dijkstra
15-12-2014
Vlaamse bibliotheken willen meer doelgroepen bereiken
Vlaamse bibliotheken bereiken niet alle lagen van de bevolking. Dat bleek afgelopen juni uit een onderzoeksrapport van de Universiteit van Antwerpen. Op 2 december organiseerde de universiteit voor Vlaamse bibliotheken en cultuurcentra de studiedag Aan de slag met cijfers om de resultaten van het onderzoek verder te duiden.
Afgelopen juni presenteerden de Universiteit van Antwerpen (UA) en Lokaal Marktonderzoek Vlaanderen (LMOV) de resultaten van een grootschalig onderzoek onder gebruikers en niet-gebruikers (pdf) van Vlaamse bibliotheken en cultuurcentra. Het onderzoek leverde een berg gegevens op: 80.000 volledig ingevulde enquêtes en 350 onderzoeksrapporten. Tijdens de studiedag Aan de slag met cijfers kregen zo’n 140 medewerkers van bibliotheken en cultuurcentra handvatten aangereikt om de cijfers te interpreteren.

Gebruikersprofiel
Uit het onderzoek bleek grote tevredenheid onder de gebruikers. Maar die gebruikers bleken maar een beperkte groep van de Vlaamse bevolking te vormen. De meeste bezoekers zijn tussen de 46 en 60 jaar oud, vrouw en hoger opgeleid. De rest van de inwoners van Vlaanderen (jongeren, dertigers, ouderen (65-plus) en nieuwe Belgen) is ondervertegenwoordigd. Moeten bibliotheken en cultuurcentra zich meer inspannen om ook die andere doelgroepen te bereiken? En zo ja, hoe dan? Door een andere prijsstelling? Door betere (digitale) communicatie? Of door vraaggerichter te werk te gaan? Deze vragen en de vraag hoe om te gaan met de onderzoeksresultaten stonden centraal tijdens de studiedag.
Onderzoeksleider professor Annick Schramme herinnerde de toehoorders aan het begin van de dag nog eens aan het hoofddoel van het onderzoek: individuele bibliotheken en cultuurcentra inzicht bieden in het profiel van hun gebruikers. Daar hebben ze meer dan voldoende gegevens voor gekregen. Naast het rapport over de algemene situatie in Vlaanderen kregen alle deelnemende bibliotheken en cultuurcentra individuele rapporten, toegespitst op hun lokale situatie. Volgens Schramme ligt het zwaartepunt van het onderzoek op de individuele rapporten, die lokale bibliotheken en cultuurcentra inzicht moeten bieden in hun specifieke uitdagingen. Daarvoor kunnen ze (via benchmarking) de resultaten van hun eigen onderzoek vergelijken met die van clusters van organisaties met een vergelijkbare graad van verstedelijking en met de Vlaamse onderzoeksgegevens.

Annick Schramme De Pelsmacker
Links: Annick Schramme. Rechts: Patrick De Pelsmacker

Lacune
Patrick De Pelsmacker (UA) toonde verschillende clustervergelijkingen en gaf aanbevelingen om ze te interpreteren. Daarnaast waarschuwde hij wel dat bibliotheken de conclusie van ‘algemene tevredenheid van gebruikers’ niet te absoluut moeten interpreteren. Tevredenheid verschilt volgens hem per doelgroep en is afhankelijk van de individuele verwachtingen. Eigenlijk bestaat er volgens hem nog een lacune in het onderzoek: niet alleen de tevredenheid over bepaalde criteria had gemeten moeten worden, maar ook het belang dat (niet-)gebruikers aan die criteria hechten. Bibliotheken moeten vermijden om te gaan investeren in het verbeteren van criteria die gebruikers en niet-gebruikers niet belangrijk vinden.
Na de algemene aanbevelingen lieten de bibliotheek van Kalmthout en het cultuurcentrum van Lier zien hoe zij de onderzoeksresultaten gebruiken. De bibliotheek van Kalmthout zette de cijfers vooral in om haar positieve imago te bekrachtigen en te verspreiden. Een rapportcijfer van 8,5 en waardering van ‘94% tevredenheid’ leenden zich daar goed voor. Het cultuurcentrum van Lier onderzocht waar gebruikers behoefte aan hebben: meer comfort en gezelligheid bieden is één van hun actiepunten geworden, net als ‘meer jongeren en families bereiken’.

Schaamteloos exclusief
Tijdens de middagworkshops werden verschillende thema’s besproken om zo tot een aantal aanbevelingen (Powerpointdocument) te komen op het gebied van de vraaggerichte bibliotheek, het benaderen van afhakers en niet-gebruikers, prijszetting, doelgroepenbeleid en digitale communicatie en promotie.
Een opvallende aanbeveling was dat bibliotheken en cultuurcentra op basis van hun omgeving soms ook wel eens mogen kiezen voor een specifieke doelgroep, mogen durven om ‘schaamteloos exclusief’ te zijn. Ook bleek dat de aanwezigen ervoor openstonden om na te denken over de prijszetting, bijvoorbeeld in de vorm van een lage basisprijs en extra tarieven voor bijkomende diensten. Opmerkelijk was dat verschillende workshops meer onderzoek aanbevolen: bijvoorbeeld onderzoek (met een aangepaste methodologie) toegespitst op afhakers en niet-gebruikers in Brussel en onderzoek naar welke (digitale) communicatiemiddelen geschikt zijn voor welke doelgroep, met name voor jongeren.

Voor het thema ‘de vraaggerichte bibliotheek’ stond de casus van Delphi centraal, een West-Vlaams initiatief om bibliotheken om te vormen van aanbod- naar vraaggerichte instellingen. Delphi-bibliotheken begeleiden gebruikers met vragen intensief bij hun zoektocht, waarbij het personeel wordt getraind om zoveel mogelijk actief op bezoekers af te stappen en hen te helpen. Uit het gebruikersonderzoek bleek dat Delphi-bibliotheken een relatief hoge score hadden (80%) wat betreft tevredenheid over de hulpvaardigheid en vriendelijkheid van het personeel. Ook kregen de meeste bezoekers (94%) een duidelijk antwoord op hun vraag. Jammer genoeg werd tijdens de workshop niet duidelijk in hoeverre bibliotheken zich in hun aanbod door de vraag van gebruikers moeten laten leiden.

Sessie Panel

Regeringsbeleid
Tijdens het paneldebat aan het eind van de dag kwam de actuele politieke situatie in Vlaanderen (staatshervorming en bezuinigingen) aan bod. Met twee politici in het panel was dat te verwachten: Bart Caron (Groen, voorzitter commissie cultuur van het Vlaamse parlement) en Marius Meremans, parlementslid voor de NV-A. Daarnaast waren Carol Vanhoutte (voorzitter sector openbare bibliotheken VVBAD) en Dirk Cornelis (voorzitter van de VVC, Vereniging Vlaamse Cultuur en Gemeenschapscentra) uitgenodigd. Het debat werd geleid door professor Schramme.
Vooral over de huidige staatshervormingen waren de meeste panelleden kritisch. Volgens Vanhoutte is het de rol van de Vlaamse overheid om de gemeenschappelijke visie en missie van bibliotheken te bewaken. Daar is de sector kennelijk niet helemaal gerust over. Cornelis verwoordde de zorg die op dit moment binnen de cultuursector bestaat, namelijk dat door de bezuinigingen en hervormingen in Vlaanderen een abrupt einde komt aan de professionaliteit die in veertig jaar is opgebouwd. En volgens Caron werkt de huidige regering in de verkeerde volgorde: ‘Eerst afschaffen en dan bedenken wat je ervoor in de plaats gaat brengen.’ Meremans voelde zich geroepen om het regeringsbeleid te verdedigen. Volgens hem zijn ‘de hervormingen geen besparingen’ en moet de sector ‘vertrouwen hebben in lokale besturen […] ze hebben geen lak aan cultuur.’

Participatie
Op andere punten bestond meer overeenstemming. Alle panelleden waren het erover eens dat culturele instellingen laagdrempelig moeten zijn en meer lagen van de bevolking moeten bereiken. Maar over de wijze waarop, met een ander aanbod of via nieuwe vormen van marketing, waren de meningen verdeeld. Volgens Caron is er extra aanbod nodig om in te spelen op andere interesses van andere doelgroepen. Maar, waarschuwde hij: ‘Handel vanuit de klassieke cultuur, doe niet alsof je Studio 100 bent.’ [Studio 100 is het productiebedrijf dat is gesticht door Gert Verhulst en dat vooral bekend is geworden met populaire, commerciële kinderprogramma’s als Kabouter Plop en Samson & Gert, red] Volgens Cornelis moet digitale communicatie worden versterkt, maar bestaat er tegelijkertijd in de sector een ‘angst voor marketeers’ omdat ze liever in ‘de intrinsieke waarde van cultuur’ geloven.

De Vlaamse minister van cultuur, Sven Gatz, wees in zijn slotwoord (pdf) op het belang van participatie: ‘Het is jullie opdracht om telkens weer, en vooral om ieder van ons, de kans te geven deel te nemen aan kunst en cultuur. En op die manier mensen te versterken en hen een plek van betekenis te bieden in onze samenleving.’

Hoe de Vlaamse bibliotheken en cultuur- en gemeenschapscentra het op basis van deze cijfers verder ook zullen aanpakken, het bereiken van meer doelgroepen staat voortaan hoog op de agenda.

Tekst: Elselien Dijkstra
Foto's: Universiteit Antwerpen


Voor de presentaties tijdens de bijeenkomst, zie de website van de Universiteit Antwerpen.

Over het gebruikersonderzoek verscheen in Bibliotheekblad nr 10, 2014 een artikel onder de titel 'Vlaamse bibliotheken; niet laagdrempelig genoeg'. (Elselien Dijkstra, p. 26-27)



Reacties op dit artikel (1)

PBC Antwerpen
7-1-2015 15:42
 Enige nuancering bij de ondervertegenwoordiging van bepaalde leeftijdsgroepen of doelgroepen is wel nodig. Kinderen/tieners zijn niet bevraagd in dit onderzoek, terwijl ze wel degelijk een groot deel van de bibliotheekleden of -gebruikers vormen. Zie www.bibliotheekstatistieken.be om hun aandeel te kennen.

Bibliotheken bereiken bv. wel degelijk heel veel kinderen met buitenlandse afkomst, maar dat zie je niet terug in dit onderzoek.


Daarnaast is de enquête vooral online gebeurd, en is de groep van (niet)-gebruikers zonder internettoegang dus niet of nauwelijks vertegenwoordigd. De onderzoekers duiden dit zelf ook goed in de inleiding van hun rapport.


Kris De Winter

 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Tranen om voorlezen Maartje Spoelstra

Aan de balie op de jeugdafdeling staat een mevrouw die een boek zoekt voor haar zoontje dat niet wil lezen. Ik raad haar mijn eigen favoriet in deze situatie aan: Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft. Het boekje gaat niet alleen in op een relevante vraag, maar heeft ook nog... Lees verder