HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Veranderen met behoud van je kern

Eimer Wieldraaijer
19-11-2014
Veranderen met behoud van je kern
'Samenwerking is de smeerolie van het succes. Daarom trekken we als Koninklijke Vereniging van Informatieprofessionals (KNVI) op met het NVBA (Netwerk voor Bedrijfsmatig Archiveren) en de Vereniging SOD (kennisnetwerk voor informatie- en archiefmanagement). Ook staan we open voor samenwerking met andere partijen. Zo gaan we weer in gesprek met de BMO (Beroepsvereniging Mediathecarissen Onderwijs). We willen tot één vereniging komen om de krachten te bundelen in het versnipperde landschap van de informatieprofessional.'  Die woorden sprak Michel Wesseling, voorzitter van de KNVI bij de opening van het jaarcongres 'Daar staat een informatieprofessional voor', dat op 18 november plaatsvond in Nieuwegein.
Wesseling vervolgde: 'We willen de verenigingsstructuur van de KNVI moderniseren. Maar alleen door de structuur aan te passen aan de eisen van deze tijd komen we er niet. Bij mijn aantreden als voorzitter van de KNVI heb ik vier jaar geleden beloofd voor meer leden te zorgen. Dat is mij helaas niet gelukt. De aanwas stagneert. In mijn laatste termijn als voorzitter ga ik er de komende twee jaar hard aan werken om die trend alsnog te keren.' Wesseling voegde meteen de daad bij het woord en deed een dringend beroep op alle aanwezigen die geen lid waren zich alsnog aan te sluiten bij de vereniging of komend jaar een collega over de streep te trekken.

Hans de Zwart, directeur van Bits of Freedom, boog zich als keynote-spreker over 'het recht om te lezen: de verantwoordelijkheden van een informatieprofessional in een vrije samenleving'. De Zwart constateerde dat de American Library Association (ALA) en IFLA het recht op vrije toegang tot informatie en garanties voor de privacy van bibliotheekbezoekers glashelder in hun statuten hebben verankerd, maar dat we het in Nederland moeten doen met een soort polderversie waarin harde waarborgen ontbreken. 'Waarom dat zo belangrijk is? Een voorbeeld van digitale intermediatie is de e-reader Kindle. Amazon legt alles wat u doet vast. Ze zien wat je leest, hoelang je op een pagina zit, welke woorden je opzoekt, et cetera. Maar naast Amazon zijn er veel meer van zulke voorbeelden te noemen. Denk aan Facebook, Whatsapp, Gmail. Sociaal, economisch en cultureel is er sprake van verregaande digitale intermediatie. Allerlei data worden bijgehouden en opgeslagen. Google bepaalt hoe ik naar mijn afspraak loop of fiets. Wat me daarbij opviel, is dat ik in Amsterdam nooit door de grachtengordel word geleid, zelfs als dat korter is. Hoe komt dat? Heeft de gemeente een vinger in de pap? De bewoners? Winkeliers langs de route? Zijn de gegevens gepersonaliseerd? Drukt de programmeur van Google zijn stempel? We weten het gewoon niet. Dit soort vragen wordt relevanter naarmate de rol van het algoritme in ons leven groter wordt. Klokkenluider Edward Snowden heeft ons geleerd dat de Amerikaanse overheid daar gretig gebruik van maakt. In ons eigen land vraagt de Belastingdienst gegevens op bij parkeergarages. Wat betekent dit alles voor de ethiek van de informatieprofessional? Dat jullie werk moeilijker én belangrijker wordt. In dat opzicht pleit ik voor dataminimalisatie. Sla alleen datgene op van de klant wat je écht nodig hebt. Daar hoort bij dat elke bibliotheekcatalogus achter een slotje zit, hetgeen bij de OBA bijvoorbeeld niet het geval is, zo heb ik vastgesteld. Maak je hard voor de vrijheid van meningsuiting en voor de bescherming van persoonsgegevens. En geef meer invulling aan het mediawijs maken van bibliotheekbezoekers. Frank Huysmans verwoordde dat laatst in Informatie Professional zo: 'Nooit heb ik een bibliotheek haar gebruikers zien attenderen op de gevaren van het gebruik van het eigen open wifinetwerk'. Dat is mij uit het hart gegrepen. Mijn conclusie: de informatieprofessional is relevanter dan ooit.'

Oud-minister Tineke Netelenbos, tegenwoordig 'Digital Champion Netherlands' en voorzitter van ECP (Platform voor de Informatiesamenleving), belichtte de komst van het Digitaal Hulpplein. Dit project, mede tot stand gekomen dankzij initiatiefnemers als SIOB en VOB, beoogt het ´digibetisme´ in Nederland terug te dringen. Naar schatting kunnen in Nederland een à anderhalf miljoen mensen nog altijd niet of nauwelijks lezen en raken zij daardoor steeds verder achterop in de onstuitbaar digitaliserende samenleving. Zo wil de overheid vanaf 2017 uitsluitend nog digitaal communiceren met de burger. Op 10 december wordt tijdens het Nationale Bibliotheekcongres de overheidskoers nader toegelicht. Zes dagen later is de officiële lancering van het Digitaal Hulpplein in Den Haag (Madurodam, 15.00 uur).

Netelenbos sloot haar presentatie af met een waarschuwing die aansloot bij het betoog van haar voorganger Hans de Zwart: 'Ik wijs u graag ook op de site Veiliginternetten.nl, waar je ziet wat je wel en niet moet doen. De Zwart had het zojuist over het gebruik van wifi op openbare plekken. Je zult de mensen de kost moeten geven die daar hun bankzaken doen. Ook zijn er mensen die voor alles hetzelfde wachtwoord hebben.' Met een blik op de zaal: 'Dat is bij u informatieprofessionals vast niet het geval.'

Op het KNVI-congres werd voor het eerst de IVI Award uitgereikt (Innovatie voor Informatie). De prijs ging naar het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) voor de website Het geheugen van Brabant. Het BHIC bleef daarmee het FryskLab en de Kennismakerij (proeftuin van de Bibliotheek Midden-Brabant) voor. De BibliotheekInitiatiefPrijs - eerder die dag uitgereikt - was wel voor FryskLab van Bibliotheekservice Fryslân. De Victorine van Schaick Prijs ging naar Hanna Jochman voor haar proefschrift Websites for Children. Tijdens de Prissma GO InfoBattle 2014 werden informatieprofessionals getest op hun vakkennis.

Transitie
Na de middagpauze had de congresdeelnemer de keus uit twaalf tracks. Een van die tracks luidde 'Bibliotheekwerk in transitie' en bestond uit twee workshops, gegeven door respectievelijk Harm van Dijk en Rob Bruijnzeels.
Van Dijk, organisator van een G1000 in Amersfoort en derhalve vertrouwd met het begeleiden van groepsprocessen, liet de deelnemers nadenken over de kernbegrippen en -waarden behorend bij een transitieproces. Al brainstormend leverde dat de containerbegrippen ´communicatie´, ´openheid´ en ´draagvlak´ op. Slotsom van de discussiegroep: 'Als het gaat om transitie van de bibliotheek, is het zaak samen met de buitenwereld op zoek te gaan naar de beste weg, wil je uitkomen bij de bestemming die je ooit met elkaar hebt gekozen.'
Rob Bruijnzeels, werkzaam bij het Ministerie van Verbeelding en onder meer betrokken bij de transformatie van de Chocoladefabriek in Gouda, pakte de zaken concreter aan. 'Wat is een transitie? Worden wie je bent? Zoals een rups verandert in een vlinder? Ik ben niet van de rupsen, ik ben van de keuzes. We zitten in de overgang van het informatietijdperk naar het conceptueel tijdperk. Als bibliotheek moeten we andere dingen gaan doen dan we altijd deden. De bibliotheek van nu is een computer die langzaam vastloopt. We moeten naar een andere configuratie. Er is behoefte aan een nieuw besturingssysteem. We waren goed in verzamelen, ontsluiten en beschikbaar stellen. Is dat nog steeds ons unique selling point in de wereld van Google en Wikipedia? Nee. Wij moeten mensen inspireren met onze collectie, contexten creëren en inzichten met elkaar delen. Zo maak je van een lineair proces een cyclisch proces en leg je tevens de basis voor inhoudelijke samenwerking met andere partners. Ik zie dat als een verandering met behoud van je kern. Om met Willem de Kooning te spreken: "I have to change to stay the same".'

Tekst en foto: Eimer Wieldraaijer



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Meer inclusie voor meer mensen? Begin met CRM! Peter van Eijk

Het evaluatieproces van de bibliotheekwet is aan de gang. Betrokken beleidsambtenaren, begeleiders en externe adviseurs denken juist nu na over de toekomst van het openbaar bibliotheekwerk. Dat is een complexe opdracht in de huidige context.   Lees verder