HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Francine Houben 'Een bibliotheek moet passen in het ritme van de stad'

Eimer Wieldraaijer
29-09-2014
Francine Houben  'Een bibliotheek moet passen in het ritme van de stad'
'Bij het ontwerpen van een bibliotheek heb ik in eerste instantie een kind van vijf jaar voor ogen,' zegt starchitect Francine Houben tijdens het bibliotheekcollege 'De bibliotheek van de toekomst' in de centrale vestiging van Bibliotheek Rotterdam. De 59-jarige architect-directeur en een van de oprichters van Mecanoo Architecten in Delft voegt er ter verduidelijking aan toe: 'Ik vind de zintuiglijke ervaring van een gebouw heel belangrijk en op die jonge leeftijd gebruik je je zintuigen zeer intens.'
Het Bibliotheektheater aan de Blaak zit op vrijdagmiddag 26 september vol als de in Zuid-Limburg geboren Houben haar visie op de bibliotheek anno 2014 ontvouwt. Geen wonder, want samen met haar team kan ze bogen op indrukwekkende paradepaardjes. De veelgeprezen wetenschappelijk bibliotheek van de TU Delft en de evenzeer bejubelde Birmingham Public Library (Europa's grootste openbare bibliotheek): ze ontsproten beide aan het brein van de vrouw die in 2009 aan de haal ging met de Veuve Clicquot Business Woman of the Year Award en een jaar later benoemd werd tot lid van de Akademie der Künste in Berlijn. Houben relativerend: 'Maar denk nou niet dat wij altijd winnen als bureau. Ik kan u verzekeren dat we even vaak verliezen. Zowel in Lausanne als Aarhus werden we tweede. De hoofdprijs gaat regelmatig aan onze neus voorbij. Daardoor word je wel scherper in je visie.'

Ze vervolgt: 'Behalve dat ik probeer te kijken door de ogen van een kind, vraag ik me altijd af wie de bibliotheek gaan gebruiken. En hoe ze dat doen? Ik zie een nieuwe bibliotheek als activiteit. Als je denkt dat een bibliotheek alleen over boeken gaat, sla je de plank mis. Een bibliotheek moet vooral open, transparant, uitnodigend zijn, zodat het kind van vijf aan de hand van zijn opa of oma dat gebouw ingelokt wordt. De Martin Luther King Jr. Memorial Library die we thans in Washington onder handen nemen, is daarvan het tegendeel. Dat gebouw van Mies van der Rohe straalt iets uit van: ben jij wel intelligent genoeg om hier naar binnen te stappen? Dus is het zaak eerst die toegankelijkheid te vergroten.'

'Wat ik een interessante ontwikkeling vind, is dat nieuwe bankgebouwen en andere bedrijfspanden steeds meer op bibliotheken gaan lijken. Dat heeft alles te maken met het nieuwe werken en het nieuwe leren. Een gebouw moet je omarmen. Om die reden ben ik zo trots op het nieuwe Rabo-gebouw in Sittard, mijn geboorteplaats. Als het gaat om openheid en transparantie, zijn bibliotheken het summum in de publieke ruimte. Zij zijn de kathedralen van deze tijd. Zoals ze in Birmingham zeggen: welcoming and not depressing. De kunst is om te innoveren met behoud van je traditie en traditionele waarden. Daarom mogen er in bibliotheken nog best imposante boekenwanden zichtbaar zijn. Geen grotere onzin dan dat bibliotheken aan het eind van hun levenscyclus zouden zijn. De bibliotheek van de TU Delft is dagelijks open tot twee uur 's nachts. Toen we die bibliotheek gingen bouwen, hoorden we: "Wie gaat er nog naar een bibliotheek?" maar in de praktijk komen ze studieplekken tekort. De bibliotheek is de social hub bij uitstek. Datzelfde zie je in Birmingham, waar de Public Library in het eerste jaar al 2,7 miljoen bezoekers trok.'

'Daar komt bij dat bibliotheken vaak als katalysator van de ontwikkeling van de wijk of stad fungeren. Het is een voorrecht daar als architect een bijdrage aan te mogen leveren, want in de publieke ruimte maak je dingen om mensen te inspireren. Innovatie gaat ook over interdisciplinaire samenwerking. Juist als architect zijn wij er om verschillende disciplines aan elkaar te knopen en waar kan dat beter dan in de bibliotheek? In Birmingham vroeg men mij: "Wil je een icoon maken voor deze stad?" Ik zei: ""Mijn eerste uitgangspunt is coherentie aanbrengen in deze gefragmenteerde stad."

'Bibliotheken gaan tevens over civic pride. Een bibliotheek moet passen in het ritme van de stad. In Birmingham hebben we daarom onder meer gekozen voor daktuinen, want hoewel Engeland bekend is vanwege zijn tuinen, kom je in het hart van deze voormalige industriestad weinig groen tegen. In wezen is het eenvoudig: elke bibliotheek is anders omdat elke stad anders is. Het gebouw, het interieur; als het goed is, vormen zij de afspiegeling van de lokale cultuur. De jeugdbibliotheek in Birmingham is bijvoorbeeld haast een bibliotheek in een bibliotheek, een bijna gesloten bastion. Dat heeft alles te maken met het feit dat men in Engeland alles in het werk stelt om pedofielen buiten de deur te houden. Het plaatsen van comfortabele zit- of hangplekken in Washington? No way, want men wil in Amerika's capital niet dat de daklozen er vervolgens de hele dag op gaan liggen te slapen.'

Houbens tip voor bibliotheken die nieuwbouw overwegen: 'Wees ambitieus. Streef ernaar de beste bibliotheek van de wereld neer te zetten. En als je de beste bibliotheek van de wereld wilt zijn, moet je ook de beste staf van de wereld willen aantrekken. Dat begint ermee dat de werkruimtes van je medewerkers geen sluitpost op de begroting moeten zijn, maar in alle opzichten perfectie ademen.'

'De bibliotheek van Birmingham is het best bezochte gebouw in Engeland buiten Londen,' besluit ze. Maar wat me vooral goed doet, is dat het gebouw gebruikt wordt op de manier waarvoor het ontworpen is. Ik vond het een ongelooflijke eer dit gebouw te mogen ontwerpen als startpunt om de rest van het stadshart op te knappen. Birmingham is een stad met een enorme traditie en potentie. Net als veel second cities. Dat geldt ook voor Rotterdam. De bibliotheek waar we nu zijn, is dertig jaar oud. Dat zie je. Ik woon in Rotterdam en ben altijd trots geweest op deze stad en deze bibliotheek, maar deze bieb loopt nu behoorlijk achter (na afloop zal directeur Gert Staal aankondigen dat zijn instelling een behoorlijke renovatie in voorbereiding heeft, red.). Er moet hier een flinke inhaalslag gemaakt worden, maar belangrijker dan dat ik dat zeg, is dat de politiek het ook ziet. Bibliotheken zijn ongelooflijk belangrijk. Ze zijn drukker dan ooit. Centraal staat niet het boek, maar de productie en verspreiding van kennis, als investering in de samenleving. Om mijn beeldspraak uit het begin te herhalen: in Birmingham vind je op de bovenste verdieping de Shakespeare Memorial Room. Die torent als lichtend baken boven de stad uit. Ik hoop dat dat kind van vijf op een dag vanuit de verte Shakespeare ziet en dan naar boven klimt.'

Tekst en foto: Eimer Wieldraaijer 



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Samen groeien: de ‘beste’ als deel van een sterk geheel Jessica Jacobs

Hoe belangrijk is het ‘de beste’ te zijn, als je bedenkt dat die beste deel uitmaakt van een netwerk van goede bibliotheken? Toch geeft de verkiezing van de Beste Bibliotheek een mooie boost aan de sector. De wedstrijd laat bibliotheekgebruikers stilstaan bij de waarde van hun bib. Maar wat... Lees verder