HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Laveren tussen de tectonische platen

Eimer Wieldraaijer
16-09-2014
Laveren tussen de tectonische platen
Twee dagen voor de start van de landelijke e-bookcampagne op zaterdag 13 september, waarin de bibliotheken meer dan duizend nieuwe e-books aan het publiek zouden presenteren, was een goed gevuld Groninger Infoversum het toneel van het BNL-seminar met als insteek het veranderende medialandschap en de kansen die dit biedt voor bibliotheken.
Diederik van Leeuwen, directeur BNL, tijdens de aftrap: ‘Drie jaar geleden waren we met het nationaal bibliotheekcongres eveneens in Groningen. In Martini Plaza werd mij de vraag gesteld wanneer we nu eindelijk gingen versnellen. Ik zei toen: "Dat duurt zeker twee à drie jaar.” Die verwachting is uitgekomen. De basisinfrastructuur en een aantal diensten zijn nu klaar. Daar kunt u mee aan de slag. Vandaag willen we het besef laten indalen dat “nee” zeggen tegen deze diensten afhaken betekent. Maar tegelijkertijd: dat “ja” zeggen neerkomt op samen een sprong voorwaarts maken.’

De eerste spreker, Michiel Buitelaar, nam de aanwezigen mee in de wondere wereld van de digitale revolutie. De voormalig medewerker van Endemol en Sanoma: ‘Ik sta hier niet als futurist die roept dat alles anders gaat worden, maar er gebeurt om u heen meer dan u denkt. Heeft u wel eens een Oculus Rift op gehad? Met zo’n virtual reality headset heb ik een ritje op de achtbaan gemaakt. Het is me niet gelukt dat ritje af te maken. Zelfrijdende auto’s, artificiële intelligentie, het gaat allemaal razendsnel. Binnen enkele decennia zal negentig procent van de huidige banen vervangen zijn door slimme software en robots. De gevolgen voor de samenleving en de media zijn immens. Afgelopen vijftien jaar is het lezersbestand van het vrouwenblad Libelle gehalveerd, en dat ligt niet aan Libelle. Televisie, kranten, tijdschriften: ze zijn alle onderhevig aan enorme veranderingen ten gevolge van de digitalisering. De makers van Libelle produceren geen slechter blad dan vroeger. Integendeel. Het aantal abonnees loopt terug door fundamentele veranderingen in het leesgedrag. General interest verliest terrein aan special interest. Nederland 1, 2 en 3 verliezen marktaandeel, terwijl een kookzender als 24Kitchen terrein wint. Google kan nu al veel, maar hun zoekmachine zal over tien jaar oneindig veel beter zijn dan nu. Dat betekent iets voor uw vak.’ Waarna een exposé volgde over de trends die Buitelaar ziet. Kernwoorden in zijn betoog: overvloed, transparantie, ontbundeling en curatie. Quote: ‘Negentig procent van de huidige mediaconsumptie loopt via schermen, de rest via papier.’

Buitelaar had ook een tip voor bibliothecarissen: ‘Verspil geen energie aan het protesteren tegen de Apples en Googles van deze wereld. Dat zijn tectonische platen, die krijg je niet weg. In opdracht van Sanoma ben ik een keer naar Cupertino afgereisd om daar het nieuwe Nederlandse cookie-beleid aan de orde te stellen. Men luisterde mij aan, maar ik werd nog net niet uitgelachen. Het laat Apple volstrekt koud wat wij in Nederland besluiten. Die mensen denken en handelen op mondiale schaal. Vechten tegen Uber, de nieuwe taxidienst? Zinloos. Producten die aantrekkelijk zijn voor de consument kun je niet stoppen, die kun je hooguit vertragen. Daarna komt de klap dubbel zo hard aan. Zie wat er gebeurde met de muziekindustrie, die ook tegenstribbelde.’

Tweede tip voor de bibliotheekwereld: ‘Tel je zegeningen. U heeft vier miljoen leden en daardoor voortdurende binding met deze mensen. U bent een merk, u heeft exposure. De sharing economy? U doet dat al honderd jaar.’

Buitelaar had tevens een harde les geleerd bij Sanoma: ‘Tachtig bladen hun eigen site laten maken? Ik zou het nooit meer zo doen.’ Vertaald naar de bibliotheeksector: ‘Maak gebruik van de schaal die u heeft en ga in godsnaam het wiel niet opnieuw uitvinden. Ik pleit voor centraliseren, ja. Door sommige mensen bij Endemol word ik nog steeds gezien als de moderne reïncarnatie van Jozef Stalin. Nou, dat moet dan maar. Je kunt al die moderne gekkigheid beter omarmen dan bestrijden. Als bibliotheken heeft u tezamen een serieuze schaal. Ga in gesprek met uitgevers, ontwikkel met z’n allen producten. Ga geen strijd aan die je toch niet kunt winnen. En vooral: ga gezamenlijk dingen uitproberen. Creëer als bibliotheeksector een goede proeftuin waarmee je snel kunt schakelen en wees niet bang om af en toe flink op je bek te gaan. Neem bijvoorbeeld al die verschillende tarieven in bibliotheekland. Dat maakt mensen kopschuw. Hou het simpel, zet de luiken wijd open. Vernieuwing is geen kwestie van je oude aanbod in een digitaal jasje verpakken.’

Maurits Kaptein, auteur van De digitale verleiding, werkzaam in de e-commerce en als onderzoeker verbonden aan de Radboud Universiteit: ‘In de fysieke boekwinkel loopt 25% van de klanten met een boek naar buiten, in de online boekwinkel gaat 5% over tot aanschaf. Waardoor komt dat, hoewel het assortiment online vele malen groter is dan offline? Dat soort vragen fascineert mij. Temeer daar e-commerce een snelle leerling blijkt. Waarna de spreker de zaal een blik gunde in de keuken van recommender-technieken (‘Amazon is er groot mee geworden’), product ratings, collaborative filtering en beïnvloedingsstrategieën. Kaptein: ‘Mensen zijn geneigd te doen wat anderen doen. Ook het suggereren van schaarste werkt. Net als het inzetten van een autoriteit of expert. Met name de hotelsite Booking.com maakt er goede sier mee. In de digitale commerciële wereld wordt hard gewerkt aan het verder verfijnen van een beïnvloedingsprofiel per individu. Of dat beangstigend is? In mijn ogen is het synoniem aan een betere dienstverlening per persoon. Vroeger op de markt deed de verkoper toch hetzelfde? Die lette op uw lichaamstaal, keek u in de ogen, luisterde naar uw signalen en handelde daarnaar. Bibliotheken kunnen deze technieken net zo goed toepassen. Mensen op nieuwe sporen zetten, ik zie dat als taak voor de bibliotheek. En zeker online kun je op die manier mensen bereiken die anders niet zo gauw in de bibliotheek komen.’

BNL-dag Michiel Buitelaar


Diederik van Leeuwen: ‘Met vier miljoen leden kunnen we inderdaad veel. Onze uitgangspositie is prima. Via de producten en diensten die we hebben ontwikkeld, maken we dat concreet. Te beginnen met het Datawarehouse, waaraan nu 22 bibliotheken meedoen en binnenkort nog eens 28. Met die 50 bibliotheken hopen we het vliegwiel in gang te zetten.’

De middag stond in het teken van deelsessies. Niet alleen over het genoemde Datawarehouse, maar eveneens over Waas2.0, e-books, NBC+ en online marketing. Sander van Kempen, manager content BNL, meldde over de e-books: ‘Ondanks een geringe marketinginspanning tot nu toe – de campagne moet immers nog van start gaan – hebben we al bijna 100.000 accounts. Er zijn circa 400.000 e-books geleend. Op het aanbod was soms kritiek – we zijn inderdaad begonnen met oudere titels – maar we bieden nu ook nieuwe boeken en bestselllers aan. In totaal hebben we inmiddels 5500 e-books ingekocht. Het goede nieuws voor uitgevers is dat de verkoop van e-books blijft stijgen, terwijl wij als bibliotheken e-books zijn gaan uitlenen, zo blijkt uit recente cijfers van het Centraal Boekhuis. Hopelijk neemt de schrik bij uitgevers daardoor verder af om e-books beschikbaar te stellen aan bibliotheken. Onze website is verbeterd, er is een compleet nieuwe app, daarmee zijn de ergste problemen verholpen, aldus een positief gestemde Van Kempen.

In de zaal vond zijn relaas een gewillig oor. Kritische geluiden waren er enkel over de prikkelende teksten op sommige campagneposters. Teasers als ‘Met e-books zijn we altijd open’, ‘Met e-books hoef je geen boetes te betalen’, ‘Ik leen mijn boeken liever ’s nachts’, ‘Na het lezen gooi ik mijn boeken gewoon weg’, ‘Mijn lievelingsboek is nooit meer uitgeleend’ en ‘Ik betaal niet meer voor mijn abonnement’ vielen niet bij iedereen in goede aarde, getuige een opmerking als: ‘Die hang ik niet op.’ Van Kempen droogjes: ‘We zijn het eens, dit is een vrij uitdagende campagne, maar besef wel dat we mensen in beweging willen krijgen door hen te prikkelen.’ VOB-directeur Ap de Vries: ‘Je kunt het nooit iedereen naar de zin maken. Laten we deze campagne, die op 13 september van start gaat, vooral gezamenlijk oppakken, anders komen we met z’n allen nooit een stap verder.’

Die boodschap droeg ook Norbert Koopen, marketing manager BNL, uit in zijn presentatie over online marketing. De oud-werknemer van KPN: ‘Laten we met elkaar gebruikmaken van de faciliteiten die we nu opleveren. We zetten nu zulke grote en snelle stappen dat ik vind dat iedereen daarin mee moet gaan. Ik wil die verdeeldheid uit de branche weg. Ook wil ik de dubbelheid die sommigen ervaren tussen fysiek en digitaal uit de weg ruimen. En ja, dat is complex. Al doende zullen we fouten maken, maar dat geeft niet. Kom op mensen, dan gaan we er samen een mooi feestje van bouwen om onze rol waar te maken als inspirerende gids. Wil de bibliotheek haar centrale plek in de samenleving behouden, dan moeten we het samen doen, dan moeten we ons allen aansluiten op Waas2.0, Datawarehouse en e-bookplatform. Doen we dat niet, dan worden we platgedrukt tussen de tectonische platen waarover Michiel Buitelaar sprak. Als ik nu een app van “de bibliotheek” wil downloaden, zie ik door de bomen het bos niet meer. Dan denk ik: wat is dit voor een gekke branche? Meer samen, meer centraal, dat is mijn boodschap. Om die reden gaan we binnenkort ook, samen met ProBiblio, een aantal pilots doen.’

Reactie van een nuchtere noorderling naast mij: ‘Er is nu eenmaal verschil tussen een DAF en een Porsche… en wij zijn een DAF.’ Opbouwender was de verzuchting van een andere aanwezige: ‘Ik snap niet waarom we er niet allemaal de schouders onder zetten. Als ik het goed begrijp, zijn inmiddels 62 bibliotheken aangesloten op Waas2.0 en 22 op het Datawarehouse, terwijl we het er eigenlijk zonder uitzondering over eens zijn dat de digitale uitdaging onze gezamenlijke aanpak vereist.’ Frans Bergfeld, directeur Bibliotheek Waterland: ‘Over het “wat” zijn we het wel eens. De problemen ontstaan bij het “hoe”. Bibliotheken zijn er van oudsher goed in eindeloos te discussiëren over hoe iets uitgewerkt moet worden. Wil je op dat punt snel progressie boeken, dan is een presentatie tijdens en een besluit door de algemene ledenvergadering van de VOB de juiste weg.’

BNL-dag Eppo van Nispen


Het seminar werd bekroond door CPNB-directeur Eppo van Nispen tot Sevenaer, die - gestoken in astronautenpak - samen met enkele kinderen het voorleesboek Daan in de ruimte (inclusief app!) presenteerde, dat inmiddels via NBD Biblion zijn weg heeft gevonden naar alle Nederlandse bibliotheken. Door met de camera van je smartphone of tablet over het boek te gaan, komt Daan, de hoofdpersoon uit het boek, in 3D tot leven en kunnen kinderen met Daan op een virtuele ruimtereis. Het project is een samenwerking tussen uitgeverij Kluitman en app-ontwikkelaar World of WaW, in opdracht van BNL. Wie zei er ook alweer dat bibliotheken onvoldoende tempo maken in de virtual world?

Tekst en foto's: Eimer Wieldraaijer

Presentaties van de tijdens de bijeenkomst gehouden lezingen staan op de website van BNL.



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

De bibliotheek: een derde plek als tweede huis Dionne Dinkhuijsen

Met een kopje koffie en een krantje de dag beginnen in onze bibliotheek in Noordwijk. Voor vader en zoon is het vaste prik. Of neem het gepensioneerde echtpaar Jan en Riet. Een paar keer per week komen ze naar de Bibliotheek in Teylingen. Hij neemt de post en de administratieklussen mee en zij haar... Lees verder