HomeRubriekenArtikel
voetnoot

LOCUStoer 2014: Vlaamse cultuursector legt de kaarten op tafel

Elselien Dijkstra
04-07-2014
LOCUStoer 2014: Vlaamse cultuursector legt de kaarten op tafel
Verandering ...TROEF!... was het thema van de LOCUStoer 2014, het netwerkmoment voor lokaal cultuurbeleid in Vlaanderen. In de Warande, Turnhout, speelden meer dan driehonderd deelnemers hun lokale troeven uit tijdens een inspirerende dag. Wat zijn die troeven zoal? Welke kaarten kunnen bibliotheken en cultuurcentra inzetten om hun organisaties te vernieuwen en een breder publiek te bereiken?
Zoals ieder jaar was de LOCUS-toer 2014 ook weer mooi aangekleed, met dit jaar het kaartspel als rode draad. Deelnemers, werkzaam bij Vlaamse cultuurcentra, bibliotheken, cultuurdiensten, kregen bij de ontvangst in cultureel centrum De Warande in Turnhout een joker toegespeeld door de acteurs van theatergroep Stap. Ze konden kiezen uit een enorm aanbod van maar liefst achttien sessies, met als overkoepelend thema ‘verandering … troef!’. Het werd een inspirerende dag, volgepakt met culturele praktijkvoorbeelden, lezingen, workshops, de uitreiking van de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor Lokaal Cultuurbeleid, en een verrassende afsluiting.

Blufpoker
Net als in Nederland voelt de culturele sector in Vlaanderen steeds meer politieke en financiële druk om haar waarde te bewijzen. De Nederlandse culturele kaalslag is een schrikbeeld voor cultureel Vlaanderen. Hier is de culturele traditie nog steeds stevig geworteld. Maar er heerst ook het besef dat er meer gedaan moet worden om een groter publiek bij cultuur te betrekken.
Bibliotheken en culturele centra moeten zich aanpassen. Of, zoals Maike Somers van LOCUS het in haar welkomstwoord stelde: ‘Passen is geen optie, maar blufpoker hoeft niet.’ Ter gelegenheid van Troef! creëerde LOCUS een klein online podium waar de cultuursector haar grootste troeven kan etaleren.

Metamorfose
Ondanks het pijnlijke voorbeeld dat Nederland op dit moment vormt, was de gast van de plenaire openingssessie toch een Nederlandse. Doro Siepel, van Theater Zuidplein in Rotterdam, schetste de moeilijke weg die het theater sinds eind jaren negentig heeft afgelegd. Eind vorige eeuw verliet het traditionele, hoogopgeleide theaterpubliek de stad. Pas sinds 2006 weet het Rotterdamse theater nieuw lokaal en multicultureel publiek aan te boren. Dankzij een moeizame maar succesvolle metamorfose tot een theater met een nieuw doelgroepen-, programmerings- en personeelsbeleid.
Het gevestigde talent (Youp van ’t Hek) moest ruim baan maken voor een Rotterdams wijktheater en samenwerkingsverbanden met lokale eigenwijze theatermakers. Gastprogrammeurs bepaalden voortaan de helft van het theaterboekje en de voorstellingen werden aangepast aan de wensen van het publiek. Turkse voorstellingen kregen langere pauzes, Surinaamse theateravonden werden uitbundige feesten met veel eten. Het resultaat: een kwart meer bezoekers tussen 2006 en 2011, en het personeel en de Raad van Toezicht werden een afspiegeling van de lokale bewoners.

Locustoer 1 Locustoer2
Locustoer3 Locustoer 4

Gastvrij
Ook bij de keuzesessie ‘de Gastvrije Bib’ stond, ter gelegenheid van Wereldvluchtelingendag, culturele diversiteit centraal. De bibliotheken van Brugge en Vilvoorde deelden hun werkwijzen om alle culturele lagen van de bevolking welkom te heten in hun bibliotheek. Bibliotheek Brugge heeft vooral het personeel getraind om met culturele diversiteit (en daarbij soms voorkomende sociale fricties) om te gaan. Verder zijn de open school, het Taalpunt en de krantendatabase GOpress diensten waar lokale asielzoekers veel gebruik van maken.
In de bibliotheek van Vilvoorde ontdekten ze hoe ze met onder meer de aankoop van Arabische glossy’s de overlast van Marokkaanse jongeren konden indammen (de moeders van de jongeren werden met glossy’s gelokt en zorgden zo voor meer sociale controle). De bibliotheek van Vilvoorde is inmiddels een geslaagd voorbeeld van hoe een bibliotheek het voortouw kan nemen in de versterking van de sociale cohesie van de stad..
Een andere manier om in te spelen op de gastvrijheid van bibliotheken was door Vluchtelingenwerk Vlaanderen gastcurator te maken tijdens Jeugdboekenweek 2014. Kathelijne Houben stelde Vluchtelingenwerk Vlaanderen tijdens deze workshop nog eens voor en wees op de nog lopende wedstrijd ‘Gastvrije gemeente’, waarbij ook de bib initiatieven kan opzetten om vluchtelingen welkom te heten in de bib en de gemeente. Het winnende initiatief krijgt een Gastvrije Award én duizend euro. Voor bibliotheken een mooie kans om, via veel publiciteit, hun maatschappelijke waarde uit te spelen. Op www.gastvrijegemeente.be kunnen bibliotheken nog tot 29 september hun gastvrije initiatieven indienen.

Meetbaar
Tijdens één van de vijf middagsessies stond het onderzoek De waarde van cultuur – een onderzoek naar het meetbare en onmeetbare centraal. Drie Vlaamse lokale bestuurders vonden het onderzoek door de Rijksuniversiteit Groningen (waar iedere deelnemer na afloop een samenvatting van mee kreeg) erg abstract en filosofisch, maar wel noodzakelijk. Alle drie vonden het nodig om meer over de waarde van cultuur in debat te gaan.
Volgens Cyl Cuypers, schepen van cultuur in Bierbeek, ontbreekt het de culturele sector, en vooral het middenveld, aan de juiste taal om de belangen van cultuur te verdedigen. Hoe kun je de waarde van cultuur uitdrukken? Welke taal heb je daar voor nodig?

Cijfers
De taal van cijfers, aldus Dirk Vanhaute, departemensthoofd Cultuur en Vrije tijd in Turnhout. Volgens hem wordt het debat te veel verengd tot een economisch perspectief en groeit de impact van cijfers op het beleid. Een manier om je daar als cultuursector tegen te weren is door zélf de taal van cijfers te beheersen. De kostenkant van cultuur is vaak wel berekend, maar de opbrengsten niet. Hierdoor dreigen de cijfers cultuur te ondermijnen (bijvoorbeeld ‘Veertig bibliotheekmedewerkers, is dat nodig?’). De cultuursector zou cijfers meer in hun voordeel moeten gebruiken. Je kunt zo bijvoorbeeld de sociale impact van de lokale kunstacademie laten zien. ‘De kunstacademie van Turnhout levert jaarlijks zo’n 200.000 ontmoetingen op.’

Hiphop
De burgemeester van Kruibeke, Jos Stassen, benadrukte dat vooral de lokale gemeenschap de waarde van cultuur moet laten zien. De waarde van cultuur wordt voor gemeentebesturen vanzelf duidelijk als ze zien hoeveel bewoners aan cultuur hechten. Daarvoor moet cultuur ingebed zijn in de samenleving, via vrijwilligers en door culturele initiatieven van de mensen zelf te ondersteunen. Als voorbeeld noemt hij twee jongens uit Kruibeke die een hiphop-ode schreven aan hun woonplaats, dankzij het platform dat de gemeente hen gaf is het lokaal een zeer succesvol nummer geworden.

Afscheid
Het beste bewijs van de waarde cultuur wordt natuurlijk geleverd door cultuur zelf. De artistieke afsluiter, een samenspel van auteur Stefan Hertmans, tekenaar Koenraad Tinel en accordeonist Oleg Lysenko, liet het publiek de kracht van verbeelding ervaren.
Na dit unieke artistieke optreden werd afscheid genomen van Miek De Kepper als directeur van LOCUS. Vanaf 1 augustus krijgt het steunpunt voor lokaal cultuurbeleid een nieuwe directeur. Zij greep haar afscheidsspeech aan om de culturele sector op te roepen zich meer met de samenleving te bemoeien.

Prijs
Afsluiter van de dag was de prijsuitreiking van de Vlaamse gemeenschap voor lokaal cultuurbeleid 2014. ‘Reizend’ cultuurcentrum Circa uit Gent kreeg dit jaar de prijs ter waarde van 12.500 euro. Het juryrapport roemde vooral de ‘frisheid en wendbaarheid’ en de unieke inbedding van het virtuele cultuurcentrum in het stedelijke weefsel van de stad Gent. Circa organiseert al jaren tal van culturele activiteiten op verschillende locaties in Gent.

Joker
Wat is nou de grootste troef die de cultuursector kan inzetten? Volgens LOCUS zijn dat vooral de medewerkers uit de cultuursector zelf. Vlak voor de borrel liet ‘the Joker’ van theatergroep Stap het publiek nog heel even een blik op zichzelf werpen. Voortaan heeft de Vlaamse cultuursector altijd een joker op zak. Het spiegeltje op de achterkant van de speelkaart moet ze daaraan herinneren.

Zie voor foto’s en filmpjes van de LOCUStoer, de website van LOCUS.:
Op de website van LOCUS zijn ook gedetailleerde verslagen (pdf) van alle sessies te vinden.

Tekst: Elselien Dijkstra
Foto''s: LOCUS/Philippe Debroe




Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie