HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Boodschap aan bibliotheken bij decentralisaties: niet afwachten, maar laten zien wat je al doet

Wim Keizer
23-06-2014
Boodschap aan bibliotheken bij decentralisaties: niet afwachten, maar laten zien wat je al doet
‘Wacht niet af, maar stap op de wethouders af en ga het gesprek aan. Denk daarbij vanuit maatschappelijke vraagstukken: wat kun je bijdragen aan de oplossing? Kom met ideeën en samenwerkingsprojecten. Maar blijf wel bij je kernfuncties leren, lezen en informeren. Doe waar je goed in bent. Probeer geen activiteiten van anderen over te nemen, maar zoek samenwerkingsverbanden met andere professionals, ieder vanuit zijn eigen expertise.’ Oproep van Jantine Kriens, voorzitter van de directieraad van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). 
Jantine Kriens deed haar oproep tijdens de door Bibliotheek ServiceCentrum (BiSC) en ProBiblio op 19 juni in Utrecht georganiseerde conferentie 'De bibliotheek actief in het sociale domein'. Deze was een vervolg op een door dezelfde organisaties op 3 december 2013 georganiseerde bijeenkomst.

BiSC en ProBiblio hadden mevrouw Kriens uitgenodigd om de drie decentralisaties (Wet Maatschappelijke Ondersteuning, Jeugdzorg en Participatie) en de mogelijke rol van de bibliotheken vanuit de VNG te belichten. Inge van Dommelen van bureau RegieAdvies gaf een update van de stand van zaken. Verder waren er parallelsessies om dieper op goede praktijkvoorbeelden in te kunnen gaan. De conferentie trok zo’n honderd deelnemers, van wie ongeveer 80% uit het openbare bibliotheekwerk en de rest uit gemeenten en organisaties.

Wensen van de burger
Kriens liet in haar presentatie (pdf) weten dat de grote decentralisatiemanoeuvre, waarbij € 11 miljard van Rijk naar gemeenten worden overgeheveld, niet alleen is ingegeven door bezuinigingen, maar ook door wensen van burgers zelf. Haar moeder wilde op haar zestigste nog naar een kamertje in het bejaardentehuis, maar zelf zou ze zo lang mogelijk thuis willen wonen. Het motto is: de burger is zelf aan het roer en de overheid ondersteunt dat. En: terug naar de menselijke maat, herkenbaar en dichtbij. Door de ‘i-samenleving’ zijn we allemaal digitaal verbonden. Het basisprincipe van de ‘3D-operatie’ is dat de eigen verantwoordelijkheid van de mensen centraal staat. Van ‘ik heb er recht op’ moeten we gaan denken naar ‘wat kan ik zelf?’. De gemeente wordt van aanbodgericht vraaggericht, of – naar haar mening een beter woord – interactief: samen met de burger gaat de gemeente na wat de burger nodig heeft en wat hij zelf kan. Sleutelwoord is ook ‘ontschotting’, er komt een integrale toegang tot zorg, werk en jeugd, vaak via wijkteams.

Te veel maatschappelijk vastgoed
Specifiek ingaand op bibliotheekwerk liet zij de gestadige daling van het aantal uitleningen zien en de gestadige groei (tot 2010) van de gemeentelijke subsidies. Maar nu is door bezuinigingen van rijk en provincies (als gevolg van de economische crisis) de financiële druk op gemeenten groot geworden. De decentralisaties gaan gepaard met kortingen. Probleem voor veel gemeenten is ook dat ze vroeger aardig wat inkomsten hadden uit grondexploitatie, maar dat dit helemaal afgelopen is. Er moet zelfs geld bij. Er is lokaal ‘te veel maatschappelijk vastgoed’, niet alleen van bibliotheken, maar ook van buurthuizen. De bezuinigingen hebben tot gevolg dat veel bibliotheekvestigingen zijn en worden gesloten. Daar komen leenpunten, schoolbibliotheken en combinaties met andere voorzieningen voor terug. ‘Minder stenen, maar meer netwerk.’

Aanknopingspunten
Mevrouw Kriens zag aanknopingspunten voor een rol van bibliotheken in het sociale domein. Zo zijn er onder leden en bezoekers veel jongeren, ouderen, vrijwilligers en werkzoekenden en dat zijn dezelfde doelgroepen als van de drie decentralisatieregelingen. Gemeenten zullen wel meer dan voorheen willen vastleggen wat de bijdrage van de bibliotheek is aan de samenleving (de zogenoemde ‘social return’). Kriens vond een logisch aanknopingspunt de bestrijding van laaggeletterdheid. Bibliotheken kunnen op die manier bijdragen aan de toeleiding van werkzoekenden naar de arbeidsmarkt. De ontmoetingsfunctie van de bibliotheek draagt bij aan sociale cohesie en bestrijding van eenzaamheid, met name van oudere en kwetsbare groepen. Ook is de bibliotheek een neutraal punt voor overheidsinformatie en -voorlichting over de 3D’s. Kriens herkende zich in het position paper (pdf) dat BiSC en ProBiblio gemaakt hadden.

 
Jantine Kriens Inge van Dommelen
Links: Jantine Kriens. Rechts: Inge van Dommelen

Sociale kaart
In haar update (pdf) liet Inge van Dommelen per onderwerp zien wat naar haar mening de rol van de bibliotheek kan zijn. Naast WMO, Jeugdzorg en Participatiewet noemde zij als aandachtsgebieden ook de Wet langdurige zorg (Wlz, verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars) en het Passend onderwijs (verantwoordelijkheid van onderwijsinstellingen).

Wat de Wlz betreft kan een rol van bibliotheken zijn om een toegankelijk - digitaal - aanbod van informatie en advies te doen voor mensen met een beperking. Ook een sociale kaart verzorgen en toegang tot voorzieningen ondersteunen zijn mogelijkheden. Verder kan een bibliotheek in een zorglocatie dienen als ontmoetingspunt en belevenisplek. De bibliotheek is een mogelijke partner in samenwerkingsverbanden waar veel informatieprocessen tegelijk spelen.

Vinden en waarderen
Bij de WMO kwam zij op soortgelijke punten. De bibliotheek heeft logistieke ervaring met informatie en advies. Zij kan informatie vinden en waarderen en deze vaardigheden overdragen aan bewoners. In de wijk kan de bibliotheek dienen als ontmoetingspunt, ‘loket’ en belevenisplek. De educatieve ervaring kan worden ingezet voor het vergroten van de eigen regie van burgers. Samen met de gemeente kan de bibliotheek een partner voor partijen in de wijk zijn.

Bij de Participatiewet gaat het ook om goed werkgeverschap voor arbeidsgehandicapten, matching van werkzoekenden en vrijwilligers met organisaties, het stimuleren van ondernemerschap (bijvoorbeeld door iets als ‘seats to meet’ in de bibliotheek en Digisterker en vergelijkbare educatieve projecten.

Preventie
Bij Jeugdwet en passend onderwijs noemde zij de ervaring met voor- en vroegschoolse educatie (VVE), onderwijsachterstandbeleid en bestrijding laaggeletterdheid. Ook preventie, educatieve activiteiten op gebied van mediawijsheid en het bieden van een veilige ontmoetingsplek als alternatief voor een schoollokaal. En: informatiefacilitator voor samenwerkingsverbanden van scholen.

Tot slot drie kernadviezen voor bibliotheken: maatschappelijke waarde tonen, zichtbaarheid vergroten en doen aan coalitievorming en samenwerking.

Transities
In drie parallelsessies ging het over voorbeelden uit de praktijk. In een sessie ‘De bibliotheek in gesprek met de gemeenten’ ging Charles Noordam, directeur Bibliotheek Den Haag en tevens gemeenteman (de bibliotheek is een gemeentelijke dienst) in op de 3D-transitie (pdf). Om te beginnen wou hij die niet los zien van andere transities, zoals de energietransitie (het Groninger gas raakt op en daarmee een inkomstenbron van het Rijk), de demografische transitie (meer ouderen, die langer doorwerken), de informatietransitie (alles bereikbaar, van fysiek naar digitaal, van halen naar laten bezorgen).

Risico en kansen
Als risico van de 3D-transitie noemde Noordam dat de bibliotheek uit beeld kan raken, daar alle gemeentelijke aandacht gericht wordt op het sociale domein. Ook denkt hij dat kostenoverschrijdingen en bestuurlijke ongelukken niet onwaarschijnlijk zijn. Maar kans voor de bibliotheek is wel partner te worden op 3D-terreinen. Er is een grote bereidheid om samen te werken en bibliotheken hebben zeker iets te bieden. Daarbij helpt een heldere propositie.

Sluiting loketten
Noordam voorziet dat niet iedereen makkelijk zal omgaan met de komst van de digitale overheid en de sluiting van fysieke loketten. De bibliotheek kan zorgen voor (mobiele) servicepunten voor begeleiding van online-gebruik van overheidswebsites. Ook trainingen en workshops liggen voor de hand.
Iet Hoogenboezem van Bibliotheek Lek & IJssel (en lid van de B7) wordt geconfronteerd met een forse bezuiniging van de gemeente Houten. Haar boodschap is de gemeenten veel beter te informeren over wat de bibliotheek betekent en niet alleen met de wethouder cultuur te praten. Je moet niet zeggen: wij willen ook, maar: wij doen het al. Waar Noordam aan toevoegde dat het belangrijk is een substantieel deel van de mensen echt te helpen, wat meer is dan collecties aanbieden.

Samenwerkingsvormen
In een sessie ‘De bibliotheek in gesprek met zorg- en welzijnsorganisaties’ vertelde Cor Verhaar van de stichting Philadelphia over de al bestaande samenwerkingsvormen met bibliotheken (inzet mensen met een beperking voor functies als leescafé).
Candy Duinker, tot voor kort werkzaam in de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) en nu met pensioen, deelde haar kennis over haar ervaringen met het nieuwe filiaal IJburg, waar veel meer dan gebruikelijk was sprake is van samenwerking met diverse partners.

De derde sessie betrof groepsgesprekken van vertegenwoordigers van gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties en bibliotheken.

3D-bril opzetten
In de afsluitende woorden werd naar voren gebracht dat bibliotheken een 3D-bril moeten opzetten. En dagvoorzitter Elsbeth Koek sprak de woorden: 'Raak het hart van de wethouder, vertel dat 180 mensen zich door de activiteiten van de bibliotheek minder eenzaam voelen in plaats van een aantal uitleningen te noemen. Laat resultaten zien, toon je maatschappelijke waarde.'

Mailbericht van B7
Naast provinciale serviceorganisaties als BiSC en ProBiblio zijn ook bibliotheken als de B7 actief op het 3D-gebied. In een mail aan veel bibliotheekdirecteuren liet Lotte Sluyser (Zuid-Kennemerland) 10 juni namens de B7 weten: ‘De uitdagingen van gemeentes in het sociaal domein bieden nieuwe kansen voor bibliotheken om hun toegevoegde waarde te verhogen. Alle bibliotheken doen aan bevordering van taalvaardigheid en mediawijsheid. Een aantal is daarnaast al bezig met maatschappelijke activiteiten op het gebied van werk en participatie, zorg en welzijn. Toch wordt de bibliotheek door velen nog gezien als die club die (louter) doet aan boeken uitlenen. Met zeven bibliotheekdirecteuren (B7) wilden we dit onderwerp een extra boost geven, o.a. door nieuwe projecten en het praten met landelijke partijen zoals de Nationale Ombudsman, Cybercrime en UWV.’

OnzeBieb.nu
Sluyser meldt dat de B7 zaken afstemmen met de VOB en samenwerken met bureau The Alignment House. Plannen en overzichten die ze al willen delen zijn:
• Een Uitnodiging De Brede Bieb (pdf) aan het lokaal bestuur om te denken aan de bibliotheek als partner;
• Strategie: The Alignment House heeft deze op zijn website OnzeBieb.nu gezet;
• Sluyser zegt daarover: ‘Ik ben zelf erg gecharmeerd van die sheet waarop een kruis met linksonder educatie/mediawijsheid (waar we al expert in zijn), linksboven werk & participatie, rechtsboven welzijn & zorg, en rechtsonder community’;
• Een lijst voorbeelden van wat bibliotheken al doen in het sociaal domein;
• Een artikel op Binnenlands Bestuur;
• Allerlei nuttigs dat VOB en PSO’s hebben geproduceerd, zoals een VOB-brief aan de VNG.

Sluyser sluit af met: ‘We zouden het waarderen als jullie ook je ervaringen met ons delen.’
 
Tekst: Wim Keizer
Foto's: Juri Hiensch, Juri's Verbeelding (met dank aan ProBiblio)

Zie voor de presentaties, een fotoverslag en extra informatie ook de website van ProBiblio. Ook op de website van BiSC is allerhande informatie over de conferentie te vinden.



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Beste Bibliothecarissen, Tamar van Moolenbroek

Zo, dat is eruit. Hulde voor jullie, heren: tijdens jullie interview met Bibliotheekblad deden jullie niet alleen een (terechte) oproep trots te zijn op de naam 'Bibliothecaris', maar voorzagen jullie het Bibliothecaris-zijn ook met verve van nieuwe betekenis. Zowel de trots als de blijdschap straalde... Lees verder