HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Vraagstuk integratie Bibliotheek.nl in Koninklijke Bibliotheek: Wat is een nationale digitale bibliotheek?

Wim Keizer
06-06-2014
Vraagstuk integratie Bibliotheek.nl in Koninklijke Bibliotheek: Wat is een nationale digitale bibliotheek?
'We moeten de planning van de digitale bibliotheek transparanter maken. Er is een helder eindplaatje nodig. Wat is een nationale digitale bibliotheek? Het moeten niet allemaal incidentele ontwikkelingen zijn. Belangrijk is ook de vraag: wat wordt met OCW-geld betaald en wat hoort niet tot de kern? Daar moet het gesprek over plaatsvinden,' zo stelt Bas Savenije,  directeur van de Koninklijke Bibliotheek (KB).
Bas Savenije deed zijn uitspraak tijdens een op 5 juni door de KB en de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) georganiseerde 'kennismakingsbijeenkomst' voor de voorzitters en secretarissen van de Provinciale Directieoverleggen (PDO’en) en de directeuren van de Provinciale Serviceorganisaties (PSO’s). Doel: toelichting op het traject integratie Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) en Bibliotheek.nl (BNL) in KB en nadere kennismaking met de KB en haar nieuwe rol in het bibliotheekbestel. 

Van de KB waren aanwezig Bas Savenije en Mireille Kok, sectorhoofd Marketing en Diensten. Van de VOB was er directeur Ap de Vries. Verder Ton Brandenbarg, de externe procesbegeleider van de integratie. De bedoeling van de bijeenkomst was ook dat de aanwezigen de informatie doorspelen naar hun achterban, daar de KB niet in staat is alle afzonderlijke PDO’en te bezoeken.

Tweehonderd onderdelen
BNL was een belangrijk aandachtpunt tijdens de bijeenkomst. Savenije vertelde dat OCW eerst het idee had dat BNL wellicht als één geheel intact kon blijven. Daarmee zou echter geen integratie worden bereikt. Om die reden is besloten BNL onder te brengen in de bestaande clusters van de KB. 

Ton Brandenbarg zei in zijn inleiding dat BNL uit ongeveer 200 onderdelen bestaat en dat het een gigantische operatie is om die allemaal in kaart te brengen. De KB neemt alles over en kijkt ingaand 2015 verder. Wel heeft BNL de opdracht gekregen dat het jaar 2014 moet worden afgesloten met een sluitende exploitatie, de KB neemt geen financiële verliezen over. [In haar jaarverslag 2013 had BNL aangeven reeds in 2013 aanzienlijk bezuinigd te hebben op aanvankelijke plannen, door daarin prioriteiten te stellen en het beheer te regelen – wk]. Ter sprake kwamen de door BNL benoemde 'must-have'-activiteiten Nationale Bibliotheekcatalogus+ (NBC+), e-bookplatform en Website as a Service (WaaS). Bas Savenije zei de indruk te hebben dat het Datewarehouse (DWH) momenteel een beetje stil ligt. Hij zei ook dat BNL eigenlijk nog een projectenorganisatie is. Taken van BNL worden zoveel mogelijk gekoppeld aan vergelijkbare activiteiten van de KB in de hoop dat daardoor synergie ontstaat en dat het geheel meer wordt dan de som der delen. Voor haar eigen digitale activiteiten heeft de KB Delpher ontwikkeld. Samen met 'de digitale bibliotheek' van BNL wordt dat ondergebracht in een programma 'Nationale digitale bibliotheek'. Daar kan echter niet alles al in, BNL werkt ook nog aan projecten die nog niet geïntegreerd kunnen worden, omdat het ermee gemoeide werk snel door moet gaan.

Visie gevraagd
Wat die 200 producten en diensten van BNL betreft wees Ap de Vries ook op de opdracht die de VOB-commissie digitale ontwikkelingen heeft gekregen om een middellange-termijn-visie op de digitale dienstverlening van de openbare bibliotheken te ontwikkelen, uitgesplitst in de door de branche gewenste inhoud, in functionaliteiten (door commerciële bedrijven te leveren) en in exploitatie (door branchebedrijven). Onderdeel van die opdracht is de lijst producten en diensten die van BNL naar de KB overgaan mede te beoordelen. En tevens te adviseren over wat onder de landelijke digitale infrastructuur gerekend dient te worden (rijksfinanciering) en wat de verantwoordelijkheid is van de lokale of provinciale laag.

De vraag rees in de bijeenkomst wat de exploitatiemogelijkheden van de 200 BNL-producten zijn. Ap de Vries zei dat als de KB zich gaat afvragen of iets wel door moet gaan er met de VOB overlegd zal worden. Mede om die reden is ook een convenant tussen de VOB en NBD Biblion afgesproken. De VOB kan bekijken wat de NBD eventueel exploitabel acht. Van PSO-zijde kwam daar de vraag over of de VOB ook een mogelijke rol voor de PSO’s ziet. Waarop De Vries er op wees dat in het convenant staat dat VOB en NBD zich zullen inspannen om tot een goede taakafbakening tussen NBD en PSO’s te komen. De reactie van de PSO-kant was dat men liever gezien had dat zoiets meteen in een driehoek met ook de PSO’s erbij geregeld was, in plaats van in een convenant tussen alleen VOB en NBD. Wat 'de digitale bibliotheek' als zodanig betreft, werd uit de zaal ook opgemerkt dat de branche scherper zal moeten aangeven wat zij er onder verstaat.

Aandachtspunten
Mireille Kok noemde een lijst aandachtspunten rond de digitale bibliotheek, waaronder inkoop e-content, lidmaatschap en bibliotheekpas, het collectieplan, de Gids, marketing/PR, rechten op intellectueel eigendom, gegevenslevering, contextualisering van content en het interbibliothecaire leenverkeer (IBL).
Inkoop e-content noemde zij een intensief project. Er is nog geen volwassen markt, maar het is eigenlijk business development, met weerstand uit de boekenwereld.
Rond lidmaatschap en bibliotheekpas zitten veel juridische en technische vraagstukken.
Bij marketing en PR zijn eigenlijk twee aspecten: zaken rondom de huisstijl en marketing-sec voor e-content. Wat IBL betreft, is er al een onderzoek door BNL gedaan, maar nog wel gekeken moet worden hoe het IBL verder wordt vormgegeven.

E-bookpluspakket en basispakket
Aangezien de VOB-leden vorig jaar juni akkoord zijn gegaan met het e-bookpluspakket voor de periode 2013 en 2014, rees de vraag hoe het verder gaat na 2014. Inmiddels is bekend dat de uitname uit het gemeentefonds in 2015 € 8 miljoen zal bedragen.
Bij een presentatie voor uitgevers op 17 april maakte BNL aan rechthebbenden te vergoeden bedragen voor e-books bekend, variërend van € 0,60 per stream of download voor de CPNB-top 60 (behorend tot de 'head') tot € 0,12 voor e-books uit het 'basispakket' ('long tail') die langer dan een jaar zijn opgenomen. Voor boeken uit head en shoulder betalen gebruikers € 20 per 18 streams of downloads (e-bookpluspakket), dus € 1,12 per keer. Voor e-books uit het basispakket betalen gebruikers niets. Vorig jaar februari meldde Diederik van Leeuwen dat de 'uitnamegelden' van OCW met name voor het basispakket (long tail) kunnen worden gebruikt, daar de gebruikers immers zelf al € 1,12 per stream of download betalen voor head en shoulder, aanzienlijk meer dan het maximaal te vergoeden bedrag van € 0,60 (hoewel een deel van het verschil bedoeld is voor betaling van bijkomende kosten). Maar juist in het basispakket is nog weinig aanbod. Door de late start van het e-bookpluspakket kan er in 2014 niet veel ervaring worden opgedaan met daadwerkelijke vraag en aanbod. De vraag is nu of het hele verhaal met de genoemde bedragen in stand blijft in 2015.
Ap de Vries antwoordde dat dit vraagstuk op het netvlies staat van alle betrokken partijen, zoals VOB, Inkoopcommissie en KB. Zij zullen hier in juli zorgvuldig naar kijken.

Grootste noden
Uit de zaal werd er op aangedrongen, gezien de indrukwekkende lijst aandachtspunten, prioriteiten te stellen uitgaande van de grootste noden van de branche en daarbij ook te kijken waar je snel mee kunt scoren.

Stafbureau besteltaken
Procesbegeleider Brandenbarg bevestigde nog eens wat hij eind 2013 naar aanleiding van de twee integratierapporten zei: de sfeer is goed, hij heeft een positief gevoel, er is veel dynamiek. Hij vertelde ook dat over de besteltaken van het SIOB besloten is een klein stafbureau in te stellen. Er is inmiddels geworven voor een kwartiermaker/hoofd stafbureau.
Bas Savenije zei allereerst dat de KB druk bezig is met de organisatieplannen, inclusief alle fte’s. Die plannen gaan de medezeggenschap in en komen in augustus in het bestuurscollege van de KB.
Formeel is de algemeen directeur verantwoordelijk voor de samenhang, maar voor de besteltaken werd het toch wenselijk gevonden een stafafdeling te creëren, als aanspreekpunt en voor een signaalfunctie. Er waren binnen de KB al enkele losse taken, zoals de coördinatie van de stuurgroep consortium gemeenschappelijke informatie-infrastructuur (GII), die hierin ook ondergebracht kunnen worden.

Nieuw KB-beleidsplan
Wat het inhoudelijke traject betreft, meldde Savenije dat expres een jaar gewacht is met een nieuw KB-beleidsplan, omdat de nieuwe taken erbij komen. Het nieuwe plan 2015-2018 is bijna klaar, maar, zo zei Savenije, het is nog een beetje hybride. Er is aandacht voor cultuuraspecten met een traject organisatiecultuur.

Kennismaking
Er is een programma voor kennismakingsbijeenkomsten op verschillende niveaus gemaakt. Onderdeel daarvan is dat KB-medewerkers op bezoek gaan bij openbare bibliotheken. Daar is breed op ingetekend. Savenije zei dat er binnen de KB enthousiasme bestaat voor de nieuwe rol, omdat die een breder publiek betekent voor bestaande KB-diensten en ook de komst van nieuwe partners om diensten aan de man te brengen.

Vertrouwen bij VOB
Ap de Vries meldde dat de VOB, die veelvuldig overlegt met de KB, er vertrouwen in heeft dat de branchebelangen voldoende aan bod komen. De Vries wees op de eerder genoemde adviesaanvraag aan de VOB-commissie Digitale ontwikkelingen. Er is ook een adviesaanvraag aan de VOB-commissie Marketing: leveren van een middellange-termijn-visie op de wenselijkheid van gezamenlijke marketinginspanningen voor de branche. Op de Algemene Ledenvergadering (ALV) van 12 juni kan hierover gesproken worden, beide opdrachtformuleringen staan in een vergaderstuk.
Bas Savenije zal óók in de ALV een en ander vertellen over de integratie.



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Vervolg op gastblogs: OCW wil streefwaarden bij KB-indicatoren Wim Keizer

Minister Van Engelshoven van OCW zal een reactie op het Beleidsplan 2019-2022 Werken met woorden van de Koninklijke Bibliotheek (KB) naar de KB sturen. Daarin gaat OCW in op de prestatie-indicatoren: de keus van de indicatoren en de gehanteerde streefwaarden. De door de KB in een apart bij het... Lees verder