HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Decentralisatie sociaal domein vraagt om andere profilering bibliotheek

Femke van den Berg
13-12-2013
Decentralisatie sociaal domein vraagt om andere profilering bibliotheek
 In het sociale domein staan grote decentralisaties op stapel. Welke zijn dat en wat betekenen ze voor de bibliotheeksector? Bibliotheken lieten zich erover informeren op 3 december, tijdens een door BiSC en ProBiblio georganiseerde conferentie in Utrecht.
‘Gemeenten en maatschappelijke organisaties moeten de komende jaren steeds meer taken van het rijk overnemen, maar voor de uitvoering hiervan krijgen ze wel minder geld’, zo trapt dagvoorzitter Jellie Tiemersma (directeur van haar eigen bedrijf Personal Too!, een bureau voor advies en interim-management voor de non-profitsector) de bijeenkomst af. ‘Momenteel staan de plannen voor drie grote decentralisaties in de steigers: die van de langdurende zorg, de participatie en de jeugdzorg. Tijdens de conferentie staan we eerst stil bij de decentralisaties. Daarna richten we de blik op de bibliotheken: hoe kunnen zij bijdragen aan de vernieuwingen?’

Veranderingen
De decentralisaties hebben - naast bezuinigen - als doel de burger meer verantwoordelijkheid te geven. Ze gaan gepaard met een stortvloed aan nieuwe wetten, die naar verwachting in 2015 van kracht worden. In de eerste presentatie gaat Marthijn Laterveer, plaatsvervangend directeur van het LOC (koepel van 1700 cliëntenraden), in op de nieuwe wetgeving in de langdurende zorg. ‘Mensen regelen zorg en ondersteuning steeds meer zelf of met hun naasten’, vertelt hij. ‘Lukt dat echt niet, dan kunnen ze aankloppen bij de gemeente voor begeleiding of huishoudelijke hulp, volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning. Hebben ze thuis verpleging, verzorging of geestelijke gezondheidszorg nodig, dan wordt dat geregeld via de Zorgverzekeringswet en betaald door de zorgverzekeraars. Alleen mensen met een zware zorgvraag kunnen straks nog terecht in instellingen. Dit is geregeld via de Wet langdurige zorg, die de AWBZ vervangt.’ 

Dan is het woord aan Inge van Dommelen van RegieAdvies (een bureau dat organisaties die actief zijn op participatiegebied ondersteunt). Zij informeert de circa negentig congresgangers over de nieuwe Participatiewet. ‘Uitgangspunt is dat iedereen die aan de bak kan, ook aan de bak moet’, zegt ze. ‘Werkgevers moeten meer mensen met een arbeidshandicap in dienst gaan nemen. Doen ze dat niet, dan krijgen ze een boete. Nemen ze veel arbeidsgehandicapten op, dan worden ze beloond. In totaal moeten er voor deze groep 250.000 banen bijkomen.’ In de Participatiewet worden de Bijstandswet, de Wet sociale werkvoorziening en een deel van de Wajong geïntegreerd. 

De derde presentatie wordt gehouden door Tom Smeelen, programmanager decentralisatie jeugdzorg in de provincie Noord-Holland. Hij vertelt dat alle ‘soorten’ jeugdzorg overgaan naar de gemeenten. ‘Toegang tot de jeugdzorg verloopt vanaf 2015 via de Centra voor Jeugd en Gezin en de Sociale Wijkteams, waarin professionals op het gebied van zorg, welzijn en veiligheid samenwerken. Hierdoor krijgen jeugdigen straks nog maar te maken krijgen met één plan en één regisseur bij de aanpak van hun problemen. En niet met een woud aan hulpverleners, zoals nu vaak het geval is.’ Gemeenten moeten ook meer aandacht gaan schenken aan preventie: het voorkomen van problemen van kinderen en jongeren.

Maatschappelijk rendement
Wat betekenen deze decentralisaties voor bibliotheken? Volgens Erika Spil, wethouder van gemeente De Ronde Venen (8 kernen, 43.000 inwoners), is het essentieel dat zij zich op korte termijn gaan positioneren in het sociale domein. ‘De decentralisaties gaan gepaard met enorme kortingen en dat betekent dat we moeilijke keuzes te maken hebben. Ik voorzie dat veel gemeenten sterker gaan bezuinigen op cultuur. Het is dus niet wijs om je als bibliotheek te profileren in het culturele domein. Laat zien wat je op sociaal gebied bijdraagt!’
Ze vertelt dat de Bibliotheek Angstel, Vecht en Venen onlangs onderzoek deed naar haar maatschappelijk rendement. ‘Daar ben ik heel blij mee’, zegt ze. ‘Ik vind bibliotheken ongelooflijk belangrijk, maar in deze tijd van bezuinigingen moeten ze hun maatschappelijke meerwaarde wel kunnen aantonen. Uit het onderzoek van onze bibliotheek bleek onder meer dat mensen de bieb een goede plek vinden voor opvoedingsondersteuning. En dat 6,7% van de burgers zich minder eenzaam voelt dankzij de bibliotheek. Daar kun je iets mee! Maak je wethouder bijvoorbeeld duidelijk dat je de eenzaamheid nog verder terugbrengt en hoe je dat gaat doen.’
Spil adviseert bibliotheken ook om vaker structurele samenwerking aan te gaan met partners in het sociale domein. ‘Laat een Sociaal Wijkteam zich bijvoorbeeld in de bibliotheek vestigen.’ En ze ziet kansen rondom leesbevordering: ‘Als je duidelijk maakt dat je het analfabetisme kunt terugdringen, waardoor meer mensen werk vinden, heb je de aandacht van de wethouder. Want die kan dan besparen op uitkeringen en daarmee scoren.’
 
Erika Spil Charles Noordam
Links: Erika Spil. Rechts: Charles Noordam

Gemeente ondersteunen
Dan is het woord aan Charles Noordam, die als directeur van de ‘gemeentebibliotheek’ Den Haag ‘automatisch’ betrokken is bij de decentralisatieprocessen. Volgens hem vergen deze ‘3D’s’ een enorme krachtsinspanning van gemeenten. ‘Het sociale domein gaat zoveel energie kosten, dat het risico bestaat dat de bibliotheek uit beeld raakt. Dat kunnen we voorkomen door de bibliotheek als partner in deze processen neer te zetten. Een heldere propositie helpt hierbij: je moet een goed verhaal hebben over wat je kunt bijdragen. En dat is veel. Bibliotheken hebben het grootste bereik van alle publiek gefinancierde instellingen, ze zijn laagdrempelig, flexibel en ze hebben relevante inhoud: denk aan de kennis op het terrein van onder meer taal- en leesbevordering en mediawijsheid. Bovendien hebben ze een infrastructuur die al betaald is.’
Volgens Noordam kunnen bibliotheken de gemeenten vooral op drie terreinen ondersteunen. Het eerste is informatie en advies. ‘De overheid wil dat per 2017 vrijwel alle communicatie met de burger digitaal verloopt. Maar zo’n 15 tot 25% van de bevolking heeft niet de informatievaardigheden om “om te gaan” met deze digitale overheid. Als bibliotheek kunnen we deze mensen informeren én bijspijkeren’, geeft hij als voorbeeld. Het tweede terrein is preventie. ‘Bibliotheken zouden burgers bijvoorbeeld kunnen informeren over een gezonde levensstijl door collectiearrangementen samen te stellen en intensief op te trekken met partners als de GGD.’ Tot slot kunnen bibliotheken gemeenten helpen met hun communicatie over ‘de 3D’s’, bijvoorbeeld door flyers en posters te verspreiden en voorlichtingssessies te organiseren.

Nú in gesprek gaan!
De conferentie wordt afgesloten met een korte forumdiscussie, waarna dagvoorzitter Tiemersma de belangrijkste punten samenvat: ‘De decentralisaties vragen vooral een andere houding van bibliotheken’, zegt ze. ‘We hebben genoeg in huis om in beeld te komen bij gemeenten, zeker als we ons nog beter in de materie verdiepen en nieuwe partners zoeken in het sociale domein. Maar het is wel zaak dat we nú bij de gemeenten en de relevante instellingen aan tafel gaan zitten.’

BiSC en ProBiblio organiseren in 2014 een tweede bijeenkomst over hetzelfde thema voor bibliotheken, betrokken instellingen en gemeenten.

Auteur: Femke van den Berg
Foto's: Juri’s Verbeelding



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Beste Bibliothecarissen, Tamar van Moolenbroek

Zo, dat is eruit. Hulde voor jullie, heren: tijdens jullie interview met Bibliotheekblad deden jullie niet alleen een (terechte) oproep trots te zijn op de naam 'Bibliothecaris', maar voorzagen jullie het Bibliothecaris-zijn ook met verve van nieuwe betekenis. Zowel de trots als de blijdschap straalde... Lees verder