HomeRubriekenArtikel
voetnoot

De open belofte van de Digital Public Library of America

Edwin Mijnsbergen
06-05-2013
De open belofte van de Digital Public Library of America
Tijdens een congres in oktober 2010 discussieerde een groep bibliothecarissen, hoogleraren en futuristen onder leiding van Robert Darnton, directeur van de Harvard Library, over de mogelijkheid van een Amerikaanse digitale bibliotheek naar het model van Wikipedia en Europeana, als publiek tegenwicht voor commerciële projecten als Google Books. De denktank had een aantrekkelijke website voor ogen met vrij beschikbare content, makkelijk doorzoekbaar voor het publiek, die externe ontwikkelaars in de gelegenheid stelt er innovatieve toepassingen ‘omheen te bouwen’ en die uiteindelijk zal leiden tot een toename in de publieke beschikbaarstelling van cultureel erfgoed. De groep was behoorlijk ambitieus: het streven was om de website in het voorjaar van 2013 te lanceren. Dat is gelukt.
Lancering
Die ambitie is dus nog realistisch geweest ook. Op 18 en 19 april 2013 zou de Digital Public Library of America (DPLA) worden gelanceerd tijdens een groot evenement in de openbare bibliotheek van Boston, maar de bomaanslagen op de Boston Marathon, drie dagen daarvoor, deden de organisatie besluiten de feestelijke bijeenkomst ter gelegenheid van de lancering uit te stellen tot het najaar. De lancering van de website ging echter wel door.
Het eerste resultaat mag er zijn: na slechts 2,5 jaar werk kan iedereen kennismaken met een eigentijds vormgegeven portaal dat ongeveer 2,3 miljoen werken ontsluit uit de collecties van 18 samenwerkende instellingen, waaronder de Harvard Library, New York Public Library en Internet Archive. De lancering kreeg veel positieve aandacht in de internationale media. Je zou kunnen stellen dat DPLA zichzelf uit het niets op de digitale kaart heeft weten te zetten.
Er is ook kritiek. Een enkele journalist ervaart de omvang van de collectie als beperkt in vergelijking met die van andere initiatieven en uiteraard laten ook bibliothecarissen zich niet onbetuigd. Op de site The Digital Shift (van Library Journal) valt onder meer te lezen dat sommigen vinden dat DPLA vooral een bibliotheek voor bibliotheken is waar het gewone publiek niet goed mee uit de voeten kan, dat de titelbeschrijvingen van het project nog te veel eigenaardigheden bevatten, of dat men het betreurt niet betrokken te zijn geweest bij de aanloopfase van het project.

Intentie
Het moet iedere bibliothecaris met projectervaring bekend in de oren klinken. Projecten van deze omvang zijn nooit klaar en zullen tot in de lengte van dagen aandachtspunten hebben, dat is onvermijdelijk. Natuurlijk is het jammer dat Library of Congress (nog) niet meedoet aan DPLA en zeker, de site is uiteindelijk vooral een doorgeefluik geworden voor deelnemende instellingen (en ontkomt daardoor niet altijd aan perikelen rondom copyright), maar is het echt nodig om daarop te focussen? Is het niet veel belangrijker om de intentie van de website voor ogen te houden en te kijken of het project al volwassen genoeg is voor een lancering? Ik vind van wel.
Met de intenties van DPLA zit het volgens mij wel goed. Als je leest dat de organisatie mensen als Brewster Kahle en David Weinberger in de gelederen heeft, dan weet je dat het niet ontbreekt aan een toekomstbestendige visie op de rol van erfgoedinstellingen op internet. Lezen dat de mensen van Creative Commons enthousiast zijn over het project schept ook vertrouwen. Als het gaat over bibliotheken, dan gaat het meestal over beperkende voorwaarden, nu zien we juist het tegenovergestelde:
‘De DPLA volgt vanaf het moment van lancering het voorbeeld van Europeana door deze metadata onder de Creative Commons Public Domain Dedication (CC0) vrij te geven. CC0 is geen licentie maar een vrijwaring waarmee afstand gedaan wordt van alle auteursrechten en aanverwante rechten. Hierdoor kunnen gebruikers van deze metadata nieuwe gebruiken vinden zonder dat daarvoor toestemming gevraagd moet worden of dat daar de naam van de DPLA genoemd moet worden. Veel data-initatieven zoals data.overheid.nl en opencultuurdata.nl maken ook gebruik van CC0 voor het vrijgeven van metadata.’
 
Uiteindelijk is deze ‘intentie’ misschien wel een van de interessantste aspecten van dit project. De basis wordt gevormd door samenwerkende organisaties die kiezen voor een open benadering van informatie en die zich proberen te ontworstelen aan de ketenen van onder meer het databankenrecht. Dat is essentieel voor de relevantie van erfgoedinstellingen, zowel digitaal als fysiek. Alles draait nu eenmaal om aandacht en online zichtbaarheid… en om de creativiteit die dat mogelijk maakt.
Voor wat betreft dat laatste zie je dat het beleid van DPLA al kort na de lancering zijn vruchten afwerpt, ook voor ons Europeanen. Voorbeelden daarvan vind je terug in de App Library van DPLA, waar door derden ontwikkelde toepassingen worden verzameld. Er zijn er nu al vijf, waaronder de app OpenPics. Heel bijzonder is die app niet, maar je kunt er wel mooi óók de fotocollectie van Europeana mee doorzoeken (en de zoekresultaten meteen delen via sociale media). Blijkbaar was daar een Amerikaans initiatief voor nodig. Een Europeaans alternatief is mij althans niet bekend.

DPLA App collection DPLA Exhibitions

Aardigheidjes
Over de website zelf en de manier waarop de collecties worden gepresenteerd, valt uiteraard ook veel te zeggen, maar die wijken in de basis niet zo gek veel af van catalogi en sites die de meesten van ons al kennen. De interface heeft veel overeenkomsten met die van Europeana. Het verschil zit ‘m vooral in aardigheidjes als zoeken met behulp van een kaart of een tijdlijn. Dat is leuk om uit te proberen, al moet je wel rekening houden met de beperkingen. Zo leidt zoeken op de kaart op ‘Amsterdam’ je niet naar locaties in Nederland, maar naar gerelateerde plaatsen in bijvoorbeeld New York. Dat geldt dan weer niet voor de reguliere zoekfunctie. Als je de zoekterm daar ingeeft, krijg je op dit moment 1565 treffers. Dat is veel minder dan in Europeana (daar krijg je meer dan 516.000 resultaten op ‘Amsterdam’), maar je krijgt wel 583 foto’s en 792 tekstbestanden in beeld die je mogelijk nog niet eerder hebt gezien. Alleen daarom al is het de moeite waard om het zelf eens uit te proberen.

Concluderend: de Digital Public Library of America is een interessant project met een open karakter, waarvan je hoopt dat het zal uitgroeien tot iets dat nog mooier en groter is. Er is nog veel werk te doen, maar het is bemoedigend om te zien dat het vindbaar maken van ‘alle informatie ter wereld’ zich niet beperkt tot Google alleen. Als DPLA, Europeana en alle vergelijkbare initiatieven de handen ineen slaan, is alles nog mogelijk…

Auteur: Edwin Mijnsbergen

Digital Public Library of America
De Digital Public Library of America (DPLA) is ontstaan op initiatief van Robert Darnton, cultuurhistoricus en directeur van de Harvard Library, als reactie op met name de digitaliseringsactiviteiten van Google in het kader van Google Books. Darnton is kritisch over de mogelijke gevaren van digitalisering van cultureel erfgoed door commerciële partijen als Google. Als tegenwicht besloot hij een publieke digitale bibliotheek voor Amerika op te richten, met als doel eenieder gratis online toegang te bieden tot de collecties van Amerikaanse openbare en universiteitsbibliotheken, archieven en musea. Darnton noemt met name de landelijke digitale activiteiten van de nationale bibliotheken van Noorwegen en Nederland, als voorbeelden die hem inspireerden voor de DPLA. Een lid van de oprichtingscommissie verwoordde de ambities aldus: 'The ancient library of Alexandria had met the modern world wide web and digitised America for the benefit of all'
De DPLA biedt toegang tot zo'n 2,5 miljoen items (boeken, foto's, manuscripten, kunstobjecten, film, geluidsopnamen) uit de (gedigitaliseerde) collecties van onder andere het Smithsonian, New York Public Library, Harvard Library, ARTstor, Biodiversity Heritage Library, David Rumsey Map Collection, National Archives and Records Administration.
Het is de bedoeling dat de komende tijd nog eens miljoenen items worden toegevoegd aan de DPLA, om te beginnen de rechtenvrije uit het publieke domein. Daarna wil men zich gaan buigen over de vraag in hoeverre 'verweesde werken' kunnen worden opgenomen in de DPLA. Daarnaast zoekt men ook naar constructies om rechtendragend materiaal op te kunnen gaan nemen, zoals de zogeheten 'authors' alliance' of een 'library licence' (zie hierover dit artikel in The Guardian).
Op dit moment is de DPLA nog afhankelijk van donaties. En ofschoon er al voor ettelijke miljoenen aan schenkingen ontvangen is, streeft men naar een duurzamer business model op basis van structurele financiering door bibliotheken en musea uit heel de Verenigde Staten.

Bart Janssen

Zie ook:
DPLA Blog
'Google’s Loss: The Public’s Gain' (Robert Darnton, New York Review of Books, 28 april 2011)
'The National Digital Public Library Is Launched!' (Robert Darnton, New York Review of Books, 25 april 2013)
'What is the DPLA?' (Library Journal, 8 april 2013)
'What the DPLA Can Mean for Libraries' (The Digital Shift, 3 januari 2013)
'Librarians Respond to DPLA Launch' (The Digital Shift, 19 april 2013)
'The Digital Public Library of America: Details, the Librarian Response and the Future.' (In the Library with the Leadpipe, 24 april 2013)
'De boekenbevrijder' (InformatieProfessional, 30 september 2012)
'Europeana en Digital Public Library of America lanceren gezamenlijke digitale tentoonstelling' (Bibliotheekblad, 18 december 2012)
'Verlichtingsideaal binnen bereik' (Bibliotheekblad, 16 april 2013)




Reacties op dit artikel (2)

agnes klitsie
10-5-2013 13:16
 Wat een mooi artikel! Geeft een mooie aanvulling op de singalering die mij voor ogen stond. Agnes Klitsie
Edwin
11-5-2013 09:17
 Dank je wel Agnes. Het was goed om te lezen dat jij er ook positief over bent. Dit soort initiatieven verdienen aandacht en navolging!

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Durf te dromen Loeka van der Kooij

Durf te dromen. Dat is het landelijke thema van de Week van de Alfabetisering die in september 2019 zal plaatsvinden. En gedroomd; dat hebben we. In Bibliotheek Bollenstreek werden in oktober 2018 de eerste plannen rondom deze week al gesmeed. Een Bibliotheek Bollenstreek Boekenbal. De alliteratie alleen... Lees verder