HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Bibliotheekplaza 2013: The Switch

Leo Willemse
17-04-2013
Bibliotheekplaza 2013: The Switch
Op 11 april vond in De Meervaart in Amsterdam Bibliotheekplaza 2013 plaats, met als thema: The Switch. Nationale en internationale sprekers gaven hun visie op veranderen. De zaal was goed gevuld. Het congres was voor het eerst georganiseerd door de Samenwerkende Provinciale Service Organisaties Nederland.
Op de website van ProBiblio was de volgende context geschetst: ‘Tegen de achtergrond van veranderende behoeften bij het publiek en verschuivende sociale trends zijn bibliotheken bezig zich te ontwikkelen. Hun maatschappelijke relevantie staat voor hen buiten kijf, maar welke richting gaan ze op om dat aan het publiek te bewijzen? Moet het roer volledig om of volstaan ze met het tijdig bijsturen van de koers met enkele graden? Tijdens Bibliotheekplaza 2013 kijken we naar bewegingen die andere (bibliotheek)organisaties over de hele wereld maken om ervoor te zorgen dat ze springlevend en aantrekkelijk blijven.’

Aantrekkelijk programma
Het genieten begon al bij het lezen van het programma. Gene Tan, directeur van bibliotheekparadijs Singapore, Wim Bijleveld, directeur van het buitengewoon succesvolle Scheepvaartmuseum, Hans Schuurmans van ons aller HEMA , de beroemde blogger Ernst-Jan Pfauth, Amarens Schuurmans, publiciteitsmedewerker van Alpe d’HuZes, de tegendraadse marketeer Rob Adams van Six Fingers en de beroemdste bibliothecaris sinds Annie M.G., knuffelbrombeer Nico Dijkshoorn.
Ruben Maes, van Bureau&Maes, was dagvoorzitter. Uitnodigend, zachtmoedig, zonder aan scherpte en humor in te boeten, kreeg hij in de zaalbijeenkomsten, waaruit meer dan de helft van het programma bestond, gemakkelijk respons op zijn vragen.

Blog-en twittertafel
Zag ik ooit tot mijn verbijstering Jan Klerk ter plekke verslag doen van een congres via zijn weblog, hier was een blog-en twittertafel, met onder anderen Mark Deckers. Op www.markdeckers.net staat een uitstekende weergave van Bibliotheekplaza. Hier enige citaten uit zijn blog en mijn commentaar daarbij.
Deckers: ‘Wat Amarens Schuurmans laat zien, is hoe Alpe d'HuZes een community bouwt met duizenden mensen. Zonder betaald personeel maar 100% betrokken. Dat is natuurlijk wel iets waar bibliotheken iets van kunnen leren. Wij hebben vier miljoen leden en wij vragen ons af hoe we dat persoonlijk kunnen maken. Amarens laat ons zien hoe we dat zouden kunnen doen. Laat mensen zélf die verbinding maken. Werk niet vóór ze, maar met ze.’
De onderkoelde maar ongelooflijk betrokken presentatie van Amarens over Alpe d'HuZes - 66 deelnemers in 2006 en wel 8100! in 2012 - emotioneerde de zaal overduidelijk. In een nagesprek met een collega vroegen we ons af wat wij nu eigenlijk aan vrijwilligerswerk doen (naast ons bibliotheekwerk natuurlijk, want iedereen weet dat je dat ook vrijwillig doet). Maar na dit verhaal voelt die inzet anders aan.

Omdenkers
Deckers over Gene Tan: ‘Bent u er nog? Ik wel. Net als Amarens bij Alpe d'HuZes spreekt ook Tan over een community. Ook bij Tan gaat het over wat we dicht bij ons dragen. Beide voorbeelden laten zien waar waarde voor de samenleving zit: dicht bij mensen en wat mensen zelf van waarden vinden en dat weer verbinden.’
Gene Tan laat ons weer dromen. Dat had ik niet verwacht. Hoewel hij aangaf dat ook in Singapore het bibliotheekwerk zijn bedreigingen kent, ziet hij meer kansen. Deze trendkijker stelt vragen bij bibliotheken met allemaal touchscreens et cetera. Hij ziet weer toekomst voor het papieren boek. Dat zegt iemand voor wie e-books een normale zaak zijn, afgezien van dat downloaden. Een bibliotheek zou nu als een interessante uitvinding gezien worden, vooral als je ze op interessante plekken situeert.

Gene Tan Rob Adams
Links: Gene Tan. Rechts: Rob Adams

Deckers over Rob Adams van Six Fingers: ‘Hij staat stil bij de dominante denklogica. Die dominante denklogica staat andere oplossingen in de weg en daardoor krijgen we telkens weer dezelfde oplossingen. Hij noemt LittelMissMatched een plek waar alleen sokken worden verkocht die nooit een gelijk paar vormen. Denk er maar eens over na: wat zijn voor bibliotheken de dominante denkpatronen? Denken in regels, denken in openingstijden, denken in beperkt budget en businessplannen.’
Wat lever je omdat je het gewend bent en wat lever je niet omdat je het niet kent? Vanuit dit standpunt krijgen we een ‘omdenkertje’ mee: maak eenmalig lenen mogelijk. De zaal mag ook meedenken en komt met: kleinere collecties, muziekcd’s eruit, boetes weg, abonnementsgeld weg, flexibele openingstijden. Dat is, een week later, nou niet echt omdenken. Dat moeten we beter kunnen, laat het weten via de reactiemogelijkheid hieronder.

Rebellen

De bijdrage van Ernst-Jan Pfauth was inspirerend in zijn zoektocht naar originaliteit, rebelsheid, durf en oprechte wens tot delen van kennis. Zijn manifest voor een nieuwe krant mag gelezen worden.
Deckers: ‘Ernst-Jan Pfauth is de belichaming van het verhaal van Rob Adams. Hij is natuurlijk de Sjimmie van de Rebellenclub. Vraag van Ruben Maes is dan ook wie die rebellenclub is in de branche en daar vallen namen als Jeroen de Boer, Esther Valent en Edwin Mijnsbergen. Zijn oproep: Maak verbinding met deze mensen.’
Ik durfde geen aanspraak te maken op het etiket rebel, al heb ik me zeker zo gevoeld (zoals ongetwijfeld de rest van de zaal, want babyboomers voelen zich een leven lang rebel). Maar het is eigenlijk te gek dat genoemden als rebel zijn aangemerkt. Zij zijn bevlogen nieuwlichters die andere wegen willen bewandelen. Ze zijn de zoekers naar de inhoud van het werk tussen nu en vijf jaar. Rebellen zijn de Halbe Zijlstra’s die het bibliotheekwerk zonder nadenken de nekslag toedienen.

Gelukkig hebben we dan nog rebellen-uit-principe als Nico Dijkshoorn, die, ondanks al zijn dreunende kritiek, een warm hart heeft voor de bibliotheek. Zeker: hij is een vertegenwoordiger van de groep die denkt dat de hele (bibliotheek)wereld om zijn auteursrechten draait en zijn eeuwige verlangen om gewoon thuis in de digitale krant te duiken. Maar daarnaast laat hij wel zien wat klantgericht denken is. Niet de grote groep, maar het individu met afwijkende voorkeur. De maatschappij is ondanks alle kloppende indelingen in mensentypes (Wim Bijleveld, Motivaction) ook volledig geïndividualiseerd, althans zo ervaren wij dat. Dus moet de bibliotheek materiaal kopen dat te duur is voor Dijkshoorn, maar ook voorzien in altijd aanwezige bestsellers en niet in vieze kartonnen bordjes met afbeeldingen van uitgeleende toppers.
Verzet tegen altijd aanwezige toppers kwam van Birgit Jacobs die over ‘verleidelijke routes’ sprak; ze werd niet weggehoond, dus dan zit je bij Nico goed. Geestig is hij wel, natuurlijk, al is een bombardement aan grappen mij te veel. De zaal dacht daar vaak anders over, die schaterde geregeld al voor de oneliner was uitgesproken.

Beeldvorming
Wat deelnemers aan welk congres dan ook wordt voorgehouden, is onveranderlijk: durf anders te zijn, denk in mensen en niet in processen. Dat gebeurt door in de loop der jaren steeds betere sprekers: vrijwel altijd geestig, serieus, superslim en overtuigend. Verder zijn deze bijeenkomsten steeds beter ingekaderd: interactieve plenaire bijeenkomsten die steeds ongedwongener verlopen, inspirerende werksessies. Koffie vooraf, lunch en borrel dragen ook bij tot een hoog leergehalte, nog afgezien van de gezelligheid. Tijdens de bijeenkomsten vliegen de citaten, opvattingen, meningen en andere reacties de onbestemde ruimte door en meteen op het scherm, zowel van deelnemers als speciaal aangestelde twitteraars. Een liveblog met prachtige weergave van de presentatie van de spreker en een al dan niet verborgen mening is onmiddellijk te volgen - mits je in het bezit bent van draadloze apparatuur. Vorm (programmering) en inhoud zijn echt heel erg goed; het is een groot genoegen om bij dit soort bijeenkomsten aanwezig te zijn. Al is het altijd moeilijk om thuis of een dag later op de werkvloer uit te leggen waarom. In Amsterdam belegt men een Communicatieplein om deze dag na te bespreken, dat kan helpen.

Ja maar… Het gaat over dat durven, de mens (‘klant, gebruiker, potentiële bezoeker centraal’) en niet het proces, dat veranderen als noodzaak. Want al die verhalen, die aansporingen, dat moeten, hoor ik echt al jaren. En nòg is het beeld van het meeste bibliotheekwerk niet echt veranderd. Nog steeds moet het personeel aangemoedigd, zo niet gedrild worden, die klant centraal te stellen en niet de regeltjes voorrang te geven. Ligt dat nou alleen aan het personeel? Nog steeds denkt het overgrote deel van leden en niet-leden bij bibliotheken alleen aan boeken waarvoor je door weer en wind naar altijd op de verkeerde momenten geopende bibliotheken toe moet. Nooit, zoals Dijkshoorn vurig wenst, indruk maken met: ‘de bibliotheekkoerier met Ulysses!’ Nog steeds weet men niet echt dat bibliotheekcollecties uit veel meer bestaan dan alleen boeken. (Overigens: ook bij Bibliotheekplaza had ik niet het gevoel dat de grootste gebruikersgroep, kinderen, een rol speelde). Nog steeds balen mensen ervan dat ze ‘boete’ moeten betalen en is dat een veelvuldig terugkerend gespreksonderwerp op verjaardagen. De meesten zien niet dat talloze bibliotheken zich tot op het bot inspannen om er fraai en toegankelijk uit te zien en een belangrijke rol in de wijk, stad, dorp, regio proberen te spelen. Men denkt ook nog heel vaak dat wij het allemaal vrijwillig doen, tot aan de voorzitter van de inkoopcommissie aan toe.
Zo moeilijk is het dus om ons zegenrijke werk - dat zo breed gedragen wordt dat bij sluiting van een bibliotheek er vrijwel altijd een actiecomité wordt opgericht om dat te voorkomen - een ander beeld te geven. Ik weet alleen dat, als we geen congressen meer houden, dat beeld helemaal nooit zal veranderen, dus toch maar op naar BibliotheekPlaza 2014!

Tekst: Leo Willemse (Leo Willemse werkt sinds 1973 als bibliothecaris in de OBA)
Foto's: Gerrit Serné (met dank aan ProBiblio)




Reacties op dit artikel (1)

Sonja van der Meer
29-4-2013 10:24
Wat een mooie weergave van bevlogen mensen. Ik denk dat het bij een visie op veranderen ook heel goed zou zijn om te streven naar een goede interne bedrijfsvoering. Want ook hier staat , zoals zo goed is gezegd, een dominante denklogica andere oplossingen in de weg. Ook intern komt men steeds met dezelfde oplossingen, die niets oplossen maar juist een angstcultuur scheppen. Daar hebben we nu wel lang genoeg last van gehad. Een ontwikkeling vanaf begin jaren negentig, die zich ook voordoet bij vergelijkbare bedrijven, zoals zorg en onderwijs. Waar managers de vakinhoudelijke kant hebben weggenomen en het personeel hebben gereduceerd tot uitvoerende poppetjes. Een bedrijfsorganisatie in de vorm van een pyramide. Waar je , als je een beetje gewetensvol je werk wilt doen, je af en toe gedwongen voelt tot handelingen bij welke je het gevaar loopt er op afgerekend te worden. Het zou de bibliotheekwereld zo ten goede komen als er geluisterd wordt naar hoe personeel wil werken. Als men echt zou durven denken in mensen en niet in processen.  Het zou misschien een beetje rommelig zijn, maar een enorm enthousiasme opleveren , bij personeel en klant. Wat dit betreft kan ik ter lezing van harte aanbevelen :
-Intensieve menshouderij van Jaap Peeters
-Beroepszeer, waarom Nederland niet goed werkt,m.n. de stukken van Geert Mak en Ad Verbrugge
-een artikel in de Volkskrant dd. vrijdag 19 april , een weergave van een lezing van Ad Verbrugge: Wat hol en uitgewoond is, moet plaatsmaken voor het levensvatbare.
Nou, zo kan ie wel weer,
groet, Sonja van der Meer

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Meer inclusie voor meer mensen? Begin met CRM! Peter van Eijk

Het evaluatieproces van de bibliotheekwet is aan de gang. Betrokken beleidsambtenaren, begeleiders en externe adviseurs denken juist nu na over de toekomst van het openbaar bibliotheekwerk. Dat is een complexe opdracht in de huidige context.   Lees verder