HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Terugblik op een Tweedaagse van drie dagen en een DoeDag vooraf

Leo Willemse
28-12-2012
Terugblik op een Tweedaagse van drie dagen en een DoeDag vooraf
Bijwonen en verslag doen van de Bibliotheektweedaagse is geen sinecure. Alleen al het lezen van het programmaboekje vereist beleid en moed. Het bijbehorende woord ´keuzestress´ is modieus, en doeltreffend. Ga je naar lezingen over onderwerpen waar je veel van af weet, of laat je je juist bijpraten?  
Kom je met meer personeelsleden, dan verdeel je het werk. Lees in het gastblog van Marina Polderman wie volgens haar aanwezig zouden moeten zijn. Gelukkig was zij er zelf wel.

De verslaggever kiest en krijgt toegewezen. Vandaar slechts een korte verwijzing naar de inspirerende toespraak over het belang van voorlezen van Prinses Laurentien. Daar stond een toegewijde fan! Op 22 december riep ze ook op voorzichtiger met de natuur om te gaan: korter douchen, minder plastic gebruiken. Ik sluit haar definitief in mijn hart.

Voor de parallelsessies over BoekStart en De Bibliotheek op School, inhoudelijk heel sterk door opzet en uitvoering, verwijs ik naar Bibliotheekblad.

Gelukkig zijn de algemene bijeenkomsten voor iedereen: de opening, de eerste echte toespraak, plenaire afsluitingen, en algemene sessies rondom leesbevordering en e-books. De technologie zorgt ervoor dat je commentaar op alles wat zich afspeelt onmiddellijk te zien is: tweets verzameld in twitterwolken op televisieschermen. Sommigen houden meteen een blog bij of werken op een iPad. Dromen over de bibliotheek in 2020 kwamen voorbij. Maar ik kan geen dromen onthouden. Verder is hardop fluisteren nog steeds gebruikelijk: ´Gaat hij nog lang door, dit weten we toch allang´, ´Ongelooflijk, wat zegt die Peijs nou?´, ´Die Hans toch, schitterend zoals hij enthousiast raakt over wèlk succes van de onderhandelingen over de e-books?´

Extroverte gorilla's
In zo’n omgeving - de Nieuwe Kerk van de Abdij van Middelburg - waar het oude prachtig samenvalt met de eenentwintigste eeuw, is het aangenaam (en warm dankzij verstrekte dekentjes) luisteren naar bibliothecaris en technologie trendspotter Joe Murphy. Als een echte Amerikaan komt hij meteen ter zake: binnen de minuut spreekt hij over de nieuwste ontwikkelingen bij Facebook, Twitter, Flipboard. Ook na 14 dagen verwerken kan ik met zijn toespraak niet veel meer dan: tjonge, het gaat nog steeds hard. Al zegt Murphy juist dat 2012 niet veel vernieuwing bracht. Hij bevestigt dat onze beroepsgroep meer naar buiten moet treden om zo het leven van bibliotheken te verlengen. Extroverte gorilla’s leven namelijk tien jaar langer dan hun meer ingetogen soortgenoten. Als dat maar niet geldt voor de zittingstermijn van extroverte managers. Ook wint het beeld nog steeds terrein ten opzichte van het woord: het fotoprogramma Instagram heeft al meer actieve gebruikers dan Twitter. In zijn schier eindeloze en met weinig humor gebrachte opsomming toont Murphy zich een ouderwetse bibliothecaris met veel gevoel voor detail en volledigheid, goedgemaakt door zijn missie: stay fresh with a bite and expect change.

Die bite ontbrak nu eigenlijk na de lezing, want het fingerfood buffet bereikte vrijwel niemand. Gelukkig heeft Middelburg veel aardige restaurants. Ook de borrel in De Drukkery, die veel méér is dan alleen een boekhandel, leende zich voor veel uitwisseling. Wat gastvrijheid en enthousiasme inhouden, laten medewerkers van deze schitterende winkel zien. Natuurlijk, veel van de tijdens de Tweedaagse aanwezige medewerkers zijn voor bibliotheekmaatstaven behoorlijk extrovert, maar toch van een andere orde dan gelijkgerichte beroepen. De kans dat we extroverte gorilla’s worden, is overigens verwaarloosbaar.

Collectie Nederland, logistiek bekeken
Donderdag, 9.00 uur, Filmzaal, gespreksleider Norma Verheyen. Met Iris Vis,hoogleraar industrial engineering, bekeken we ‘logistieke concepten voor nu en later’. Wat? Nu de collecties van openbare bibliotheken, Koninklijke Bibliotheek en de Digitale Bibliotheek Nederland een verbinding aangaan, krijgt de logistiek, de fysieke verbinding een ander gezicht. Logistiek is in Nederland een topsector, en Iris Vis begeleidt daarom een promotieonderzoek naar bibliotheeklogistiek. Hoofddoel is, nu het online bibliotheekwerk sterk groeit, en daardoor ook het IBL, het ontwerpen van ‘geïntegreerde transportnetwerken voor vracht- en/of personenvervoer, vooral in krimpregio’s’. Kijk, hier heb je zo’n onderwerp waar de gemiddelde congresbezoeker niet gauw op af komt. Maar tijdens de discussie laait het vuur hoog op. Minder bibliotheken door bezuinigingen, meer aanvragen op afstand, herbalanceren van collecties. Slimmer omgaan met collecties, afscheid nemen van romantische opvattingen als ‘het fysiek vertellen van je verhaal’ en contextualiseren van content, allemaal waar. Laat het maar aan logistici en bibliothecarissen over - een systeem ontwerpen is ons lust en leven. Daar zijn ze al: ‘afleverpunten bij supermarkten’. Maar dan gooit Ingrid Bon,voorzitter vakberaad specialisten 0-18 jaar een bommetje in de zaal: terecht hekelt ze het klassieke volwassenenperspectief van deze discussie. Kinderen moeten, nog veel meer dan volwassenen, fysieke collecties kunnen zien. Bibliotheken zijn belangrijke afnemers van moeilijk verkoopbare kinderpoëzie. Met het verdwijnen van bibliotheekvestigingen neemt ook de beschikbaarheid daarvan af, wat ten koste gaat van bijvoorbeeld voorlezen, van het onder de aandacht brengen van de mogelijkheden tot ‘verleiden, verrassen, verrijken,verwonderen’ (Peter Korver, Midden-Brabant). Als Frans van Spaendonck (Plusbibliotheken) stelt dat een usb-stick met 1000 titels iets heel anders is dan 1000 boeken in een boekenkast is het pleit gewonnen. Ik zag bij Iris Vis letterlijk het licht opgaan, gelukkig!
Nog meer verhalen en voorlezen
Dat Mark Mieras,onderzoeksjournalist, juist door zijn wat introverte manier van vertellen, de aandacht heel goed weet vast te houden was me al bekend van zijn voordracht bij BiblioPlaza, dit voorjaar. Ook na de begeesterende oproep van Prinses Laurentien lukte hem dat moeiteloos. De invloed van verhalen op de hersenen is een nieuw onderzoeksterrein. Een filmpje over een moeder die eerst door voorlezen in woord en gebaar de aandacht van haar baby krijgt, en daarna geen aandacht schenkt aan datzelfde kind, met schokkend gevolg, is een echte en overtuigende tranentrekker. Nog niet bekend is of het voorlezen van e-books of papieren boeken verschil maakt. Bij het kijken naar televisie nemen de hersenen wel een passieve stand aan. Ook interessant: ontwikkel je empathische gevoelens door lezen, of lezen empathische mensen makkelijker? Wat me bij de ‘beloning’ van Mieras wel opviel, was dat hij een boek kreeg, ongetwijfeld over Zeeland, en Laurentien een Zeeuws bakblik, of ben ik nu weer een kniesoor?

Kloosterwandelingen en abdijgedachten
De Tweedaagse is ook een zakelijke en persoonlijke belevenis. Betrokkenen bij het openbaar bibliotheekwerk staan bij hun kramen hun waar uit te venten. De Abdij maakt het aanklampen, aanschieten gemakkelijk - de kloostergangen zijn zo nauw dat contactloos blijven welhaast onmogelijk is. Daarbij staat er al snel nog een collega naast je, zodat uitwisseling over wat dan ook altijd plaatsvindt. Ik heb me uitgebreid en enthousiast laten voorlichten over G!ds, OCLC, Dedicon en ben lid geworden van iets wat ik alweer vergeten ben. Als medewerker van www.welkboek.nl - binnenkort live - wijs ik graag op deze digitale romanadviesdienst. Een ideale bibliothecarissenbaan - onbevangen en met kennis van de potentiële gebruiker schrijven over boeken.

Mijn eerste congres woonde ik bij als student van de Bibliotheekschool, Arnhem of Nijmegen, 1972. Ik heb het onthouden als een massale bijeenkomst met saaie speeches voor een afgeladen zaal. Van parallelsessies was geen sprake; platforms en standhouders waren er niet. De impact ontging me volledig, al kreeg ik later door dat het werkelijke gevecht zich achter de coulissen afspeelde, iets met ‘democratisering’ en ‘Bibliotheken ’71’. Dat was toen. Nu is er een soort tegenbeweging met de InnovatieDoeDag. Ontsproten aan de unconference die in januari 2012 plaatsvond in Amsterdam. Maar ook aan de 23 Dingen Deel Dag (mei 2011) in de OBA. Een aantal van de initiatiefnemers besloot om voorafgaand aan de Tweedaagse in Middelburg een vervolg aan deze twee bijeenkomsten te geven. De InnovatieDoeDag wijkt qua organisatie en inhoud sterk af van de Tweedaagse, die een goed voorbeeld van de Nederlandse regelzucht is. Programma en vorm bepalen de deelnemers (die ook spontaan kunnen binnenvallen) zelf ter plekke. Het gaat hier om elkaar inspireren en innovatie letterlijk te doen. Het zou een idee zijn om binnen het programma van de Tweedaagse deze groep ruimte te bieden, met vanzelfsprekend de bijbehorende spontaniteit. De betrokkenheid bij het werk is namelijk van dezelfde orde!

Dat doet de bieb!
Een heerlijke sessie! Log snel in bij www.datdoetdebieb.nl (of bekijk het blog over Dat doet de bieb! op de VOB-website) en laat u inspireren door praktijkvoorbeelden van ideeën over communicatie in een heleboel filmpjes die gemaakt zijn door een flink aantal bibliotheken, die ook nog eens voor een echte prijs gingen. Die prijs bleek een optreden te zijn van de mij onbekende komiek Sylvester - die dat overigens heel komisch bracht. Met 50 bibliotheken gestart en met 23 geëindigd, waarvan 16 het volledige traject hadden afgelegd vond men deze eerste Dat doet de bieb! een groot succes. Zoals gespreksleider Thomas van Dalen stelde: ‘Het laat de kracht zien van de bibliotheken. Het zijn gratis consulten van bibliotheken aan bibliotheken… en kopieer de voorbeelden vooral schaamteloos!’ Ik zou als plaatselijke bibliotheek zeker op zoek gaan naar een voetbalclub om daarmee het filmpje van Veendam te kopiëren. Contact zoeken met een vergelijkbare supermarkt als die in Veldhoven om een wijnproeverij mee te organiseren. Lokale ondernemers laten zich graag met de bibliotheek associëren. Wildbreien met KopGroep Bibliotheken kan overal succesvol zijn. Bekende Nederlanders als Yvon Jaspers en Maarten van Rossem zijn heel graag ambassadeur en vragen daar geen geld voor. De Flashmobs in 41 plaatsen werden op talloze Facebookpagina’s gedeeld.
Dat de KopGroep Bibliotheken de uiteindelijke winnaar is, zal terecht zijn. Het gaat eerder om het aanstekelijke enthousiasme van de deelnemers, en ook het tegen de klippen op doorgaan, zoals Alian Spelde, Bibliotheek Meenterwolde, Pekela, Veendam, verwoordde - met een van de weinige openbare verwijzingen naar de bezuinigingsgolf in bibliotheekland: ‘Wij wilden juist laten zien wat we ondanks bezuinigingen kunnen!’

Dat deed de Tweedaagse niet!
Het enthousiasme voor de mogelijkheden van bibliotheekwerk was weer groot, zowel technologisch als inhoudelijk. De aanwezigen uit het maatschappelijke veld waren allemaal positief ingestelden. Zorg over ontlezing kwam bijna niet naar voren. Achteraf mis ik reflectie op of aandacht voor de gestage afbraak van het bibliotheekwerk in talloze gemeenten - of het moet op sessies zijn ingebracht waar ik niet bij aanwezig was. Ik deel het enthousiasme over ons werk, tot mijn laatste bibliotheeksnik, maar in Middelburg was het mij iets teveel hosanna. Genoeg toekomstvisie, maar te weinig gesprek over hoe we dat met elkaar omzetten in een werkelijke toekomst - afgezien van de wel heel technologische nieuwlichterij van Joe Murphy. Ik geloof zeker dat de Bibliotheek klaar is voor samen ontwikkelen. We kunnen goed samenwerken, meedenken, meedoen, maar de werkelijke Slag om onze Toekomst ging men uit de weg. En ik denk niet dat één aangenomen motie van de SP, hoe plezierig ook, het tij definitief keert.

De volgende Tweedaagse, in het noordwesten? De KopGroep Bibliotheken organisator? Dan zit het met het enthousiasme wel goed. Dan is er weer uitzicht op zee en kan Marc Deckers misschien een opvolger vinden voor zijn weddenschap om Serious Request te steunen, met een duik in het Marsdiep. Maar december 2013 vind ik wel laat om de toekomst te bespreken.

PS: Het dekentje van bibliotheek.nl siert nu onze huiskamerbank

Tekst: Leo Willemse
Foto: Eimer Wieldraaijer

Zie ook de bijdragen 'Bibliotheektweedaagse verdient vervolg', 'Prinses Laurentien benadrukt economisch belang van lezen', en 'Fysieke en digitale bibliotheek geen aparte werelden'

Verslagen en presentaties van de lezingen en sessies zijn te vinden op de website van de Bibliotheektweedaagse.



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

VOB: de sneuheid voorbij? Wim Keizer

Een ‘Taskforce 2020’ moet de stilstand bij de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB), die volgens interim-directeur Anton Kok veroorzaakt is door het trekken aan de VOB vanuit veel verschillende richtingen, doorbreken en de VOB weer in beweging brengen. Gezien eerdere pogingen een nieuwe... Lees verder