HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Bibliotheektweedaagse verdient vervolg

Eimer Wieldraaijer
16-12-2012
Bibliotheektweedaagse verdient vervolg
'Waar vind je een tweedaagse die drie dagen duurt? Alleen in Middelburg!' Met die woorden opende Ton Brandenbarg (tot voor kort directeur van de Zeeuwse Bibliotheek) het nationale bibliotheekcongres op woensdag 12-12-12. Reden voor een van de 650 deelnemers aan het door VOB, SIOB en BNL georganiseerde jaarlijkse 'feestje' om zich later op de avond in de wandelgangen te laten ontvallen: 'Als we niet oppassen hebben we dadelijk nog een zesdaagse.'  
Die gestage uitbreiding van het evenement laat onverlet dat de voor de derde keer georganiseerde bijeenkomst van bibliothecair Nederland inmiddels de status van succesnummer mag worden toegekend. Het even uitgebreide als diverse programma met bijna honderd plenaire, parallel- en minisessies, de veelzijdige presentatiemarkt, het stemmige onderkomen in het historische abdijcomplex en de Nieuwe Kerk, zij alle konden op goedkeuring rekenen van het merendeel der aanwezigen. Zo ook van Karla Peijs, commissaris van de Koningin in Zeeland, die de aftrap verzorgde. De CDA-politica en oud-minister van Verkeer en Waterstaat: 'Bibliotheekwerk is synoniem aan ontmoeten en dat is niet langer vanzelfsprekend in deze tijd. Ondanks alle digitale ontwikkelingen blijft direct fysiek contact tussen mensen belangrijk en daar staat de openbare bibliotheek voor.' Om er in een plotselinge opwelling van frivoliteit ludiek aan toe te voegen: 'Thema's als de bibliotheekwet? Ik zou er naar uitkijken, maar bedenk wel dat er altijd nog koffie is.'

Kiezen om gekozen te worden
Waarna het de beurt was aan trendwatcher Joe Murphy. Zijn verrassende openingsfrase: 'Extrovert gorillas live longer'. De Amerikaan wilde er maar mee zeggen dat ook bibliothecarissen zich best assertiever mogen opstellen om te overleven in een tijd vol veranderingen. Wat volgde, was een lang betoog doorspekt met verwijzingen naar mobiele applicaties en andere software-ontwikkelingen, maar zonder opzienbarende noviteiten en al helemaal zonder de connectie te leggen met bibliotheekwerk. Gelukkig had de organisatie gezorgd voor dekens, zodat het publiek in de Nieuwe Kerk er niettemin warmpjes bij zat.

'Ik heb de pest aan informatie. Je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen.' Met dit pakkende citaat van wijlen Jan Blokker greep Gemma Wiegant van de bibliotheek in Nieuwegein haar gehoor op dag twee meteen bij de kladden. Wiegant en Alex Talsma (adviseur op het gebied van strategie, marketing en digitale media) schetsten in een boeiende sessie de omslag die de bibliotheek van de 60.000 inwoners tellende Utrechtse plaats doormaakt om tot serieuze innovatie te komen. Motto: 'Binnen beginnen om buiten te winnen'. En: 'Je moet kiezen om gekozen te worden.' Volgens beide sprekers heeft de bibliotheek in Nieuwegein een radicaal andere keuze gemaakt en het roer daarmee drastisch omgegooid. Met als resultaat dat het aantal bezoekers steeg van 250.000 naar 330.000 per jaar. Ook is het draagvlak onder politici flink gestegen. In de eerste helft van volgend jaar in Bibliotheekblad meer over dit veranderingsproces dat zich voltrekt in het Stadshuis.

Grote bek
Cultureel ondernemerschap kwam aan bod tijdens de sessie 'Ondernemende bibliotheken, daar moet je lef voor hebben'. De eerste spreker, Dirk Noordman, verbond de begrippen cultureel ondernemerschap en maatschappelijk ondernemerschap tot de nieuwe term bibliotheekondernemerschap. Hij gaf de bibliothecarissen in de zaal het nadrukkelijke advies mee meer pretenties aan de dag te leggen: 'Wees niet bescheiden, maar heb een grote bek.' Huub Leenen (Boekenberg Spijkenisse) interpreteerde de term ondernemende bibliotheek iets terughoudender: 'Mijn wethouder stelt zich op het standpunt "Spijkenisse eerst", en dus geven we als bibliotheek altijd prioriteit aan het lokale element'. Margot Nicolaes (DOK Delft) zag dat ruimer: 'Ondernemen is voor mij dat je een euro subsidie krijgt, voor 1,10 euro aan waarde levert, terwijl je het met 90 cent kunt doen'. Ondernemen is voor Nicolaes ook risico's durven nemen, een sprong in het diepe durven maken. Een van haar tips: 'Ga terug naar nul. Zeg niet: "Dat hebben we altijd zo gedaan", maar discussieer over je fundament. Bijvoorbeeld: hebben wij wel recht op subsidie? Moeten jeugdleden inderdaad een gratis abonnement krijgen?' En richting Leenen: 'Zeg gerust een keer nee tegen je wethouder'. Nicolaes besloot met dit advies: 'Ga je cijfers duiden. Het gaat niet om output maar om outcome, om wat we echt bij mensen bereiken, want daar worden we straks op afgerekend.'
Ook de volgende spreker, Irmgard Bomers, achtte innovatie onontkoombaar, al was het maar omdat haar bedrijf, Werken in Netwerken (WIN), dat nu eenmaal als core business heeft. Bomers: 'Ik zie veel onbenut potentieel. Zet een stap buiten je veilige omgeving. Er is geen enkel excuus om die stap morgen niet te zetten. Ondernemen is doen.' De laatste spreker van de sessie, Anja Goedkoop van opleidings- en trainingsbureau Vergouwen Overduin, kondigde de komst van inspiratieworkshops voor directeuren aan. Deze workshops vinden volgend jaar plaats en worden aangeboden in samenwerking met de VOB.

Drie modellen voor e-books in Nederland
En toen was het dag drie. Nog brak van de bruisende dance party de avond ervoor in de Middelburgse Schouwburg, meldden de diehards uit bibliotheekland zich om klokslag negen uur alweer in de Nieuwe Kerk. Op het podium wachtten hen Diederik van Leeuwen (directeur Bibliotheek.nl), de Canadees Ken Roberts en de Britse Stephanie Duncan. Gespreksonderwerp: E-books in wereldwijd perspectief. Een actueel thema dat op de nodige belangstelling van de congresgangers mocht rekenen. Van Leeuwen: 'Mensen consumeren gigantische hoeveelheden content via hun smartphone en tablet en blijken bereid daarvoor te betalen. Bijvoorbeeld: de New York Times heeft intussen 600.000 online abonnees. Er vindt een grote verschuiving plaats van bezit naar gebruik en van print naar digitaal. De meest recente prognose van de verkoop van e-books in 2015 ziet er als volgt uit: Verenigde Staten 22,5%, Groot-Brittannië 14,2%, Duitsland 6,3% en Nederland 4,4% van alle verkochte boeken. Ons land blijft in vergelijking met die andere landen dus enigszins achter. Dat ligt niet aan het aantal internetaansluitingen. Kijkend naar de omvang van de piraterij, is er voldoende publiek voor e-books. De spreiding van e-readers, smartphones en tablets is op peil. Waar het aan schort, is het aanbod aan e-books (minder dan 20.000). Om die reden richten we onze energie op het bereiken van compromissen met de uitgeverswereld. Qua strategie hanteren we daarbij drie modellen: de longtail (lezen van e-books als onderdeel van het standaard bibliotheeklidmaatschap), shoulder titles (twintig euro voor achttien titels) en head titles (vergoeding per titel).' Van Leeuwen wist te melden dat komende zomer het e-bookplatform waarop een en ander gestalte dient te krijgen, gereed zal zijn.

Streaming in Groot-Brittanië, downloads in Canada
Stephanie Duncan, directeur Digitale Media van uitgeverij Bloomsbury: 'Wat is de eerste reactie van uitgevers op het succes van e-books? Angst. Nervositeit. Onzekerheid. Men is beducht dat de opmars van het e-book ten koste gaat van de winst op het gedrukte boek. Daar komt bij dat grote spelers als Apple, Google en Amazon stuk voor stuk meer kapitaal bezitten dan alle uitgeverijen bij elkaar. De rol van lezen in de vrijetijdsbesteding neemt af. De hele uitgeefketen - auteur, agent, uitgever, verkoper, klant - staat onder druk. Maar er is ook goed nieuws. Gemiddeld besteedt de klant die e-books koopt meer geld aan boeken dan hij of zij voordien deed, want deze blijft tevens gedrukte boeken kopen.' Duncan vervolgde: 'Waarom doen bibliotheken ertoe voor ons uitgevers? Omdat ze cruciaal zijn voor een geletterde samenleving. In het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Australië bezoeken jaarlijks meer mensen de bibliotheek dan de nationale sport. Om die reden zijn we Public Library Online begonnen, een streaming-model waarmee bibliotheekleden met behulp van hun pas toegang hebben tot ebooks. Wij hebben gekozen voor streaming, omdat uitgevers dat als minder bedreigend ervaren. De drempel ligt zogezegd lager.'

Ken Roberts, jarenlang werkzaam voor Hamilton Public Library en het overkoepelende Canadese bibliotheekwerk: 'De eerste autombiel uit de geschiedenis noemde men een wagen zonder paard. Zo wordt er thans ook aangekeken tegen het e-book, want ik ben ervan overtuigd dat de verschijningsvorm van het e-book onherkenbaar gaat veranderen. Grafische en tekstuele informatie vloeien meer en meer ineen. Canada is een enorm uitgestrekt land met relatief weinig inwoners. Uitgevers constateren dat in dat grote land het toch al beperkte aantal verkooppunten terugloopt. Daarom zijn wij als bibliotheeksector naar de uitgevers gestapt en hebben gezegd: 'Wij hebben achttien miljoen klanten die onze sites bezoeken. Laten we die klanten e-books aanbieden. De uitgevers hebben die gedachte omarmd, zodat we onze gebruikers komende lente minimaal 10.000 titels kunnen aanbieden: één blok longtail titles, één blok shoulder titles en één blok head titles. Gemiddeld betalen we daarvoor tien dollar per boek. Bij elkaar dus ongeveer 100.000 dollar. Dat bedrag betalen we over een periode van vijf jaar, met dien verstande dat we het recht hebben om na twee jaar titels terug te geven wanneer deze niet gedownload blijken te worden, want in tegenstelling tot Bloomsbury kiezen wij niet voor streaming maar voor downloaden, aangezien er in Canada lang niet overal wifi beschikbaar is.'

Stephanie Duncan, ten slotte, naar aanleiding van een vraag uit de zaal: 'Hoe groot het probleem van piraterij is? Als het e-book voor een prijs die het publiek als rechtvaardig beschouwt beschikbaar komt, neem je piraterij de wind uit de zeilen. Het beste voorbeeld zijn de Harry Potter-boeken. Die werden op grote schaal illegaal gekopieerd, totdat ze door auteur en uitgever digitaal beschikbaar werden gesteld tegen een aanvaardbaar bedrag. Vanaf dat moment stortte de piraterij in ons land als een kaartenhuis in elkaar.'

Bibliotheektweedaagse verdient vervolg
En toen was het tijd voor de uitsmijter door cabaretière en actrice Sanne Wallis de Vries die de lachers op haar hand kreeg met een sterk staaltje oudejaarsconference: 'Vroeger was de bibliotheek retesaai, zo herinner ik me uit mijn jeugd, maar nu is het een soort happening. Ik zou u echter willen vragen: maak het niet te bont. Laat het een beetje rustig blijven in de bibliotheek. De balans van 2012 is immers om te huilen, als u het mij vraagt. Wat was het best verkochte boek dit jaar? Vijftig tinten grijs. Een boek waarin vrouwen met keilbouten ondersteboven aan het plafond worden gehangen. Lenen jullie dat boek ook uit? En geldt dat ook voor de werkset, inclusief keilbouten, die inmiddels al op de markt schijnt te zijn?'

'Samen ontwikkelen - de Bibliotheek is er klaar voor'. Werd deze slogan van de Bibliotheektweedaagse waargemaakt tijdens het congres in Middelburg? Ondanks de andersluidende tweet die tijdens het afsluitende praatje van Ton Brandenbarg over de her en der opgehangen beeldschermen schoof - 'B2d? Wist je dat dat in straattaal staat voor bored to death?' - kan de conclusie slechts zijn dat de tweedaagse een vervolg verdient - in welke omvang en frequentie dan ook. Juist in een tijd dat de sector kampt met de gevolgen van economische krimp en een mediarevolutie waarvan het eind nog lang niet in zicht is, vormt een evenement als dit dé kans het vizier te richten op de thema's die de bibliotheken bindt en op alles wat er in deze ondernemende sector aan initiatieven wordt ontplooid.

Zie ook: 'Fysieke en digitale bibliotheek geen aparte werelden', 'Prinses Laurentien benadrukt economisch belang van lezen' en 'Bundeling KB en SIOB bevestigd'.
 
Tekst en foto: Eimer Wieldraaijer



Reacties op dit artikel (3)

Jan de Waal
20-12-2012 11:07
Een  mooi succes was de B2d2012 en nog mooier zou het kunnen worden als in 2013 de bibliothecaris een podium zou krijgen. Naast de landelijke, provinciale en commerciële diensten zou het mooi zijn als er praktische workshop door mensen van de werkvloer gegeven zouden kunnen worden. Kleine minisessies van 30 tot 60 minuten over hoe je iets aanpakt in je bibliotheek, uitleg over je succes projecten of hoe iets werkt.
Ik wil bijvoorbeeld een praktische workshop over ipad of Android tablet verzorgen of zoiets..
Zorg dat de praktijk weer ruimte krijgt naast mooie landelijke vergezichten of producten zodat het congres een mooie afspiegeling is van het bibliotheekwerk en dat het congres nog aantrekkelijker wordt voor iedereen in de bibliotheekbranche.

 
Karin Horst
20-12-2012 11:26
Helemaal eens met Jan. Ik denk dat er nav biebtobieb een aantal bestpractices uitgekozen kunnen worden: diensten en succesverhalen die  gemakkelijk uitgerold kunnen in andere bibliotheken. 
Zelf zou ik graag wat willen vertellen over het nut van een speciale collectie 'eigen' schrijvers (plaatselijken/of regionaal)  en de voordelen voor beide partijen van een grotere samenwerking. 

Ine Kamp
21-12-2012 14:00
Dan hebben jullie toch echt de bijdragen rond laaggeletterdheid gemist. Op donderdag 13 december zelfs twee maal de mogelijkheid om de minisessie bij te wonen.  Daar werd door bibliothecarissen gesproken over samenwerken met vrijwilligers, SW-bedrijf en de contacten met de gemeente rond dit thema. En allemaal vanuit de praktijk.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Stromatolieten Wim Keizer

Stromatolieten zijn qua uiterlijk de meest oninteressante verschijnselen ter wereld, maar qua betekenis juist de boeiendste die je kunt bedenken, namelijk bewijzen van de oudste vormen van leven op aarde: 3,5 miljard oud, ontstaan op een kwart van de geschiedenis van de aarde. Ik zag ze in 2000 in de... Lees verder