HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Onderzoek: wat kan de bibliotheek betekenen voor jongeren?

Martin van Drunen
01-11-2012
Onderzoek: wat kan de bibliotheek betekenen voor jongeren?
Pingen, Whatsappen, Googlen, CoD, downloaden, iPad: voor jongeren zijn deze termen doodnormaal, maar bij menig volwassene roepen ze vooral vragen op. Jongeren maken veel en graag gebruik van multimedia en zijn er vliegensvlug mee. Wat betekent dit voor de bibliotheek? Wat moet een bibliotheek jongeren bieden om aantrekkelijk te blijven, zonder haar kernwaarden te verliezen? Deze vragen stonden aan de basis van het afstudeeronderzoek van Martin van Drunen, dat hij deed voor DOKLAB van DOK Delft. Hij vertelt hieronder meer over zijn onderzoek. 
Jeugdhonk of bibliotheek?
Als student Industrieel Ontwerpen aan de Technische Universiteit Delft zag ik dat de bibliotheek, met ooit een grote unieke toegevoegde waarde voor de consument in de vorm van informatie en (lees)vermaak, verdreven wordt door snelle media als Google, Wikipedia en YouTube. Er is sprake van een verschuiving van de bibliotheek als informatiebron naar de bibliotheek als ontmoetingsplek.
Dat bibliotheken dat lastig vinden, blijkt wel uit de verscheidenheid waarmee ze hun jeugdafdeling inrichten. Op plekken waar de inrichting is afgestemd op jongeren lijkt zo’n afdeling soms meer op een skatebaan of een jeugdhonk dan op een bibliotheek. Als een gameconsole het paradepaardje van de afdeling is, voelt het voor mij alsof een essentieel deel van de bibliotheekdiensten te veel op de achtergrond is geraakt.
Vanuit dit oogpunt leek het DOKLAB interessant om te onderzoeken wat de bibliotheek nu en in de toekomst kan betekenen in het leven van een ‘tiener’, hoe ze daadwerkelijk een toegevoegde waarde kan zijn.

Jongerencultuur
Startpunt van het project waren een literatuuronderzoek en het in kaart brengen van ervaringen van enkele bibliotheken die hun services voor jongeren hebben gedifferentieerd. Maar om verder te komen, was het nodig om de jongerencultuur te doorgronden en tot de kern te komen van de wensen en behoeften van jongeren.
Met behulp van literatuur over jongerencultuur, bijvoorbeeld vanuit sociologisch en antropologisch perspectief, kunnen aspecten vastgesteld worden die ertoe doen in het leven van jongeren.
Belangrijk en voor de hand liggend is de trend van offline samenkomen naar online samenkomen via de bekende social media als Hyves, Twitter en Facebook. Daarnaast zijn er ook trends op een meer holistisch niveau, zoals de trend dat vrijetijdsbesteding steeds belangrijker wordt en meer gebruikt wordt in identiteitsvorming (een van de belangrijkste factoren in het leven van jongeren). Een ander belangrijk aspect is ‘merken’: welke zijn populair onder jongeren en waarom zijn ze populair? Het kan voor bibliotheken leerzaam zijn om te kijken hoe deze populaire merken jongeren benaderen. Verkopen deze merken een product of eerder een lifestyle?

Muziek en identiteit
Uit een kwalitatief vervolgonderzoek kwam vervolgens een duidelijk beeld naar voren van wat jongeren belangrijk vinden en wat hen drijft. Een van de belangrijkste factoren in hun leven is de behoefte om te worden geaccepteerd onder leeftijdsgenoten. Dit doen ze door zich visueel aantrekkelijk te profileren, door sport of door muziek. Vaak worden bijvoorbeeld quotes en statements uit populaire liedjes gebruikt in status updates van social media. Daarmee was muziek een interessant aanknopingspunt, omdat het als cultureel aspect goed past bij de waarden van de bibliotheken.
Een ander belangrijk aspect is dat jongeren zich voornamelijk onder leeftijdsgenoten begeven en daarbij het liefst van elkaar leren: een tip over bepaalde muziek wordt veel sneller geaccepteerd en overgenomen als die van een leeftijdsgenoot komt. Alles wat van een autoriteit komt, zoals leraren, ouders, of een bibliotheek, wordt minder snel als ‘echt’ of ‘cool’ ervaren. Een goed voorbeeld is de chill boekenlegger van de Bibliotheek Heerhugowaard, die met behulp van deze boekenlegger een boekenkast creëert met topboeken gekozen door de doelgroep zelf.

Identiteitcreatie
Kijkend naar de belangrijkste bevindingen uit de verschillende onderzoeken, denk ik dat de bibliotheek een manier moet vinden om op een leuke manier bij te dragen aan de identiteitcreatie van jongeren. Dit moet op zodanige wijze dat het in het gebied van de kernwaarden van de bibliotheek valt, zodat de bibliotheek haar huidige imago onder jongeren langzaamaan kan veranderen en iets kan toevoegen aan het dagelijks bestaan en de persoonlijke ontwikkeling van jongeren.
Jongeren (young adults) vormen echter geen homogene groep. Er zijn jongeren die van lezen houden en die de weg naar de bibliotheek wel weten te vinden. Moet de bibliotheek nieuwe diensten toevoegen om ook andere jongeren, die geen interesse hebben voor boeken, aan te trekken en gebruik te laten maken van de openbare ruimte die ze biedt? Jongeren vormen ook een groep die veel aandacht vraagt. Wil je als bibliotheek daar überhaupt wel energie in stoppen? In Nederland, maar ook in het buitenland, is deze vraag inmiddels door verschillende bibliotheken met ‘ja’ beantwoord. Dus hoe moeten ze dat dan doen? Wat houdt deze differentiatie van diensten voor jongeren in?

Aparte tienerkamer?
Deze vraag wordt tot nu toe vooral beantwoord door ‘moderne tienerkamers’ in te richten in de bibliotheek. Een aparte afdeling, met een inrichting die bij jongeren zou passen. Een antwoord waar ik om twee redenen niet achter sta. Ten eerste impliceert dit label op een afdeling of ruimte een scheiding van de rest van de bibliotheek. Waar jongeren juist meer deel zouden moeten uitmaken van de bibliotheek, worden ze hierdoor juist in een hokje gestopt. Ten tweede is het veel belangrijker iets te bieden dat jongeren aanspreekt en van daaruit verder te werken in ruimtelijke vorm. Dus in plaats van het volgen van de denkwijze ‘we hebben een ruimte voor jongeren, wat doen we ermee?’, is het beter om te handelen vanuit de inhoud en kernwaarden die een bibliotheek heeft en deze op één lijn te brengen met de behoeften van jongeren. Een voorbeeld van hoe dit in de praktijk uitgewerkt zou kunnen worden is het door mij op verzoek van DOKLAB bedachte concept DOK Donuts.

Samenwerken met jongeren?
Bij het nadenken over diensten voor jongeren kan prima worden samengewerkt met de jongeren zelf. Dit geeft niet alleen extra ‘feeling’ met de doelgroep, maar kan ook leiden tot het creëren van een soort ambassadeurs binnen de doelgroep. Diverse bibliotheken werken al met dit soort ‘adviesteams’. Welwillende jongeren zijn te bereiken via lokale jongerenorganisaties en zeker ook via maatschappelijke stages. Daarbij is het wel belangrijk om hun wensen niet direct over te nemen, maar die eerst te analyseren en te zoeken naar de achterliggende gedachte.

Aan de slag!
De jeugd heeft de toekomst en daarom is het belangrijk voor bibliotheken om met jongeren aan de slag te gaan. Er moet worden nagedacht over wat de toegevoegde waarde kan zijn van de bibliotheek in het leven van jongeren. Belangrijke aspecten daarbij zijn, naar mijn bevindingen, de identiteitcreatie van jongeren en het stimuleren van sociale interactie onder jongeren. Het belangrijkste is om de toegevoegde waarde duidelijk te communiceren naar jongeren. Het zijn tenslotte de jongeren zelf die gebruik moeten maken van de dienst, de bibliotheek biedt alleen de faciliteiten.

Tekst: Martin van Drunen
Foto Martin van Drunen: Met dank aan DOKLAB 



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

De bibliotheek: een derde plek als tweede huis Dionne Dinkhuijsen

Met een kopje koffie en een krantje de dag beginnen in onze bibliotheek in Noordwijk. Voor vader en zoon is het vaste prik. Of neem het gepensioneerde echtpaar Jan en Riet. Een paar keer per week komen ze naar de Bibliotheek in Teylingen. Hij neemt de post en de administratieklussen mee en zij haar... Lees verder