HomeRubriekenArtikel
voetnoot

IFLA goes Caribbean: Integratie, innovatie en informatie voor iedereen

Marian Koren, Wilma Mossink, Ingrid Bon, Riek Overbeeke en Menno Stein
19-09-2011
IFLA goes Caribbean: Integratie, innovatie en informatie voor iedereen
In San Juan in Puerto Rico (Spaanstalig VS) verzamelden zich ruim 2000 deelnemers voor het 77ste IFLA Wereld Congres. Vanwege de recessie moesten velen thuisblijven, niettemin waren de 1700 leden goed vertegenwoordigd. Voor Nederland zijn in IFLA actief: Ingrid Bon (Bibloservice Gelderland en IFLA-bestuurslid), Marian Koren (lid Standing Committee sectie Management of Library Associations (MLAs)) en Frank Huysmans (SIOB en lid sectie Statistics & Evaluation).
Dutch Caribbean Libraries
FOBID Netherlands Library Forum organiseerde de Nederlandstalige caucus en Dutch Dinner. Ruim 30 Nederlandstaligen, ook uit Vlaanderen en het Nederlands Caribisch gebied, werden verwelkomd door Ap de Vries. Het IFLA-congres werd aangegrepen om de relaties te versterken en de samenwerking in het Caribisch gebied vorm te gaan geven in een Vereniging Dutch Caribbean Libraries. De bibliotheken van Suriname, Aruba en St. Maarten waren met banners present op de Caribbean Library Boulevard. Monique Alberts (St. Maarten) en Marian Koren (VOB) presenteerden literacy en leesbevorderingsprogramma’s in rondetafelgesprekken. Er was veel belangstelling voor Boekstart, Kunst van Lezen en mediawijsheid. Ingrid Bon vertelde over het belang van digitale prentenboeken voor de primaire taal- en leesontwikkeling. Verder waren er Nederlandse presentaties op het terrein van digitalisering, e-books, erfgoed en auteursrecht (zie de bijdrage van Wilma Mossink). Met dit laatste onderwerp hebben alle bibliotheken te maken. Reden waarom IFLA inzet op meer expertise en belangenbehartiging tijdens de sessies van WIPO en meewerkt aan Europese bibliotheeklobby. Door de verkiezing van de huidige EBLIDA-voorzitter Gerald Leitner tot voorzitter van MLAs en daardoor met een zetel in het IFLA-bestuur, is stroomlijning van de bibliotheeklobby Europees en internationaal nog meer versterkt. Dat is geheel in lijn met de prioriteiten van het nieuwe IFLA-bestuur: Content (open access, bibliotheekuitzonderingen in auteurswetgeving); Leiderschap (programma’s ter versterking van bibliotheekverenigingen en internationaal bibliotheekwerk); Strategie en advocacy om als bibliotheken naar buiten te treden; Cultureel erfgoed (digitalisering en UNESCO); Veeltaligheid in bibliotheekservice en binnen IFLA-activiteiten.
De Dutch Caribbean Libraries kunnen al meteen profiteren van het IFLA-trainingsprogramma Building Strong Library Associations, opgezet dankzij de Gates Foundation). De online modules (www.ifla.org/about-bsla) kunnen ook van belang zijn voor de strategieontwikkeling en agenda van de VOB en Nederlandse bibliotheekorganisaties. Verder heeft IFLA een aspirant-lidmaatschap voor verenigingen ingevoerd, waardoor meer regio’s en landen kunnen deelnemen. Andere belangrijke onderwerpen: duurzaamheid; partnerschappen; focus op gebruikers (zie de bijdrage van Rieke Overbeeke).
Ingrid Parent (Canada) nam het IFLA voorzitterschap over van Ellen Tise (Zuid-Afrika). Tise lanceerde in april 2011 in Den Haag nog de IFLA-verklaring over Open Access en de IFLA Library Treaty. Dit laatste is het basisdocument om de belangen van IFLA bij WIPO te behartigen. De VOB en FOBID zullen hiermee de Nederlandse vertegenwoordigers in WIPO moeten overtuigen (www.ifla.org/en/node/5775) met het oog op de WIPO-vergadering in november 2011.
In 2012 zal Helsinki het IFLA-congres ontvangen. Voor wie aarzelt: lees de ervaring van Menno Stein. Voor wie nieuw in de bibliotheekwereld is (managers/ professionals) biedt IFLA in Helsinki een unieke kans om een bredere blik te krijgen: een speciaal programma wordt voor hen voorbereid. Meer informatie: koren@fobid.nl
Het conferentieprogramma, artikelen en reportages zijn te vinden op http://2011.ifla.org.

Tekst: Marian Koren


Auteursrecht: een verdrag voor bibliotheken
Voor de in auteursrecht geïnteresseerde IFLA-deelnemers stonden interessante sessies op het programma. De keynote van Trevor Clarke, ambassadeur van de World Intellectual Property Organisation (WIPO), was een van de hoogtepunten. Goed toegesneden op het publiek, een gloedvol betoog met een duidelijke boodschap voor de bibliotheekcommunity. Clarke merkte onder andere op dat het auteursrecht beter toegesneden zou moeten worden op de digitale wereld. Om een balans te creëren tussen rechthebbenden en bibliotheken zijn volgens hem uitzonderingen en beperkingen op het exclusieve recht van een auteur de goede weg. Of deze uitzonderingen ook daadwerkelijk hun beslag krijgen in nationale wetgeving is nog maar de vraag. Uit een studie onder 61 lidstaten van WIPO bleek dat slechts 10 van de bevraagde lidstaten een mening hebben over welke uitzonderingen opgenomen zouden moeten worden in wetgeving. Verder kwam uit deze studie naar voren dat 31 staten niet van plan zijn hun auteurswetgeving te veranderen en dat 29 lidstaten zich niet bewust zijn van mogelijke hindernissen die bibliotheken ondervinden bij het uitoefenen van hun taken. Diverse keren herhaalde Clarke daarom zijn advies om de lidstaten te benaderen en hen de rol van bibliotheken in het dagelijks leven van burgers uit te leggen. Commerciële belangen moeten niet onder het kleed worden geschoven, maar moeten worden gewogen tegen het welbevinden van de burgers.
In de sessie over het door bibliotheken voorgestelde Treaty for Libraries and Archives (TLIB) ging Ruth Okidiji in op de rol van de bibliotheken als hoeders van public welfare. Haar verhaal was een inspirerend pleidooi voor de rol van bibliotheken in het auteursrechtsysteem, een systeem waar zij tot 1994 buiten stonden. Okidiji gaf verschillende voorbeelden van hoe bibliotheken functioneren als toegangspoort tot en bewaarders van informatie en kennis voor een groter publiek en dat zij daarom een belangrijk instituut zijn voor de democratisering van kennis. Zij vindt het door bibliotheken voorgestelde verdrag slechts een begin. Toch brengt het op korte termijn al verscheidene strategische voordelen, zoals het in kaart brengen van verschillende elementen van het publieke belang.
Of bibliotheken hun rol van verschaffer van informatie nog wel kunnen uitoefenen met de komst van het e-book, was een van de vragen die aan de orde kwamen in de sessie over de new book economy. Aanleiding tot de sessie was de beslissing van HarperCollins om bibliotheken te verbieden nieuwe e-booktitels meer dan 26 keer uit te lenen. In het debat tussen verschillende stakeholders, zoals YS Chi (CEO van Elsevier en president van de internationale uitgeversorganisatie), Peter Brandt (Internet Archive) en Steve Potash (Overdrive: intermediair voor het leveren van e-books aan onder andere bibliotheken), werd benadrukt dat we ons maar net in de digitale wereld begeven en dat we een totale digitale transformatie moeten verwachten in plaats van enkel het overzetten van bestaande naar nieuwe formats bij het publiceren van boeken. Om in boektermen te blijven: we bevinden ons nog maar net in hoofdstuk 1. Echte revolutie vindt echter pas plaats als er een hulpmiddel komt waarmee schrijvers zelf eenvoudig kunnen publiceren. Chi en Brandt benadrukten dat de vraag waar het geld vandaan moet komen om het systeem in stand te houden nog onbeantwoord is. Hiervoor zullen nog nieuwe businessmodellen moeten worden uitgevonden. Toch vonden de deelnemers aan het debat bibliotheken niet overbodig: zij blijven objectieve en betrouwbare intermediairs die partijen bij elkaar kunnen brengen en die higher values kunnen toevoegen.

Tekst: Wilma Mossink, Adviseur FOBID Juridische Commissie


Strategisch thema verbindt IFLA-groepen
Het thema van de nieuwe IFLA-president Ingrid Parent voor de komende twee jaar  is: Libraries - a Force for Change. Iedere bibliothecaris kent persoonlijke verhalen van mensen wier leven door het gebruik van de bibliotheek (in welke vorm dan ook) beïnvloed werd en derhalve voor verandering zorgde. Of het nu gaat om levenslang leren, alfabetiseringsprocessen, begeleiding bij inburgeringtrajecten of leesbevordering bij kinderen en jongeren waardoor hun kansen op de arbeidsmarkt toenemen, openbare bibliotheken bedienen iedereen, zonder onderscheid naar taal, leeftijd, sekse. Ze maken deel uit van het democratische proces van toegang tot informatie, waardoor men de kans heeft om te leren, levenstandaarden te verbeteren en kennis op te bouwen. Dit strategische thema wordt de komende twee jaar uitgewerkt en opgepakt in verschillende IFLA-secties, zodat een verdere verbinding van vakontwikkeling en strategie ontstaat, die richting geeft aan het sectiewerk en de presentaties tijdens het congres.

De sectie Literacy and Reading zette in op een actieve rol van de congresdeelnemers. In de zaal stonden 11 ronde tafels, ingedeeld voor 11 sprekers. In korte sessies van elk ongeveer 15 minuten konden ze zo een gesprek voeren met hun tafelgenoten. De tafelgenoten konden driemaal van tafel wisselen, hetgeen een actieve en geanimeerde sfeer creëerde. Een nationaal programma, zoals Mexico Reads, maar ook voorbeelden van leesbevordering vanuit Nederland, Kroatië, USA, Ghana, Korea en het Nederlands Caribische gebied kregen aandacht.
De sectie Libraries for Children and Young adults had behalve een open sessie met als thema: Can we keep up with the changes or are the children our teachers? ook een (off-site) sessie in een schoolbibiliotheek onder de titel: Children's libraries and books in Puerto Rico.

Het project Sister libraries, gepresenteerd in een van de sessies, biedt bibliotheken van over de hele wereld - IFLA-lidmaatschap is géén voorwaarde - de mogelijkheid om met een ander land of een andere bibliotheek samen te werken. Dit kan simpelweg een uitwisseling via e-mail door professionals zijn, maar vaak worden ook gezamenlijke activiteiten en uitwisselingen met kinderen en jongeren georganiseerd. Via internet je favoriete boeken met elkaar bespreken: zo krijgen leerlingen van beide landen een indruk van hetgeen elders gelezen en gewaardeerd wordt. Bibliotheken kunnen zich inschrijven middels een eenvoudig inschrijfformulier waarop men kan aangeven in welke taal men wil samenwerken. Een uitgelezen kans voor Nederlandse bibliotheken en bibliothecarissen, omdat in Nederland meerdere talen onderwezen worden in het voortgezet onderwijs. De lijst van belangstellenden laat een groot aantal Spaanstalige bibliotheken zien, die echter lang niet altijd een Spaanstalige partner zoeken. Schoolbibliotheken in Zuid-Amerika met name zoeken partners om een Engelstalige activiteit te ontplooien.
Al 140 bibliotheken hebben zich aangemeld. Het aan elkaar koppelen blijkt echter lastiger te zijn dan vooraf gedacht. Zelf een partner uitkiezen uit de lijst en daar contact mee zoeken, lijkt soms een stap te ver. In het vervolg wordt daarom actief door een aantal betrokkenen bij dit proces geholpen, zodat partnerships wat sneller tot stand komen.
Voorbeelden van wat ondernomen is en kennismakingsfilmpjes werden getoond en zijn ook te bekijken op YouTube: hier en hier. 
Het leuke van dit project is dat een en ander kosteloos opgestart kan worden door de deelnemende bibliotheek. Alleen tijd en internetverbinding zijn een investering van de bibliotheek. Volop kansen dus voor Nederlandse (jeugd)bibliotheken om te participeren.

Tekst: Ingrid Bon, Biblioservice Gelderland



Effecten van technologie op gebouw en inrichting
Het IFLA standing Committee on Library buildings and Equipment en het IFLA Standing Committee on Information Technology organiseerden een satellite meeting in Atlanta over het thema: Effect of Technologies on Library Design: building the 21st century library. Zo’n 55 deelnemers uit verschillende landen namen hieraan deel.
Wat zijn de gevolgen van het toepassen van technologie op gebouw en inrichting en wat zijn de verwachtingen van gebruikers betreffende de dienstverlening en veranderend gebruik van bibliotheken, waren de centrale vragen. Daarnaast kwamen nieuwe landmark libraries in de VS aan bod, zoals Appaloosa Branch Library, Scottsdale, A-Z, Poplar Creek Public Library en de Phoenix Public Library.
Jeffrey Hoover (Principal Tappé Associates, Boston) gaf in zijn lezing Not your dream library - the one after that: creating the library as place suffused with appropriate technologies aan dat de bibliotheek niet alleen een opbergplaats van informatie is, maar dat vooral digitale informatie een uitdaging kan zijn voor bibliotheken. Het opslaan van digitale informatie neemt minder plaats in beslag, waardoor het gebruik van de bibliotheek anders wordt.
Tom Pinkin (MK Sorting systems, USA) sprak over Integrating Automation Plans into facilities Planning - implications and synergies. Het doel van automatisering is onder andere een relatie tussen selfservice en het reguleren van de workflow (efficiëntie) te leggen en hierdoor een besparing van kosten te bewerkstelligen. Hierdoor kan de dienstverlening verbeterd en uitgebreid worden, bijvoorbeeld uitbreiding van openingsuren en minder personeel.
Janine Schmidt, (Murkata Consulting, Australië) sprak over Accommodating Shifting User Expectations. De huidige generatie gebruikers van de bibliotheek zijn digital natives. Deze generatie communiceert de hele dag door via Twitter, Facebook, YouTube, sms, e-mail en maakt gebruik van iPads en iPhones en gebruikt Google als informatiebron. Werk en privéleven lopen door elkaar. Sociale netwerken zijn heel belangrijk. Deze gebruikers willen moderne en attractieve gebouwen met veel ruimte om te relaxen en veel technologie. Zij willen van diensten gebruikmaken wanneer zij daaraan behoefte hebben. Gebruikers willen socialiseren in de bibliotheek, praten met vrienden, eten en drinken, werken in groepen, gebruikmaken van mobiele telefoons en de bibliotheek 24 uur per dag gebruiken. Zij willen alles à la minute. Dit betekent dat de bibliotheek van de eenentwintigsteste eeuw met haar diensten moet inspelen op dit veranderend gebruik (wat zijn de nieuwe functies van de bibliotheek?). Ook de inrichting zal aangepast moeten worden aan de behoeften van deze nieuwe gebruikers.

In Puerto Rico kwamen duurzaamheid en kansen voor de toekomst mede dankzij technologie aan bod. Het thema van de Open Session van het Standing Committee Buildings and Equipment was duurzaamheid in bibliotheken, zowel in nieuwe als in oude gebouwen. Petra Hauke, docent aan de Berlin School of Library and Information sprak over The Second Hand Library Building (recycling). Oude gebouwen, zoals een graansilo, fabriek, brouwerij of postkantoor, krijgen een nieuwe functie, bijvoorbeeld als bibliotheek. Bij zo’n verbouwing is het een uitdaging om aspecten van duurzaamheid in te brengen. Dit gaat gemakkelijker bij nieuwbouw, omdat er dan geen bestaande materialen zijn die al dan niet vervangen moeten worden. Gedacht kan worden aan waterbeheer, groene energie, duurzame bouwmaterialen, zonne-energie. Wang Xuan van de Zhengzhou library Beijing sprak over het toepassen van duurzaamheid in nieuwe gebouwen, met name over energie- en waterbesparing (opvang van regenwater) en het gebruik van duurzame materialen voor meubilering.

De Public Library Section organiseerde samen met de Metropolitan Library Section lezingen over de rol van de openbare bibliotheek in de toekomst. Claudia Lux, directeur van de bibliotheek in Berlijn, ziet vooral een leidende rol voor de bibliotheek met andere organisaties die ook gebruikers hebben. Zij ziet een veranderend gebruik van de bibliotheek, waardoor collecties anders opgesteld dienen te worden, nieuwe diensten ontwikkeld worden en een andere indeling van de ruimten nodig is.
Wu Jianzhong, directeur Bibliotheek Sjanghai, ziet vooral een bibliotheek die voorziet in de behoeften van gebruikers in de geglobaliseerde e-wereld. Kernwoorden hierbij zijn e-card systeem, e-books en de hybride bibliotheek. De bibliotheek ontwikkelt excellente services, zoals informatie via e-books, artikelen reserveren en online thuis op de computer ontvangen (electronic services). Bibliotheken staan aan de vooravond van een tijd met nog meer technische mogelijkheden voor het ontwikkelen van nieuwe services voor klanten.

Tekst: Riek Overbeeke, OB Nieuwerkerk a/d IJssel


Ervaringen van een nieuwkomer
Los van de geweldige setting en het mooie Conference Centre op Puerto Rico, is een IFLA-congres een zeer leerzame ervaring die ik iedereen die, op wat voor manier dan ook, in het bibliotheekvak werkzaam is, kan aanbevelen. Ruim 2000 bibliothecarissen een week lang bij elkaar is een inspirerende en energieopwekkende gebeurtenis en echt allesbehalve saai.
Op vrijdagavond aangekomen, woonde ik al om 8.30 uur op zaterdagochtend (met jetlag) een vergadering van het Standing Committee (SC) van de Libraries for the Print Disabled (LPD) bij. IFLA kent vele Standing Committees, bijvoorbeeld voor Information Literacy of Metropolitan Libraries. Iedereen is vrij om die vergaderingen bij te wonen. Zo hoor je, heel interessant, hoe collega’s van de LPD’s uit diverse landen, zoals Japan, Zweden, Noorwegen, Finland, Canada, VS, Zuid-Afrika, zich met adapted reading bezighouden.
Zondagochtend was er een speciale Newcomers session georganiseerd om uitleg te geven over hoe een IFLA-congres georganiseerd is en hoe belangrijk het is kennis en informatie uit te wisselen, niet alleen bij de vele sessies en vergaderingen, maar juist ook rond minder formele activiteiten. Een Chinees vertelde over zijn eerste keer en hoe hij kennis deelde met zijn Chinese collega’s via een speciaal daarvoor in het leven geroepen weblog. Overigens kunnen, via tolken, vele sessies in IFLA-talen worden gevolgd. Het lijkt de Verenigde Naties wel! Binnen de kortste keren praat je met mensen uit allerlei landen over het vak, maar desgewenst ook over heel andere zaken.
De Nederlandse caucus, georganiseerd door FOBID om de Nederlandse delegatieleden met elkaar kennis te laten maken, was leuk, met name doordat de Nederlandse Antillen, al mag je de eilanden tegenwoordig niet meer zo noemen, met een aantal personen waren vertegenwoordigd. Ik heb goede contacten kunnen leggen om ook daar het aangepast-lezen onder de aandacht te brengen. Dit gaat via het Loket aangepast-lezen zeker nog een vervolg krijgen de komende maanden.
Wat ik nog meer gevolgd heb? Sessies met sprekers uit alle windstreken over hun vakgebied, variërend van e-books, copyright, computing in the cloud, de toekomst van de bibliotheek in de digitale wereld tot aan het Zweedse model in het aangepast-lezen. Zo verzamel je de nodige kennis over allerlei ontwikkelingen en wetenswaardigheden.
Ook waren door de lokale VVV van Puerto Rico toeristische activiteiten georganiseerd. Een stadswandeling door Old San Juan, de hoofdstad van Puerto Rico, en een boottocht over de Caribische zee waren twee van zulke activiteiten waar ik aan deel heb genomen. Ook hier merk je hoe vakgedreven en enthousiast de meeste mensen met hun werk bezig zijn. Het delen van kennis zit de bibliothecarissen overal ter wereld kennelijk in de genen. Woensdag hield het congres een culturele avond met veel zang, dans en muziek, waarbij duidelijk werd dat ook bibliothecarissen uit alle landen wel eens met de voetjes van de vloer willen.
Voor mezelf sprekend kan ik alleen maar zeggen (en hopen) dat dit niet mijn laatste IFLA-congres was. Ik kan iedereen aanbevelen om wellicht al volgend jaar in Helsinki 2012 deel te nemen.

Menno Stein, Hoofd O&O Loket aangepast-lezen


Foto: Menno Stein



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Durf te dromen Loeka van der Kooij

Durf te dromen. Dat is het landelijke thema van de Week van de Alfabetisering die in september 2019 zal plaatsvinden. En gedroomd; dat hebben we. In Bibliotheek Bollenstreek werden in oktober 2018 de eerste plannen rondom deze week al gesmeed. Een Bibliotheek Bollenstreek Boekenbal. De alliteratie alleen... Lees verder