HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Leenrecht e-books: OCW vindt benadering VOB onverstandig; KB is verrast en herkent zich er niet in
Wim Keizer
14-03-2018
De partijen die betrokken zijn bij het uitlenen van e-books via de landelijke digitale bibliotheek van de Koninklijke Bibliotheek (KB) zijn het nog niet eens geworden over de vraag wat het beste model is voor deze activiteit: uitlenen volgens een verbeterd model van ‘one copy, multiple users’ zonder dat er sprake is van toepassing van betalen van leenrecht (het huidige model) of een model waarbij naast of in plaats van dit model (ook) sprake is van toepassing van leenrecht, conform de uitspraak van 10 november 2016 van het Europese Hof hierover, alleen geldend voor ‘one copy, one user’.  
In het laatste model heeft de digitale bibliotheek geen toestemming van rechthebbenden nodig om de aangekochte boeken (licenties) te mogen uitlenen. In het huidige model, voorkeursmodel van onder andere KB en OCW, is die toestemming wel nodig. De uitgevers hebben grote bezwaren tegen toepassing van leenrecht, de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) wil het wel. Het ministerie van OCW noemt het standpunt van de VOB hierover onverstandig. De KB zegt verrast te zijn door de toon van een VOB-bericht van 13 maart en zich er niet in te herkennen.

De VOB liet 13 maart 2018 op haar website weten voorstander te zijn van toepassing van het ‘one copy, one user’-model náást en in aanvulling op het licentiemodel (‘one copy, multi users’), ‘uitsluitend in die gevallen waar het belang van de collectievorming dat noodzakelijk maakt.’ De VOB meldt de Stichting Leenrecht te hebben gevraagd om dit voorstel te steunen en om het gezamenlijk in te brengen in het ‘breed overleg’ teneinde het dilemma van de Stichting Onderhandelingen Leenvergoedingen (StOL) op te lossen en tot een, voor alle betrokken partijen, bevredigende oplossing te komen.

Dat zogenaamde ‘brede overleg’ van het ministerie van OCW, KB, Nederlands Uitgeversverbond (sinds kort Mediafederatie), Auteursbond, Stichting Leenrecht, Stichting Pictoright, Stichting Lira en Stichting Pro, ditmaal ook weer met de VOB, komt donderdag 15 maart opnieuw bij elkaar.

‘Onvoldoende meerwaarde’
Desgevraagd meldt Aad van Tongeren, senior beleidsambtenaar OCW, over de VOB-benadering: 'Het standpunt van OCW is nog steeds zoals in de midterm review beschreven. Belangrijkste elementen daarin zijn: Er is een goed werkend systeem van one copy, multiple users; Aan dit systeem zijn verbeteringen mogelijk: meer actuele titels en zekerheid voor de vergoeding aan auteurs; Partijen werken daaraan en het ziet er naar uit dat zij daarover overeenstemming zullen bereiken; Dat heeft de voorkeur boven het ontwikkelen van een nieuw one copy, one user-systeem; OCW zou het een onverstandige inzet van overheidsmiddelen vinden, als met het KB-budget voor de digitale infrastructuur een tweede systeem zou worden bekostigd. Dat heeft onvoldoende meerwaarde.’

‘Precair proces’
In vervolg op berichtgeving in december 2017 hierover, waarin Arjen Polman, manager van de Stichting Leenrecht, liet weten dat op 7 maart 2018 zal blijken of de VOB in de vergadering van de StOL blijft vasthouden aan toepassing leenrecht, zegt Polman desgevraagd: ‘De VOB ziet nog nergens vanaf. Het onderwerp was gewoon weer geagendeerd voor de vergadering. Het verschil was dat de voorzitter deze keer ook wat uitvoeringsproblemen zag opdoemen voor Stichting Leenrecht, en inmiddels was het hem onder andere aan de hand van de Kamerbrief over de midterm review wel duidelijk geworden dat OCW en KB een duidelijke voorkeur hebben voor het andere model. Te veel twijfels dus, en daarom is het besluit óf er een tarief moet worden vastgesteld, opnieuw uitgesteld.’ Hij zegt verder: ‘Dus we gaan nog even door. Het gaat nog steeds de goede kant op, maar het blijft een precair proces waar ieder der partijen elk moment de stekker uit kan trekken.’

Termijnen
De VOB meldt over dat brede overleg: ‘De termijn voor een breed gedragen en door alle betrokken partijen in een convenant overeengekomen oplossing is 1 september 2018. Mocht dat niet lukken dan gaat de onafhankelijk voorzitter van de StOL over tot vaststelling van een tarief voor e-books kort na 1 september. De Stichting Leenrecht heeft aangegeven dat uiterlijk 7 april a.s. (Stichting Leenrecht heeft inmiddels laten weten dat nader beraad nu tot 19 april nodig is) bekend is of de Stichting Leenrecht het voorstel van de VOB kan steunen en gezamenlijk kan inbrengen in het breed overleg. Mocht de Stichting Leenrecht hier niet in kunnen meegaan dan gaat de voorzitter al in mei over tot het vaststellen van een tarief voor e-books.’
Polman geeft als commentaar hierop: ‘Wat moet ik zeggen, ze drijven het op de spits. Niet verstandig om nu alle partijen voor het hoofd te stoten met wie je donderdag in overleg gaat.’

Eerdere reacties
Het model dat de VOB voorstaat lijkt op wat de KB in haar allereerste reactie op de uitspraak van het Europese Hof zei: ‘Wij denken de klant het best te kunnen blijven bedienen door gebruik te (blijven) maken van ons huidige “one copy multiple users” model, gecombineerd met de nieuwe mogelijkheid om titels waar geen afspraken voor gemaakt kunnen worden, beschikbaar te stellen via “one copy one user”.’
Later kwam er een gezamenlijk communiqué van KB en VOB waarin deze combinatie niet meer stond, maar waarin onder andere wel werd gemeld: ‘De onderhandelingen voor de leenrechtvergoedingen verlopen via de StOL. De KB en de StOL gaan met betrokken partijen in overleg om de gevolgen van het arrest uit te werken. De KB zal een vertegenwoordiging afvaardigen naar de StOL, en betrekt een van de leden uit de KB-inkoopcommissie e-content bij de gesprekken met de uitgevers.’

KB in StOL?
Aangezien het logisch lijkt dat de KB, verantwoordelijk voor e-books in de landelijke digitale bibliotheek, meedoet in de StOL, vroeg Bibliotheekblad.nl in december of de KB de genoemde vertegenwoordiging al heeft afgevaardigd. Het antwoord was: ‘Dat hebben we niet gedaan. Zolang er nog niet bepaald is óf er een leenvergoeding voor e-books moet worden vastgesteld in de StOL, vinden wij het niet nodig om deel te nemen.’

Reactie KB
Op de vraag of de KB, onder andere in een op 10 oktober 2017 georganiseerde bijeenkomst onverkort voorstander geworden van het huidige model, daarin later gesteund door OCW, commentaar heeft op het door de VOB gepubliceerde bericht van 13 maart, antwoordde Machteld van der Meer van Corporate Communicatie: ‘We zijn helaas niet aanwezig geweest bij de StOL en kunnen en willen daarom niet inhoudelijk reageren op een verslag uit dit gremium. Wel zijn we verrast door de toon van dit bericht en we herkennen ons ook niet in de strekking ervan. Zowel wat betreft de gekozen lijn als de rolverdeling. We ervaren in het brede overleg tot nu toe overigens een constructieve sfeer om te werken aan het one copy, multiple users-model dat voor alle partijen, dus ook voor de bibliotheken en de leden, het meest gunstig uitpakt en waarbij ieders belangen zo optimaal mogelijk worden gediend.’

Over de vergelijking met het hierboven genoemde allereerste statement zegt de KB nu: ‘De afgelopen anderhalf jaar zijn we tot de conclusie gekomen dat geen enkel model garantie zal bieden om alle titels beschikbaar te stellen, en dat we met uitbreiding binnen het huidige model de beste kansen zien om zo veel mogelijk titels zo toegankelijk mogelijk beschikbaar te stellen. Gezien de vorderingen die we tot nu toe gemaakt hebben met het huidige model, hebben we besloten daar volledig op in te zetten. Dit hebben we zo ook gedeeld met de bibliotheken op de KB-OB-bijeenkomst op 10 oktober.’
 
Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Wim Keizer
9-4-2018 08:58
 
Aanvulling
 
Over het "brede overleg" van 15 maart zeiden de Stichting Leenrecht en de KB  desgevraagd er vertrouwen in te hebben dat de partijen eruit komen. OCW noemt het "een constructief overleg". Op 17 april is er een vervolg. De VOB reageerde niet op vragen hierover.
 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening