HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Wel of geen leenrecht e-books? VOB tegenover KB en Stichting Leenrecht
Wim Keizer
20-12-2017
‘De Stichting Onderhandelingen Leenvergoedingen (StOL) komt op 7 maart 2018 weer bij elkaar. Dan zal blijken of de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) het nog steeds nodig vindt om een tarief voor e-books volgens het model “one copy, one user” te vragen. Vervolgens is het aan de voorzitter om te beslissen of hij aan dit eventuele verzoek van de VOB wil voldoen. Mocht dit het geval zijn, dan zal daarna nog de discussie over de hoogte van het tarief moeten worden gevoerd.’
Dat antwoordt Arjen Polman, manager van de Stichting Leenrecht, op de vraag of hij verduidelijking kan geven bij een VOB-bericht van 18 december 2017 waarin staat dat er in de StOL op 6 december 2017 ‘opnieuw’ geen besluitvorming over een leenrechtvergoeding voor e-books heeft plaatsgevonden. Niet vermeld werd wanneer het dan de eerste keer was. 
De VOB schreef verder in haar bericht: ‘Leden die namens de Stichting Leenrecht het bestuur van de StOL vormen, geven aan dat er met alle betrokken partijen wordt overlegd om tot een model te komen waarbij in principe alle e-booktitels beschikbaar komen voor openbare bibliotheken. In zo'n model zal sprake zijn van een venster voor het moment van beschikbaar komen. De leden verwachten dit overleg komend voorjaar af te ronden.
In afwachting van deze afronding heeft de bibliotheekdelegatie in de StOL ermee ingestemd om de besluitvorming over een leenrechttarief voor e-books aan te houden tot het voorjaar van 2018.’

‘KB-model zinvoller’
Arjen Polman zegt in reactie op het VOB-bericht dat de Stichting Leenrecht en de partijen daarachter van mening zijn dat het veel zinvoller is om het KB-model op basis van ‘one copy, multiple users’ te verbeteren en uit te breiden. ‘Iedereen, ook de VOB, vindt dit immers het geprefereerde model. De gesprekken tussen de Koninklijke Bibliotheek (KB), OCW, uitgevers en auteurs lopen al een tijdje, VOB is na twee gesprekken uit het overleg gestapt. Stichting Leenrecht heeft er steeds voor gepleit de resultaten af te wachten. Een tarief voor e-books in de StOL zou de verhoudingen op hun kop kunnen zetten, met alle risico’s van dien,’ zo zegt Polman. Hij vertelt dat auteurs en uitgevers een voorstel hebben gedaan aan OCW en KB, nog steeds op basis van het model ‘one copy, multiple users’.

Pleidooi Hildelies Balk
Tijdens een door de KB op 10 oktober 2017 georganiseerde bijeenkomst voor bibliotheekdirecteuren hield Hildelies Balk, hoofd Marketing & Diensten van de KB, zonder de VOB ook maar één keer te noemen, een bijna hartstochtelijk pleidooi om e-books niet onder het leenrecht te brengen. Balk noemde als grootste voordeel van de bestaande afspraken met uitgevers het principe van ‘one copy, multiple users’, waardoor e-books nooit uitgeleend kunnen zijn. Dat zou wel het geval zijn als de uitspraak van het Europese Hof in Nederland wordt toegepast en e-books onder het leenrecht zouden vallen, want die uitspraak geldt alleen voor ‘one copy, one user’. Toepassing van de uitspraak zou volgens Balk een minder goede situatie kunnen opleveren. Zij meldde verder dat er een duurzame relatie met uitgevers is ontstaan, die goed werkt. Het Nederlandse model noemde zij daarmee uniek in de wereld. Dit wil volgens haar echter niet zeggen dat het geen fragiel evenwicht is.

Tarief leenrecht e-books
Dat de VOB ondanks de KB-bezwaren toch een leenrechttarief voor e-books vastgesteld wil hebben bleek voor het eerst in de VOB-ledenvergadering van 15 juni 2017. De voorzitter van de Inkoopcommissie, Hans van Velzen, vertelde toen onder andere dat er gesprekken plaatsvinden tussen de Stichting Leenrecht en betrokkenen en dat de VOB aan de voorzitter van StOL heeft gevraagd een tarief voor het leenrecht van e-books vast te stellen.
Volgens geruchten die niet officieel bevestigd werden, deed de VOB dat voor het eerst in oktober 2017, omdat de betrokken partijen er onderling niet uitkwamen, met name ook niet over de verdeling tussen uitgevers en auteurs.

‘Continuering gewenst’
In hun gezamenlijke reactie van 1 december 2016 op de uitspraak van het Europese Hof van 10 november 2016 (leenrecht mag op uitlenen van e-books worden toegepast, mits volgens model ‘one copy, one user’) verklaarden de VOB en de KB dat er goede afspraken zijn gemaakt met uitgevers op basis van het gebruik van het licentiemodel ‘one copy, multiple users’ en dat dit voor bibliotheken en hun gebruikers het meest aantrekkelijke model is. Het garandeert een breed en pluriform aanbod en het e-book is dan altijd beschikbaar. ‘Continuering van deze situatie is gewenst en het gesprek daarover met de rechthebbenden is al aangevangen,’ aldus de verklaring van beide organisaties. Daarin stond verder: ‘De onderhandelingen voor de leenrechtvergoedingen verlopen via de StOL. De KB en de StOL gaan met betrokken partijen in overleg om de gevolgen van het arrest uit te werken. De KB zal een vertegenwoordiging afvaardigen naar de StOL, en betrekt een van de leden uit de KB-inkoopcommissie e-content bij de gesprekken met de uitgevers.’

Twee modellen
In een eerdere reactie, op 10 november 2016, meteen na de uitspraak van het Europese Hof, verklaarde de KB: ‘Wij denken de klant het best te kunnen blijven bedienen door gebruik te (blijven) maken van ons huidige “one copy, multiple users” model, gecombineerd met de nieuwe mogelijkheid om titels waar geen afspraak voor gemaakt kunnen worden, beschikbaar te stellen via “one copy one user”.’
De VOB zei 10 november 2016, meteen na de uitspraak: ‘De VOB is blij dat het Europees Hof de openbare bibliotheken met deze uitspraak verder helpt in het complexe veld van auteursrecht in het digitale domein. Stukje bij beetje ontstaan zo de contouren van een vernieuwd auteursrecht.’
De reacties uit het boekenvak waren vorig jaar nogal wisselend.

‘Niet eenvoudig’
Arjen Polman van de Stichting Leenrecht legt nu uit dat de stelling van de VOB dat bibliotheken e-books moeten kunnen uitlenen conform het arrest van het Europese Hof niet eenvoudig is. ‘Het probleem met die stelling is dat het Europees Hof slechts prejudiciële vragen heeft beantwoord, en de procedure nu formeel terug is in Nederland voor het vervolg bij de Rechtbank Den Haag. VOB meent dat de procedure niet vervolgd hoeft te worden, omdat de antwoorden van het Hof voldoende duidelijkheid geven. De andere partijen betwisten dat, en wijzen erop dat het Hof één vraag (van de vier) per abuis zelfs niet heeft beantwoord (daardoor is bijvoorbeeld niet duidelijk hoe een bibliotheek in de praktijk een e-book zou moeten uitlenen: hiervoor zou namelijk eerst het DRM [Digital Rights Management – wk] van de uitgever - via het CB - van de aangeschafte kopie moeten worden gesloopt om vervolgens nieuwe DRM erop te zetten die maakt dat het bestand zichzelf na een bepaalde periode opheft). Nu zou de procedure weer opgepakt kunnen worden bij de Rechtbank Den Haag, maar daartoe is op dit moment geen van de procespartijen bereid,’ aldus Polman.

Voorstel aan OCW en KB
Hij zegt verder: ‘De VOB heeft in de StOL het verzoek neergelegd een tarief voor e-books vast te stellen. Stichting Leenrecht wil geen tarief vaststellen, omdat er nog teveel onduidelijkheden zijn. Stichting Leenrecht heeft geen belang bij een tarief waar geen incasso tegenover staat en wijst er op dat er nog helemaal geen uitleningen plaatsvinden volgens het model ‘one copy, one user’, het model waar het in de procedure om draaide. Daar komt bij dat volgens de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) de digitale bibliotheek exclusief bij de KB ligt.’
Polman vervolgt: ‘De discussie in de StOL ging tot op heden niet over de hoogte van het tarief, maar over de vraag óf er wel een tarief moest worden vastgesteld. Omdat VOB en Stichting Leenrecht het niet eens zijn over het antwoord op die vraag staken de stemmen. Daarom is het aan de (onafhankelijke) voorzitter om te beslissen hoe het nu verder moet. De voorzitter heeft zijn licht opgestoken bij OCW en KB en heeft op 6 december j.l. besloten dat het op dit moment niet opportuun is een tarief vast te stellen. Auteurs en uitgevers hebben een voorstel gedaan aan OCW en KB, nog steeds op basis van ‘one copy, multiple users’. De bedoeling is dat hierin alle beschikbare titels worden aangeboden, maar uitgevers wel de mogelijkheid houden om te differentiëren in prijs, voorwaarden te stellen, zoals bijvoorbeeld windows etc. Ook zijn de vergoedingen voor auteurs dan beter geregeld. OCW heeft dit voorstel beoordeeld en zal het opnemen in de midterm review die als het goed is nog voor de Kerst wordt aangeboden aan de Kamer. Misschien dat dit niet gehaald wordt, dan komt het stuk na het Kerstreces,’ aldus Polman.

Tekst: Wim Keizer 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Wim Keizer
23-12-2017 10:30
 
Klacht
 
Francien van Bohemen van de VOB uitte telefonisch haar ongenoegen over bovenstaand verhaal. Ze beklaagde zich over niet toepassen van hoor en wederhoor.
 
Ik kwam op de website van de VOB een uiterst summier tekstje tegen over opnieuw verschuiven van besluitvorming over een leenvergoeding voor e-books, terwijl ik niet eerder iets gezien had over een verschuiving. Het kan in de communicatiestrategie van de VOB passen om het zo te doen. Dat is haar goed recht. Maar het is mijn goed recht geen boodschap te hebben aan communicatiestrategieën.
 
Wij willen op Bibliotheekblad.nl onze lezers zo goed mogelijk informeren. De actie, een bericht van de VOB over "leden die namens de Stichting Leenrecht het bestuur van de StOL vormen", zeg maar "het horen", hoewel het in dit geval "het lezen" was, werd door mij om reactie voorgelegd aan de Stichting Leenrecht (zeg maar "het wederhoor"), mede om mogelijk verheldering van het magere VOB-bericht te krijgen. De reactie van Arjen Polman bevat belangrijk nieuws over een voorstel aan KB en OCW en een beoordeling door OCW daarvan t.b.v. de midterm review.
Over het artikel mag uiteraard iedereen haar of zijn mening hebben. Die hoor ik graag, ter publicatie.
 
Overigens zal de discussie over het onderwerp van het artikel nog wel even voortduren, mede naar aanleiding van wat minister Van Engelshoven zegt over de vraag of het wenselijk is leenrecht toe te passen op uitlenen van e-books. Zie op pagina 12 en 13 van haar brief over de midterm review d.d. 22 december 2017 aan de Kamer. Bibliotheekblad.nl berichtte erover, ook op 22 december.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening