HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Groningen: smalle interpretatie provinciale wettelijke taken of toch wat breder na gesprekken?
Wim Keizer
31-05-2016
De provincie Groningen is van plan in de nieuwe cultuurperiode 2017-2020 de subsidie voor Biblionet Groningen terug te brengen van de huidige 2,6 miljoen euro per jaar naar € 2,1 miljoen per jaar Het aandeel ‘wettelijke taken’ (exclusief ontwikkeling innovaties) daarin is 1,3 miljoen euro. Voor een speciaal fonds voor innovaties denkt de provincie aan 300.000 euro en voor ‘autonome taken’ (op basis van haar eigen beleid, buiten de provinciale taken in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, Wsob) aan 500.000 euro. Besluitvorming moet echter nog plaatsvinden.  
Dit staat te lezen in een door mr. drs. Alwien Bogaart van de DSP-groep in opdracht van de provincie gemaakt rapport Wettelijke taken provincie Wsob (pdf). De provincie wilde weten of haar interpretatie van de Stelselwet en de hoogte van de bedragen passend zijn. In zijn rapport komt Bogaart tot de conclusie dat 1,3 miljoen euro voor de provinciale wettelijke taken eigenlijk nog veel te hoog is, omdat veel meer taken tot de verantwoordelijkheid van de gemeenten behoren dan thans is geregeld. Wel wijst hij er op dat de Koninklijke Bibliotheek (KB) op verzoek van het bestuurlijk overleg van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Interprovinciaal Overleg (IPO) werkt aan een strategische innovatieagenda die tot doel heeft tot bestuurlijke afspraken en een heldere taakverdeling te komen.

Nieuwe aanvragen nodig

Provinciaal ambtenaar Jeannette Vedder meldt dat de besluitvorming in Gedeputeerde Staten eind juni zal plaatsvinden, op basis van een advies van de Kunstraad Groningen. Zij zegt dat de provincie na elke vierjarige periode alle cultuurmiddelen eerst weer ‘vrij’ maakt. Alle instellingen kunnen dan op basis van een nieuw beleidskader (in dit geval 2017-2020) inschrijven op uitvoering van functies voor de nieuwe cultuurperiode. De Kunstraad beoordeelt de nieuwe aanvragen en komt met een advies. Vedder zegt dat de provincie besloten had voor de lopende periode 2013-2016 de Stelselwet nog niet te betrekken bij het nieuwe beleid ten aanzien van Biblionet, maar uit te blijven gaan van de bestuurlijke afspraken 2013-2014. ‘Vanaf 2017 gaan we in principe niet meer uit van historisch gegroeide situaties, maar richten wij ons op de nieuwe situatie, met 1) de wettelijke provinciale taken, 2) de steunfunctietaken (zoals ze voor andere instellingen ook gelden) en 3) op een mee-financiering van autonome taken, op basis van een plan van de gemeenten (als eerste opdrachtgevers).’

Geen goed gesprek geweest
In zijn op 26 mei uitgebrachte advies (pdf) zegt de Kunstraad (pag. 167-169) over de aanvraag van Biblionet (met hetzelfde bedrag als in 2016): ‘Het in opdracht van de provincie opgestelde rapport van DSP naar de wettelijke en autonome provinciale bibliotheektaken, laat zien dat de provincie de wettelijke provinciale bibliotheektaken correct interpreteert en dat het door de provincie gereserveerde budget toereikend is om die taken te vervullen. Tegelijkertijd stelt het rapport dat er ruimte is voor interpretatie en beleidsvrijheid, zeker waar het de autonome taken betreft. De belangrijkste kanttekening van de Kunstraad is echter dat een goed gesprek over de herverdeling van taken tussen provincie en gemeenten in relatie tot de Groninger context niet heeft plaatsgevonden. Provincie en gemeenten zouden onderling opnieuw afspraken moeten maken en Biblionet/de bibliotheken c.q. de burger niet de dupe moeten laten worden van veranderende geldstromen. De bibliotheek bedient immers als voorziening nog steeds een groot deel van de bevolking en kent een infrastructuur met een goede spreiding over de provincie. Biblionet geeft invulling aan de wettelijke provinciale en steunfunctietaken in de provincie. De Kunstraad is van mening dat provincie en gemeenten in gezamenlijkheid moeten bepalen hoe de verantwoordelijkheden en daarmee de financiering van de wettelijke en autonome taken op het gebied van de bibliotheken in Groningen precies worden ingevuld voor de periode 2017-2020. Op basis van een gezamenlijk besluit kan vervolgens een opdracht gegeven worden aan Biblionet.’

Nuchtere Kunstraad
In een commentaar op het rapport van de DSP-groep zegt Arend Middelveld, directeur van Biblionet Groningen, dat de provincie Groningen kennelijk de behoefte voelde haar interpretatie van de Stelselwet bevestigd te zien, met een in een week tijds geleverd rapport, waarvoor DSP maar een uur met hem gepraat heeft. ‘Gelukkig heeft Groningen een nuchtere Kunstraad en die heeft in zijn advies de provincie geadviseerd, alvorens over te gaan tot zulk een smalle interpretatie van de wettelijke taken, het gesprek te gaan voeren met de gemeenten hoe een harmonieuze taakopvatting van de twee overheden die krachtens de Wsob ook beide verantwoordelijk zijn voor het netwerk (stelsel) van bibliotheken in de provincie Groningen kan leiden tot een harmonieuze financiering van het bibliotheekwerk (en dus ook Biblionet),’ aldus Middelveld, die verder zegt: ‘We zitten nu in de fase van dat gezamenlijke gesprek. Ik verwacht dat gemeenten en provincie op een goede manier dat gesprek gaan voeren en wederzijds hun verantwoordelijkheid zullen nemen (zowel in taken als in financiering). Want er mag dan een Wsob zijn die rollen wil duiden en afbakenen, maar de problematiek waaraan bibliotheken werken stopt niet bij die staatskundige grenzen van gemeenten en provincie. Leesbevordering, laaggeletterdheid, een leven lang leren, meedoen in de samenleving, krimp, aardbevingen etc. Allemaal culturele, educatieve en maatschappelijke vraagstukken die over grenzen heen gaan zowel letterlijk van gemeenten, maar ook van beleidsdomeinen en begrotingsposten! Mijn oproep aan de politiek van Groningen is dan ook: voer het gesprek, duid de Wsob in gezamenlijkheid en kom met een set van nieuwe afspraken voor de nieuwe cultuurperiode! En geef vervolgens Biblionet Groningen de opdracht de afspraken uit te voeren. En voor zo’n set afspraken heb ik geen DSP-rapport nodig.’

Geen kwaliteitsnormen
In zijn rapport gaat Bogaart in op de artikelen in de Wsob die betrekking hebben op de taken van de provincies: artikel 8 met de gezamenlijke netwerktaken, artikel 11 over de verplichte gegevenslevering en artikel 16 met de provinciale ondersteuningstaken (distributie door middel van interbibliothecair leenverkeer, IBL, en ontwikkelen van innovaties in overeenstemming met de KB). In zijn algemeenheid zegt hij dat de wet (en de geschiedenis van de totstandkoming) veel ruimte biedt voor interpretatie, ‘wat niet snel leidt tot een situatie waarin apert duidelijk is dat een interpretatie zich niet correct verhoudt tot de wet.’
En: ‘De wettelijke taken zijn op hoofdlijnen benoemd, definities ontbreken en de rolverdeling tussen de onderscheiden netwerkpartners (KB, provinciale ondersteuningsinstellingen en lokale bibliotheken) is op voorhand niet steeds duidelijk. Normen met betrekking tot omvang en kwaliteit ontbreken. Mede daardoor, maar ook vanwege in het verleden gegroeide praktijken, geven provincies in de praktijk op zeer verschillende wijze invulling aan de wettelijke taken. Bovendien lopen de opvattingen van betrokkenen uit het bibliotheekstelsel over wat de rol van de provincies zou moeten zijn sterk uiteen, met name wat de invulling van de netwerkverantwoordelijkheid betreft.’

Deur en kast

Over de provinciale wettelijke taak IBL zegt Bogaart dat je IBL ‘van deur tot deur’ kunt bekijken en ‘van kast tot kast’ (dus ook binnen de bibliotheek). In zijn optiek kan ‘van deur tot deur’ als provinciale verantwoordelijkheid worden beschouwd, maar zou van ‘deur tot kast’ en van ‘kast tot deur’ als een gemeentelijke verantwoordelijkheid moeten worden gezien. Ook zouden gemeenten naar evenredigheid moeten bijdragen aan de ICT-kosten van het IBL. En over innovaties zegt hij dat dit een begrip is dat op vele manieren kan worden uitgelegd. 'De ontwikkeling van innovaties is door de wetgever niet nader gedefinieerd of uitgewerkt. Dit impliceert een grote mate van beleidsvrijheid bi de provincies als financiers van de wettelijke innovatietaak.’
Bij een Biblionet-lijstje met provinciale taken die de provincie in 2016 bekostigt en waar de gemeenten bijdragen aan leveren, concludeert hij dat gemeenten, gezien het feit dat uitvoering van bibliotheektaken een gemeentelijke verantwoordelijkheid is, veel meer zouden moeten bijdragen dan thans het geval is en dat de voor 2017 geraamde 1,3 miljoen euro voor de provinciale wettelijke taken te hoog becijferd is.

Invloed e-books beperkt
Het rapport gaat ook in op toekomstige ontwikkelingen en stelt vast dat de gedachte dat het digitale boek het fysieke boek op korte termijn zal vervangen (met winst door besparing op IBL) niet juist is. Zowel de huidige collectie e-books als het aantal uitleningen zijn nog heel beperkt. Niet alle uitgevers willen zaken doen met de KB en op dit moment is slechts 25% van het e-booktitelaanbod beschikbaar bij de digitale bibliotheek. ‘Kortom, de invloed van e-books op de ontwikkeling van het IBL is vooralsnog (heel) beperkt. We zien eerder groei van het IBL door een sluiting van vestigingen en de inkrimping van fysieke collecties.’
Bogaart wijst ook op de verschuiving van taken van de uitleenfunctie naar nieuwe maatschappelijke functies en zegt dat daarmee ook provinciale innovatietaken gepaard gaan, die benoemd zullen worden in de landelijke innovatieagenda. Die provinciale innovatietaken betreffen niet alleen ontwikkelen, maar ook testen, verspreiden en stimuleren, met invloed op de omvang van de kosten.

Bogaart was vorig jaar medeopsteller van de VNG-handreiking 'Lokaal bibliotheekwerk'.
Overigens spelen in andere provincies, zoals een bericht in het Dagblad van het Noorden over Drenthe laat zien, over de taakverdeling tussen gemeenten en provincies soortgelijke discussies als in Groningen. Het Servicecentrum Flevolandse Bibliotheken gaat zich concentreren op IBL en ontwikkeling innovaties.

Tekst: Wim Keizer 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening