HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Rian Visser: 'Laten bibliotheken en schrijvers samen ijveren voor aanpassing leenrecht'
Bart Janssen
17-03-2016
Tijdens een bijeenkomst op 5 februari deed de Vereniging van Letterkundigen (VvL), naar aanleiding van de aldaar gepresenteerde marktverkenning (pdf) van Stichting Leenrecht, waarin ingegaan wordt op de achtergronden van een geconstateerde daling van de leenrechtvergoedingen voor met name kinderboekenschrijvers, een oproep tot actie. Rian Visser, auteur van tientallen kinderboeken, pakte die handschoen op en schreef een opiniestuk met de prikkelende titel ‘Houd de boekendief’, dat op 25 februari verscheen in nrc.next. In het artikel schrijft ze de terugval van leenrechtgelden - mede op gezag van de marktverkenning - niet alleen toe aan het illegaal downloaden van e-books, maar ook aan het ontbreken van een goede leenrechtregeling voor e-books en aan het feit dat er voor de boeken die via de Bibliotheek op school (dBoS) worden uitgeleend vaak geen leenrechtvergoeding wordt uitbetaald. Rian Visser licht haar standpunt toe. 
‘Het was niet mijn bedoeling om met het artikel de bibliotheken heel hard te adresseren. Die indruk wordt wel gewekt door de titel, maar titel en inleiding zijn niet van mij, die zijn boven het stuk geplaatst door de redactie van NRC. Ik had zelf een tekst aangeleverd met als titel “Gratis boeken delen?”. Ik ben een fan van de bibliotheek en zie wel degelijk dat bibliotheken veel goed werk doen op het gebied van leesbevordering en dergelijke. Maar los daarvan wilde ik in mijn stuk vooral wijzen op de, waarschijnlijk niet-bedoelde, mogelijke gevolgen van de Bibliotheek op school voor de inkomsten van kinderboekenschrijvers. Daar moet een goede regeling voor komen. Voor kinderboekenschrijvers lopen de leenrechtvergoedingen de laatste jaren sterk terug. Dat merk ik niet als enige, maar de meeste kinderboekenschrijvers ondervinden het. Ik denk dat bibliotheken dat misschien onderschatten. Ik persoonlijk heb bijvoorbeeld te maken met een teruggang van 30 procent van mijn inkomsten uit leenrecht in vergelijking tot zo’n drie jaar geleden. Voor andere schrijvers ligt dat vaak nog hoger. De daling begon zich drie jaar geleden duidelijk af te tekenen. Die terugval heeft deels te maken met het illegaal downloaden en verspreiden van e-books en het ontbreken van een goede regeling waar het gaat om een leenrechtvergoeding voor e-books, maar onder schrijvers bestaat vrij breed het vermoeden dat het tevens te maken heeft met het verhuizen van veel jeugdcollecties van openbare bibliotheken naar scholen. Vaak speelt dan de situatie dat bibliotheken vestigingen moeten sluiten en als alternatief kiezen voor kleinere vestigingen in scholen, die het vervolgens niet altijd zo goed kunnen registreren, met als gevolg dat schrijvers uitleenvergoedingen mislopen. Mijn indruk (en die van collega-schrijvers) is in ieder geval dat de administratie van de uitleningen via de bibliotheken op scholen niet altijd optimaal is. Ik geloof helemaal niet dat bibliotheken bewust dBoS “gebruiken” om te kunnen besparen op leenrechtvergoedingen of iets dergelijks, maar onder druk van gemeentelijke bezuinigingen zoeken bibliotheken naar oplossingen om met minder geld nog een bibliotheekvoorziening overeind te houden en ze kiezen er dan vaak voor in het kader van een bibliotheek op school collecties in scholen te plaatsen. Dat begrijp ik goed, maar het mag niet zo zijn dat schrijvers uiteindelijk het gelag betalen doordat ze door deze ontwikkeling inkomsten derven. Wat mij betreft zouden bibliotheken overigens best meer een rol kunnen spelen op het gebied van bewustwording met betrekking tot het auteursrecht, bijvoorbeeld door het publiek te informeren over kwesties die in dat verband spelen, zoals illegaal downloaden en dergelijke.

Het punt is ook dat de schrijvers het slachtoffer zijn, terwijl de oplossing moet komen van andere partijen. Maar het is in principe niet hun probleem en daardoor ontbreekt misschien de prikkel om er erg hard aan te trekken. Daarom vond ik het nodig om met mijn artikel de urgentie van het probleem onder de aandacht te brengen, om zo een discussie op gang te brengen, zodat er door alle betrokken partijen nagedacht kan worden over een oplossing. Ik denk dat de regelgeving aangepast zou moeten worden, omdat de situatie inmiddels veranderd is. Vroeger ging het meestal over een kastje beduimelde boeken die alleen binnen de school uitgeleend werden, terwijl het enorm werd gestimuleerd om boeken te lenen via de openbare bibliotheek om die thuis te lezen. Met de introductie van dBoS is de collectie op school veel professioneler geworden en mogen kinderen daar boeken lenen die ze ook mee naar huis mogen nemen. De oude regelgeving ging waarschijnlijk nog uit van de situatie met dat kastje met oude boeken die alleen binnen de school geleend werden, maar met de opkomst van dBoS zou voor alle uitleningen door leerlingen bij een schoolbibliotheek gewoon een leenrechtvergoeding afgedragen moeten worden, lijkt me. Wat mij betreft moet de oplossing gezocht worden in enerzijds een betere registratie van de uitleningen die plaatsvinden binnen scholen en anderzijds in aanpassing van de regelgeving zodanig dat de onderwijsvrijstelling voor het leenrecht geschrapt of aangepast wordt. Ik zou daarom de bibliotheken ook graag aan onze zijde willen hebben, zodat we gezamenlijk richting de wetgever kunnen pleiten voor aanpassing van de regelgeving op dit gebied. Tenslotte hebben ook bibliotheken er belang bij dat schrijvers voldoende inkomsten blijven houden, zodat er mooie boeken geschreven blijven worden die een aanwinst zijn voor hun collecties.’

In reactie op het door Chris Wiersma, vice-voorzitter van de VOB, op 16 maart geschreven opiniestuk 'Bibliotheken stelen geen boeken' (pdf), naar aanleiding van Vissers artikel in nrc.next, zegt Visser:  'Het is helaas zo dat mensen alleen gratis apps downloaden. Wanneer een betaalde app een dag gratis is, worden er ineens 10.000 gedownload tegen misschien 1 of 3 betaalde downloads per dag. Maar het verdienmodel van apps en e-boeken is weer een heel andere discussie. Ik probeer leerkrachten, ouders en bibliothecarissen in lezingen altijd wel uit te leggen waarom goede apps geld moeten kosten en dat ze voor een kop koffie ook niet moeilijk doen om drie euro te betalen.
Ik denk dat we er goed voor moeten zorgen dat betaalde boeken de schrijver geld opleveren, dus dat de bibliotheek hiervoor een vergoeding betaalt aan de schrijver, ook als het boek via een school uitgeleend wordt.
Voor wat betreft de discussie over uitleenvergoeding voor e-boeken hoop ik dat de bibliotheek samen met de VvL strijdt voor een goede collectieve regeling, waarbij het auteursrecht niet als belemmering, maar als eerlijke beloning wordt gezien. Schrijvers hebben de steun van de bibliotheek nodig!'

Tekst: Bart Janssen

 
Zie in het kader van deze discussie ook de twee bijdragen van Wim Keizer, respectievelijk 'Uitleencijfers "de Bibliotheek op School" verschillen enorm; aanbesteding OCW-onderzoek' en 'Is de Stichting Leenrecht gek geworden?'.
 
De Vereniging van Letterkundigen (VvL) deed op 5 februari een oproep om mee te werken aan een nog op te zetten actie. Op 9 februari zegt de VvL daarover op haar website: ‘Hoe die eruit komt te zien is onderwerp van gesprek voor een taskforce. Er wordt een “Position Paper” opgesteld om mee naar de politiek (Kamerleden, Ministeries) te gaan. Hierin wordt aandacht besteed aan de vrijstelling voor schoolbibliotheken in de wet en de houdbaarheid daarvan, alsmede aan de wijze van registratie van uitlenende instanties. We willen bibliotheken bezoeken en scholen en gemeentes en daar is menskracht voor nodig. Ook is van belang om te monitoren hoe de uitleningen van e-boeken verlopen. Die route loopt nu via uitgevers, en wat levert dat op. Is dat een compensatie voor de dalende inkomsten of niet?’
 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Morgan
21-3-2016 10:58
Ik ben het er helemaal mee eens dat schrjivers gewoon een vergoeding krijgen voor elke uitlening van hun boek, of dat nu in dBos is of in de bibliotheek. Maar met de enorm ingrijpende bezuinigingen in het bibliotheekwezen is het vergoeden van leengelden in dBos met name voor bibliotheekorganisaties in het landelijk gebied, waar het gewone bibliotheekbezoek terugloopt en de gemeenten allemaal ontzettend bezuinigen, vrijwel onbetaalbaar geworden. Wellicht is het belangrijker  om nog eens naar de bibliotheekwet te kijken en gemeentes toch echt op de een of andere manier te verplichten te betalen voor de diensten die zij van de bibliotheken verlangen? 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening