HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
OCW: ‘Doe onderzoek naar één collectief bibliotheeksysteem’
Wim Keizer
30-12-2015
Minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker van OCW vinden dat openbare bibliotheken hun budgetten zo veel mogelijk moeten inzetten voor maatschappelijke opgaven en zo min mogelijk voor ondersteunende processen. Zij geven de Koninklijke Bibliotheek (KB) mee te onderzoeken in hoeverre de doelmatigheid kan worden vergroot door toe te werken naar één collectief bibliotheekautomatiseringssysteem, in vervolg op het door Anton Dierdorp gemaakte rapport ‘Aansluiting Landelijke Digitale Infrastructuur en “Lokale” bibliotheeksystemen’.
De bewindslieden van OCW schrijven dit in een brief van 17 december 2015 (pdf) aan de KB, waarvan een afschrift (pdf) aan de Tweede Kamer is gestuurd. Naast deze brieven stuurde Bussemaker ook nog twee andere brieven, waarin ingegaan wordt op de stand van zaken rond toezeggingen die zij bij de behandeling van de Stelselwet had gedaan. In haar brief van 3 december (pdf) gaat zij vooral in op de stand van zaken rond “een landelijke bibliotheekpas”. En haar brief van 18 december (aan de Eerste Kamer) (pdf) behandelt de privacyaspecten van ‘de landelijke digitale bibliotheek’.

Shared services
De brief van OCW aan de KB is ‘een beleidsreactie’ op het KB-beleidsplan 2015-2018 (‘De kracht van het netwerk’). Daarin stonden twee prioriteiten: 1. Het realiseren van de ‘nationale digitale bibliotheek’ en 2. Het versterken van de nationale en internationale samenwerking. De aanbeveling te kijken of één bibliotheekautomatiseringssysteem mogelijk is staat bij prioriteit 1. De bewindslieden schrijven: ‘De bibliotheekbudgetten staan in veel gemeenten onder druk. In deze context is het van belang dat bibliotheken de beschikbare budgetten zoveel mogelijk kunnen inzetten voor de maatschappelijke opgaven en dat uitgaven voor ondersteunende processen zo beperkt mogelijk kunnen blijven. In de bibliotheeksector is een groot aantal verschillende bibliotheeksystemen in gebruik. Er zijn twijfels over de efficiency van deze historisch gegroeide situatie. Wij geven u in overweging, in vervolg op het rapport ‘Aansluiting Landelijke Digitale Infrastructuur en “Lokale” bibliotheeksystemen’, te onderzoeken in hoeverre de doelmatigheid kan worden vergroot door toe te werken naar één collectief systeem van shared services. De Wsob geeft daar een aanzet voor. Op basis van de netwerkbepalingen verwacht de wet namelijk dat deelnemers aan het bibliotheeknetwerk ondersteunende processen zodanig inrichten, dat daarmee de collectiviteit van het netwerk wordt versterkt.’

Pijlers eerst
Ze schrijven verder o.a. dat de pijlers onder de nationale digitale bibliotheek bestaan uit de nationale bibliotheekcatalogus (NBC+), het datawarehouse (DWH), de gezamenlijke website-infrastructuur, identity & access management (IAM) en het e-bookplatform. Deze onderdelen bepalen volgens de bewindslieden de voortgang die op essentiële functies van de digitale bibliotheek kan worden geboekt. ‘Het in bedrijf brengen van deze onderdelen en het in gebruik nemen daarvan door de openbare bibliotheken in het netwerk heeft prioriteit boven het ontwikkelen van nieuwe functionaliteiten,’ schrijven Bussemaker en Dekker.
(Zoals eerder werd gemeld, heeft de KB er voor gekozen al twee onderdelen opnieuw aan te besteden: het IAM-systeem en het  datawarehouse).

Uitleenfunctie eerst
OCW zegt in de brief ook nog dat ‘functie 1, uitlenen’ [beschikbaarstellen van kennis en informatie – red.] prioriteit moet hebben boven de andere vier functies. ‘In een later stadium kan de inzet van de digitale infrastructuur voor de overige functies volgen. De samenhang tussen fysiek en digitaal (lokaal en centraal) is daarbij een belangrijk aandachtspunt.’

Stelseltaak complex
Over prioriteit 2 (versterken nationale en internationale samenwerking) zegt OCW dat samenhang in het stelsel bevorderen ‘een complexe taak’ is, omdat de verantwoordelijkheden liggen bij gemeenten, provincies en het rijk. OCW beveelt de KB ‘een gezamenlijke innovatieagenda’ aan, waarbij behalve de provinciale ondersteuningsinstellingen (POI’en) ook NBD Biblion en het Centraal Boekhuis worden betrokken.

Meer digitaal verval
OCW wijst er nog eens op dat de digitale collecties van de laatste 20 jaar veel meer aan verval onderhevig zijn dan de papieren collecties van de laatste 200 jaar. De ‘Nationale Coalitie voor Digitale Duurzaamheid (NCDD)’ en internationale organisaties moeten een oplossing bieden. Er zijn slimme en robuuste systemen nodig en medewerkers met up-to-date kennis en vaardigheden.

Bibliotheekpas veelomvattend proces
In de brief van 3 december aan de Kamer zegt Bussemaker dat het idee een gezamenlijke bibliotheekpas voor fysieke bibliotheken en de digitale bibliotheek te ontwikkelen en in te voeren zowel technisch als bestuurlijk ‘een complexe opgave’ is. VOB-leden hebben verschillende opvattingen over de gewenste functionaliteiten en over de vraag of er ook harmonisatie van tarieven zou moeten komen. ‘Ook sprak de meerderheid van de VOB-leden de opvatting uit dat de digitale bibliotheek slechts toegankelijk zou mogen zijn via de lokale bibliotheek. Een opvatting die niet verenigbaar is met de Wsob.’
De minister van OCW wijst op de komst van het door Job Cohen en Ton Brandenbarg voorgestelde consortium. De brief zegt dat dit consortium ‘de functionele en bestuurlijke basis kan zijn voor de landelijke bibliotheekpas’. Op 1 januari wordt alleen nog maar fase 1 van landelijk gastlenen ingevoerd.
Leden van de fysieke bibliotheek kunnen zonder meerkosten gebruik maken van het digitale aanbod (dat momenteel ca. 11.000 e-booktitels omvat).Verder betalen mensen die alleen van het digitale aanbod gebruik willen maken € 42 voor een ‘digital-only-abonnement’. ‘Het ontwikkelen en invoeren van één landelijke bibliotheekpas die toegang geeft tot de fysieke en digitale bibliotheek is een veelomvattend proces.’ De minister zal de Kamer medio 2016 weer verder informeren.

Spreiding
Wat spreiding betreft, wordt de Kamer op de hoogte gehouden in een jaarlijkse monitor, een midterm review en een evaluatie van de wet in 2019. De monitor 2016 (met cijfers van 2015) zal volgens OCW-ambtenaar Aad van Tongeren in najaar 2016 verschijnen. ‘Deze gaat over de cijfers over 2015. Bibliotheekorganisaties moeten deze gegevens op grond van de 'regeling gegevenslevering openbare bibliotheekvoorzieningen' voor 1 mei indienen. Daarna volgt validatie door het CBS en wordt er een rapportage opgesteld. De monitor die in het jaar daarop, dus in 2017, verschijnt zal gelden als midterm review. Daarin worden niet alleen cijfers en trends besproken, maar worden er ook, voor zover dat mogelijk is, conclusies aan verbonden.’ OCW ziet de CBS-gegevens over 2014 (verschenen in november 2015) als ‘nulsituatie’.

AmvB
Bij de wetsbehandeling was een amendement aangenomen om zo mogelijk via een Algemene maatregel van Bestuur (AmvB) regels te stellen aan ‘maatschappelijke participatie’ met betrekking tot de openbare bibliotheek (d.w.z. dat burgers bij een voorgenomen inkrimping of sluiting zelf een alternatief voorstel aan de gemeenteraad kunnen doen). De minister zegt dat er veel gevallen zijn geweest waarbij voorstellen van inwoners hebben geleid tot aanpassing van gemeentelijke plannen. In de midterm review wordt bekeken of het nodig is een AmvB met ‘specifieke procesvereisten’ te maken.

Routes
In de brief van 18 december over de privacy legt Bussemaker uit welke vormen van lidmaatschap er zijn voor de digitale bibliotheek. De route die de gebruiker kiest, bepaalt welke organisatie persoonsgegevens opvraagt en verwerkt.

Geen uitwisseling
Wie lid is van een fysieke bibliotheek heeft recht op toegang tot de digitale bibliotheek (gecombineerd fysiek/digitaal lidmaatschap). Dit is route 1. De lokale bibliotheek vraagt ‘over het algemeen de NAW-gegevens, inclusief e-mailadres, de geboortedatum (wel/geen jeugdlid) en het rekeningnummer. Bij het afhalen van de bibliotheekpas moet een geldig ID-document worden getoond. Het lidmaatschap van de lokale bibliotheek geeft op verzoek van de bibliotheekgebruiker en na registratie tevens toegang tot het e-bookplatform dat de KB beheert. Uit de lidmaatschapsgegevens kan de KB opmaken of het bibliotheeklid een geldig lidmaatschap heeft dat toegang geeft tot het e-bookplatform en eventuele andere digitale bibliotheekdiensten. Gegevens over het digitale leengedrag zijn onder beheer bij de KB en worden niet met andere organisaties uitgewisseld. De meeste bibliotheken geven in hun uitleenreglement ook duidelijk inzicht in hun privacybeleid. De bibliotheekbranche beschikt over een handreiking over het omgaan met persoonsgegevens. Bij de registratie en bij het gebruik van het e-bookplatform wordt altijd het privacybeleid getoond. Daarin wordt vermeld hoe de KB en de bibliotheek omgaan met de persoonsgegevens die bij digitale diensten verwerkt worden’, zo zegt de minister.

Controle via DigID
Wie alleen lid wil zijn van de digitale bibliotheek, kan zich vanaf 1 januari 2016 online inschrijven op www.bibliotheek.nl van de KB. Dit is route 2. ‘Daarvoor moeten de persoonsgegevens worden ingevuld de nodig zijn voor het leveren van digitale bibliotheekdiensten. Deze gegevens zijn: naam, geslacht, geboortejaar, e-mailadres en de cijfers van de postcode. Controle van de identiteit vindt plaats via DigID.’
En verder: ‘Behalve bij de KB kan het digital-only-lidmaatschap ook worden aangevraagd via de lokale fysieke bibliotheek. Voor het beheer van de persoonsgegevens geldt dan de handelwijze die in route 1 is beschreven.’

Attendering
Bij route 2 (digital-only via de KB) wordt nog verteld dat het voor de lokale openbare bibliotheken interessant is te weten hoe groot het digitale gebruik in het eigen werkgebied is. ‘Bijvoorbeeld om inzicht te krijgen in trends in het leesgedrag, zoals de transitie van fysiek naar digitaal lezen. De KB zal de lokale bibliotheekorganisaties daarom op geaggregeerd niveau informeren over het aantal digitale gebruikers in het werkgebied. De klantgegevens worden niet gedeeld met andere bibliotheekorganisaties. Wel worden personen die zich aanmelden als digital-only-lid, geattendeerd op de mogelijkheid via de lokale bibliotheek een gecombineerd fysiek/digitaal lidmaatschap te verkrijgen. Ook zal hen worden gevraagd of zij geïnteresseerd zijn in informatie over de activiteiten van de lokale bibliotheek. Achtergrond hierbij is de wens de fysieke en digitale openbare bibliotheek als een eenheid aan de gebruikers te presenteren. Aspecten die de privacy van de gebruikers betreffen, krijgen een plaats in de gebruiksovereenkomst voor het lidmaatschap van de landelijke digitale bibliotheek en in een privacyreglement.
Het kan voor sommige lezers interessant zijn om aanbevelingen en suggesties van de KB te ontvangen op basis van eerder leengedrag. Deze service wordt op dit moment niet aangeboden. Indien de KB dit in de toekomst als aanvullende dienstverlening gaat aanbieden, zal hiervoor een gedragslijn worden opgesteld.’

Alle brieven zijn te vinden op de website van de rijksoverheid onder Lezen en bibliotheken.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening