HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Cor Wijn: 'Cruciaal dat we de nationale bibliotheekpas eensgezind introduceren'
Eimer Wieldraaijer
04-12-2015
Volgende week spreekt de achterban van de Vereniging van Openbare Bibliotheken zich uit over het rapport VOB 3.0 dat is opgesteld door Cor Wijn. Voorafgaand aan de ledendag en de algemene ledenvergadering in Eindhoven licht de interim-directeur zijn plannen over de herpositionering alvast toe.
Cor Wijn: 'Cruciaal dat we de nationale bibliotheekpas eensgezind introduceren'
Is VOB 3.0 een evolutie of een revolutie?
Cor Wijn: 'Het is een evolutie. Ik zet uitsluitend een paar wissels om. In de aanloop naar het rapport heb ik een rondje gemaakt langs de provinciale directieoverleggen. Veel dingen waarvan ik verwachtte dat ze het nodige stof zouden doen opwaaien, bleken helemaal geen discussiepunt te zijn. Voorstellen als een bestuur dat iets meer "uitzoomt" en wat minder vaak vergadert, worden breed omarmd. Men heeft allerwegen iets van: regel dat asjeblieft en zorg ervoor dat de ledenvergaderingen weer prettig worden om bij te wonen.'

Waar werd je nog meer door verrast?
'Mijn plan omvat twaalf aanbevelingen. Over tien van de twaalf suggesties is men het eens, maar men wijst mij wel op allerlei andere thema's die daarnaast ook aandacht behoeven. Dat zijn overwegend zaken die te maken hebben met de eigen lokale situatie. Zoals NBD Biblion, het omslagstelsel, en of het allemaal niet goedkoper kan. De samenwerking in multifunctionele gebouwen en gefuseerde organisaties. Wanneer worden de CAO's nu eens in elkaar geschoven? Is het nodig dat we drie certificeerders over de vloer krijgen? Moet het pensioenfonds wel blijven bestaan in zijn huidige vorm of kan het beter opgaan in een groter geheel? Zo heb ik een rugzak met boodschappen meegekregen, die weinig met VOB 3.0 te maken hebben, maar waar men wel mee worstelt en die we dus moeten oppakken. Dan denk ik onder meer aan de vragen over het pensioenfonds. Als VOB hebben we daar geen rechtstreekse invloed op, maar we dragen wel de bestuursleden voor. Dat signaal kunnen we op die manier wel overbrengen, zoals we ook richting NBD Biblion kunnen aandringen op het nuttig aanwenden van reserves ten behoeve van de sector. Die boodschap draag ik graag uit.'

Veel bibliotheken hebben het financieel zwaar.
'Om die reden verlagen we de contributie voor leden. Het staat nog niet in het rapport, maar in 2016 nemen we gedurende de lopende cyclus tevens als VOB de kosten van certificering voor onze rekening. Dat kost per bibliotheek tussen de 4500 en 7000 euro. Dat kan, want de VOB heeft daarvoor het benodigde geld. Daar ligt ook aan ten grondslag dat we als VOB de certificering belangrijk vinden om ons te onderscheiden van andere aanbieders. Het zal je niet verbazen dat deze plannen op weinig weerstand stuiten.'

In het rapport stel je dat de VOB zich niet langer met inhoudelijke vernieuwingsprojecten moet bezighouden, maar meer met materiële belangenbehartiging. Citaat: 'Het is niet meer aan de VOB een brancheagenda op te stellen of te coördineren. De KB heeft op grond van de wet de regie'.
'Sommige leden hebben daar moeite mee. Op dit punt proef ik echt twee stromingen. De ene partij zegt: "Laten we onze zegeningen tellen. We hebben een KB met een budget van 80 miljoen euro en 400 medewerkers, die van alles voor ons kan regelen. Welke culturele sector in dit land kan ons dat nazeggen?" Er zijn zelfs bibliotheken die zeggen: "Laat de KB nog veel meer voor ons regelen. Laat het allemaal aan de KB over, heerlijk!" De andere partij redeneert: "De KB is een andere organisatie, heeft een ander belang dan wij. Men kijkt met andere blik naar de wereld, mist de lokale feeling. Bovendien heeft men daar iets van: we rule this country. Laten we als VOB vooral zelf onze belangen verdedigen". Zelfs in een en hetzelfde directieoverleg zie je die twee stromingen terug. Het is jammer dat de wet op dit punt niet echt duidelijk is, maar voor interpretatie vatbaar.'

In het begin van het rapport adviseer je: stel de visie scherp door eensgezind naar buiten te treden. Dat wordt nog een klus, als op zo'n belangrijk punt de meningen al uiteenlopen.
'Dat is ook niet makkelijk. Het belangrijkste wat die rondgang mij geleerd heeft, is de enorme diversiteit die op lokaal niveau in bibliotheken is ontstaan. Door die veelvormigheid kijkt men her en der anders tegen dingen aan. De spanning in het stelsel spruit voor een groot deel voort uit de verregaande decentralisering door de rijksoverheid. Centraal is een aantal zaken belegd bij de KB, terwijl het decentraal steeds pluriformer wordt. Ik voorzie dat die ontwikkeling de komende jaren alleen maar verder zal doorzetten.'

Gaat dat dan niet nog meer knellen?
'Dat kan wel lastig worden, en maakt het moeilijk voor de KB om de regierol te vervullen. Ik ben dan ook heel benieuwd hoe de KB zich daarvan gaat kwijten. Misschien moeten ze de ambities dienaangaande niet al te hoog stellen.'

Niettemin is het verstandig dat je als bibliotheken de krachten beter bundelt en meer samenwerkt dan tot nu toe.
'Belangenbehartiging en samenwerking: dat zijn de twee uitersten waartussen je als VOB opereert. Wij moeten zaken doen met de vakbonden, met de Stichting Leenrecht, met de KB en dat gaat makkelijker als je eensgezind bent.'

Bespeurde je die eensgezindheid tijdens de rondgang?
‘Als het gaat om de vakbonden of het leenrecht, snapt iedereen dat we de rijen moeten sluiten. Ten aanzien van de KB is dat minder duidelijk, zoals ik aangaf, maar dat komt ook omdat het allemaal nog nieuw is. Op dit moment zijn er veel onderwerpen waarover we met de KB afspraken moeten maken, maar over een paar jaar zal dat beduidend minder zijn. Wat het spannendst wordt, is de digitale bibliotheek in relatie tot de nationale bibliotheekpas. In mijn ogen is het cruciaal dat we die eensgezind en goed introduceren.'

Hoe denk je dat te doen?
'De KB doet in principe de digitale bibliotheek. Conform de brancheagenda gaan wij het landelijk lenen mogelijk maken. Dat is een kwestie van de juiste projectorganisatie inrichten en doorpakken. De randvoorwaarden zijn er om daar een succes van te maken. De landelijke bibliotheekpas heeft enorm veel potentie. Ik verwacht daar heel veel van.'

Wordt dat onderschat?
'Naar mijn gevoel wel. Ik hoor geluiden als: "Mensen uit een andere gemeente betalen niet voor mijn bibliotheek, maar komen wel bij mij lenen". In mijn optiek gaat het straks helemaal niet om dat lenen, maar om het feit dat je bij een soort serviceclub hoort, die allerhande voordelen biedt. Als ik kijk naar het succes van de Museumkaart, kun je van een landelijke bibliotheekpas alleen maar plezier hebben. Onze marketingmedewerker zegt altijd: "Wij zijn straks de grootste club van Nederland". Dat is ook zo. Op basis van dat gegeven kun je deals sluiten met de NS of andere partijen die zich willen associëren met lezen en persoonlijke ontwikkeling.'

In VOB 3.0 pleit je voor samenwerking met maatschappelijke organisaties op het terrein van cultuur, onderwijs, zorg en arbeid, maar adviseer je tevens afstand te nemen van boekgerelateerde instellingen. Dat vraagt om uitleg.
'Dat is het tweede discussiepunt waarop ik doelde.'

Begrijpelijk, want waarom zouden bibliotheken zich distantiëren van iets wat tot hun core business behoort?
'Misschien heb ik het niet genuanceerd genoeg opgeschreven. In de gesprekken die ik heb gevoerd, lopen twee dingen steeds door elkaar: wat is de positie van de VOB en wat is de positie van de lokale openbare bibliotheek? Dat laat onverlet dat in mijn ogen bibliotheken in de toekomst meer kans hebben als zij zich verbreden. Minder aandacht voor boeken en meer voor burgers, dat is wat ik wil zeggen. De collectie blijft het hart van de bibliotheek, maar uiteindelijk gaat het om de ontwikkeling van mensen. Met name op dat vlak liggen de mogelijkheden voor bibliotheken.'

Veel bibliotheken doen dat toch al?
'Dat is ook zo. Kijk alleen maar naar het bericht van het CBS afgelopen week: 72.000 activiteiten in de bibliotheek. Dat cijfer zegt al voldoende. Ik was vanochtend bij Charles Noordam, directeur van de Bibliotheek Den Haag. Als je ziet wat die al organiseren voor allerlei groepen... Het aantal uitleningen daalt, maar het aantal activiteiten stijgt. Toch durf ik best de stelling aan dat 75% van het budget van bibliotheken nog steeds collectie-gerelateerd is. Daar kun je nog veel op besparen als je dat proces met elkaar zo lean and mean mogelijk inricht. Op die manier kun je geld vrijspelen voor andere dingen. Het gaat VOB 3.0 te buiten, maar wat zou de sector een hoop geld vrijspelen als we tot één en hetzelfde automatiseringssysteem zouden komen.'

Hoe werd er gereageerd op het advies om de VOB niet te verbreden. Concreter: om de Karmacs van deze wereld geen volwaardig lidmaatschap toe te kennen?
'De meeste leden die ik heb gesproken zijn het daarmee eens. Wat ik hoor, is: slecht de barrière tussen de CAO's, zorg dat het pensioenfonds opgaat in een groter geheel, harmoniseer de certificering, maar maak niet elke aanbieder lid van de vereniging, want dat leidt tot verwatering. Tegelijkertijd vond men het rapport op dat onderdeel wat defensief. Veel leden vinden dat de vereniging daarin uitnodigender mag zijn. Mij wordt meegegeven: laten we niet op ons eigen eilandje blijven zitten, maar meer de gezamenlijkheid zoeken.'

De aanpassing van het bestuursmodel wordt omarmd? De beleidsvormende rol komt nadrukkelijk te liggen bij de directeur van het bureau, zodat de rol van het bestuur beperkter wordt. Er komen projectgroepen in plaats van commissies. En er vinden regelmatig ledenpeilingen plaats.
'Bijna iedereen steunt dat. Uit eigen ervaring weet menigeen dat het minder wenselijk is dat een bestuur te dicht op de directie zit. Bovendien vinden velen de ledenvergaderingen van de VOB niet plezierig. Daar zijn talloze klachten over. Ik ben niemand tegengekomen die zei: "Daar verheug ik me nou al weken op, die ALV is zo'n fijne bijeenkomst". We gaan er dan ook echt werk van maken om die aantrekkelijker te maken. En wat de commissiestructuur betreft: die werkte niet of uiterst traag. Dat kan allemaal slagvaardiger. Wat ook niet in VOB 3.0 staat, maar wat ik wel beoog is om de voorzitters van de directieoverleggen, net als die van de POI's, een keer per halfjaar bij elkaar te laten komen. Daarnaast willen we vanuit het bureau op vaste basis aanschuiven bij de directieoverleggen. Dat verbetert de relatie, brengt "Den Haag" dichter bij "het land", want ook die klacht hoor ik vaak. En wat vermoedelijk nog het moeilijkst is: in elk overleg hoor ik dat de cultuur in de vereniging niet goed is. Iedereen kent elkaar al heel lang, komt elkaar voortdurend tegen, maar tegelijkertijd zit iedereen steeds in dezelfde rol. Ander kritiekpunt: er wordt moeizaam tot besluiten gekomen omdat iedereen altijd overal iets van vindt. Er wordt nooit doorgepakt, maar eindeloos doorgepraat, zonder dat we verder komen. Bovendien is er sprake van een soort gesloten circuit. Frisse winden moeten zich bij wijze van spreken naar binnen vechten. Mede daarom is het goed dat er een extern lid bij komt in het VOB-bestuur. Dat is een vooruitgang.'

Als ik je zo hoor, kun je in 2016 de handen aan de ploeg slaan.
'Hoho, eerst horen wat de leden zeggen. In januari zal de nieuwe voorzitter aantreden. Dan start de werving van de nieuwe directeur. Ik voorzie dat hij of zij er zal zijn in mei of juni. Tot die tijd wijd ik mij aan de uitvoering van VOB 3.0.'

Tekst en foto: Eimer Wieldraaijer



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening