HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Tijd voor Nationale Bibliotheekpas gaat dringen; motie aangenomen
Wim Keizer
19-06-2015
Komt er 1 januari 2016 een Nationale Bibliotheek Pas (NBP) in de zin dat een geregistreerde gebruiker van Bibliotheek A met zijn lenerspas naar keuze terecht kan in alle Bibliotheken B t/m Z? Het zal er om gaan spannen, daar het VOB-bestuur in een vergaderstuk voor de algemene ledenvergadering (ALV) van 18 juni schreef dat er geen harde startdatum kan worden afgegeven, gezien de hoeveelheid onderlinge afhankelijkheden. En die betreffen dan alleen nog maar fase 1 (‘eenvoudig gastlenen’). ‘De planning voor het in productie krijgen van Gastlenen 1 heeft vertraging opgelopen’, meldde het bestuur. Er zijn nog technische problemen en testen waren vertraagd.
De problemen rond het Gastlenen werden echter 18 juni nauwelijks besproken, want alle aandacht ging uit naar het vraagstuk dat de VOB-leden het meeste bezig hield: kunnen leners die alleen maar gebruik willen maken van betaalde e-content van de landelijke digitale bibliotheek, de zogenaamde ‘digital-only’-leden, uitsluitend inloggen via de website van een lokale/regionale bibliotheek of mag het óók via de website van de Koninklijke Bibliotheek (KB), de beheerder van de landelijke digitale bibliotheek. Een motie (pdf) plus notitie (pdf) die er in de kern op neer kwamen dat inloggen via de KB niet moet kunnen, haalde 18 juni een meerderheid met 1096 stempunten voor en 635 tegen. Het VOB-bestuur had de motie ontraden, maar wilde daar geen consequenties aan verbinden. Op 8 oktober is er een extra ALV, waarin verder wordt gepraat over de NBP en over de ‘digital-only’-leden.

Interpretatie Stelselwet
Veel van de discussies spitsten zich toe op de vraag hoe de Stelselwet op dit punt precies geïnterpreteerd moet worden en of de geschiedenis rond de totstandkoming van de wet (vragen Kamer en antwoorden minister, aangenomen en verworpen amendementen) nu wel of niet moesten worden meegenomen. Chris Wiersma, namens het bestuur de woordvoerder bij dit agendapunt (pdf), liet weten overleg tussen alle netwerkpartners en overheden (waar de motie op aandrong) zinloos te vinden, daar het VOB-bestuur de gesprekspartners (OCW, VNG, IPO, KB) precies kent en weet dat die allemaal vinden dat mensen die dat wensen rechtstreeks moeten kunnen inloggen bij de KB (die volgens artikel 9b de landelijke digitale bibliotheek in stand houdt). Artikel 12 bepaalt dat Nederlandse ingezetenen kunnen kiezen voor een fysieke voorziening (zijnde lokale/regionale openbare bibliotheken), de digitale voorziening (zijnde de landelijke digitale bibliotheek) of beide voorzieningen samen. In toelichtingen, onder andere door de VNG, is uitgelegd dat mensen die voor de tweede mogelijkheid kiezen rechtstreeks kunnen inloggen bij de KB. Maar indieners van de motie, onder andere Martin Berendse van de OBA, meenden dat in dit artikel 12 niet kan worden gelezen dat inloggen ook rechtstreeks bij de KB moet kunnen. Als essentie van de wet benoemde hij een zinnetje uit de memorie van toelichting bij het oorspronkelijke wetsontwerp: ‘De digitale bibliotheek zorgt er voor dat de openbare bibliotheken hun publieke taken ook in het digitale domein kunnen vervullen.’ Hij wist verder te melden dat acht van de negen cultuurwethouders van de negen grootste steden (de G9) van plan zijn minister Bussemaker van OCW te laten weten dat de landelijke digitale bibliotheek geen concurrent moet zijn van de lokale openbare bibliotheken, maar die bibliotheken juist moet ondersteunen. Deze wethouders gaan volgens hem de minister ook melden dat de lokale bibliotheek het ‘single point of access’ moet zijn voor alle typen lidmaatschap, dus ook ‘digital only’.
Chris Wiersma reageerde dat het bestuur er op uit is de belangen te behartigen van de leden en dat een brief van de G9 prima is. Inhoudelijk heeft het bestuur ook geen bezwaar tegen de ingediende notitie. Maar eerder had hij al laten weten dat het bestuur gewoon de feiten heeft geschetst en daar hoort bij dat de minister in beantwoording van Kamervragen en in reactie op het commentaar van de Raad van State herhaaldelijk heeft laten weten dat een rechtstreeks lidmaatschap van de landelijke digitale bibliotheek moet kunnen, om ook mensen die geen lid willen zijn van een lokale bibliotheek te verleiden e-content te lezen. Een amendement van de SP, waarin stond dat het lidmaatschap van de digitale bibliotheek automatisch wordt gekoppeld aan het lidmaatschap van de lokale bibliotheek, om optuigen van een geheel nieuwe administratie rondom het digitaal lidmaatschap te voorkomen, was bij de stemmingen verworpen.

Eén administratie
In zijn toelichting op de motie zei Frans Bergfeld (Bibliotheek Waterland) dat het hem niet gaat om de door de SP bedoelde koppeling aan een fysiek lidmaatschap, maar om aanbieden van ‘digital-only’-lidmaatschap uitsluitend via de lokale bibliotheek, om daarmee twee ledenadministraties (lokale bibliotheek en KB) te voorkomen. Juist om de klanten zo goed mogelijk te kunnen bedienen moeten óók ‘digital-only’-leden alleen in de administratie van de lokale bibliotheek zitten. Op die manier kunnen volgens hem ook deze leden het beste geholpen worden. Hij zei dat pas met de NBP verder kan worden gegaan als dit punt goed geregeld is.
Namens de Friese bibliotheken liet Jouke Bethlehem weten meer achter het bestuur te staan en als feit te erkennen dat er een wet is die de KB iets opdraagt. Hij liet weten dat Friesland snel van start wil met de NBP.

Innovatie en resultaat

In zijn toelichting op het bestuursstandpunt, overigens vooral bestaande uit vijf vragen, behandelde Wiersma behalve de wet ook de onderwerpen innovatie en het resultaat van de gesprekken met de KB. Bij innovatie liet hij een schaal van 1 tot en met 6 zien voor de wijze waarop je op innovatie kunt reageren, van focus blijven leggen op je traditionele business en innovatie negeren tot adopteren en omarmen. Hij was er trots op dat de bibliotheekwereld het laatste doet. De overheden steunen dit en dat was volgens hem niet vanzelfsprekend, daar er in de Kamer ook geluiden waren dat digitale informatie aanbieden wel aan de markt kan worden overgelaten.
Wat het resultaat betreft, wees hij op de afspraken die KB en VOB gemaakt hebben. Klanten die kiezen voor een ‘digital-only’-lidmaatschap worden geattendeerd op diensten van de lokale bibliotheek en krijgen de mogelijkheid zich daar ook aan te melden. Als de lener de gegevens beschikbaar stelt, wordt ook lokale verantwoording van ‘digital-only’-leden mogelijk gemaakt. Verder zullen opbrengsten uit ‘digital-only’-lidmaatschappen worden toegevoegd aan het budget voor de inkoop van e-content. Ook komt er een gezamenlijke webpagina voor alle typen lidmaatschap, met voor landelijke ‘digital-only’-leden afzonderlijke modules voor digitale OB-content en wetenschappelijke content. Het streven is gelijktijdige lancering van de NBP en ‘digital-only’-toegang.

Hoe langer het duurt, hoe moelijker
Er waren ook nog enkele andere sprekers, waarbij gewezen werd op de noodzaak van eenvoud, niet onderschatten van de technische kant en de noodzaak marketingacties goed met de KB af te stemmen. Ook de harmonisatie van tarieven (dat die er voorlopig niet inzit) kwam nog even voorbij.
Wiersma noemde 1 januari 2016 een belangrijk moment en zei dat hoe meer tijd er voorbij gaat hoe moeilijker het wordt. Het bestuur kijkt in de volgende bestuursvergadering wat het nu verder gaat doen.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening