HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
KB publiceert onderzoeksrapport ‘Ondernemerschap in een veranderend subsidiebeleid’
Bart Janssen
02-06-2015
De Koninklijke Bibliotheek (KB) heeft op 28 mei een onderzoeksrapport naar buiten gebracht waarin een beeld geschetst wordt van de ontwikkelingen op het gebied van bezuinigingen in de openbare bibliotheeksector en de mate van cultureel ondernemerschap. Een van de conclusies is dat er voor de periode 2012-2014 gemiddeld 6% bezuinigd is, terwijl er voor de jaren 2015-2016 uitgegaan wordt van een bezuiniging die met gemiddeld 17% veel hoger ligt.
Het onderzoek, getiteld Ondernemerschap in een veranderend subsidiebeleid (pdf), is uitgevoerd door Panteia in opdracht van het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB), thans KB. Het onderzoek is een vervolg op eerdere onderzoeken naar gemeentelijke bezuinigingen op openbare bibliotheken door Johanna Kasperkovitz (onder andere in 2012 en 2011). Daarnaast is in het kader van dit onderzoek ook nog gekeken naar de mate van ‘cultureel ondernemerschap’ door bibliotheken. Panteia publiceerde vorig jaar ook al een onderzoek naar cultureel ondernemerschap bij bibliotheken (en musea).

In het kader van het onderzoek is gekeken naar de bezuinigingen in de periode 2010-2014 en de gevolgen daarvan, de voorziene bezuinigingen voor de periode 2015-2016 en naar de vraag in hoeverre dat geleid heeft tot beleidswijzigingen. Verder is onderzocht in hoeverre bibliotheken meer aan de slag zijn gegaan met cultureel ondernemerschap en op welke manier.
95 van de 160 bibliotheken hebben deelgenomen aan het onderzoek naar de bezuinigingen en met zes bibliotheken zijn 'verdiepende gesprekken' gevoerd over cultureel ondernemerschap.

De onderzoekers concluderen onder andere dat er in de periode 2012-2014 sprake was van een daling van de gemiddelde gemeentelijke subsidie met 6%, waar er in de voorafgaande perioden sprake was van een afvlakkende stijgende trend van de gemiddelde gemeentelijke subsidie.
De gemeentelijke subsidie bedraagt ongeveer 95% van het totaal aan subsidies dat bibliotheken krijgen. Het aandeel eigen inkomsten in het totaal aan inkomsten van de bibliotheken was in de periode 2012 -2014 redelijk constant: 19%. 'Dit percentage moet groter worden,' zo voegen de onderzoekers toe.

Driekwart van de bibliotheken heeft in de periode 2012-2014 te maken gehad met bezuinigingen. In het onderzoek van 2011 was dat nog 59%, in het onderzoek van 2010 ging het om 30%.

Voor bijna 4 op de 10 bibliotheken waar bezuinigingen voor 2012-2014 waren aangekondigd en vastgesteld zijn deze bezuinigingen na overleg met de gemeente verlaagd. De voorziene impact van de formeel vastgestelde bezuinigingen voor de bibliotheken in de periode 2015-2016 is relatief gezien groter (17%) dan voor de periode 2011-2014 voorzien was (10%). De feitelijk gerealiseerde daling in de gemeentelijke subsidie was 6,2% in de periode 2012-2014.

Bibliotheken noemen vier belangrijke maatregelen waarmee de bezuinigingen zijn opgevangen:
  1. Samenwerking met (sociale) partners (hoogst in periode 2015 -2016)
  2. Vermindering personeel in de frontoffice (hoogst in periode 2012-2014)
  3. Selectie (en dus reduceren) van de collectie.
  4. Zoeken naar mogelijkheden om meer eigen inkomsten te genereren.
'In de beleidsperiode 2012-2014 werd ook veel genoemd dat tarieven van het lidmaatschap verhoogd werden, er meer zelfbediening kwam en de openingsuren werden uitgebreid. Voor de beleidsperiode 2015-2016 worden deze beduidend minder vaak genoemd. In de beleidsperiode 2015-2016 wordt echter "activiteiten die niet direct te maken hebben met kernfuncties alleen uitvoeren als er externe financiering voor is’ vaker genoemd dan in de beleidsperiode 2012-2014,' zo lichten de onderzoekers toe. Voor de periode 2015-2016 worden als maatregelen ook nog genoemd: het sluiten van vestigingen / filialen en personeelsreductie in allerlei vormen en meer werken met vrijwilligers.

De onderzoekers gaan vervolgens in op de mate van cultureel ondernemerschap bij openbare bibliotheken, waarbij ze er op wijzen dat het nog altijd geen éénduidig begrip is. In het onderzoek wordt een brede definitie gehanteerd, waarbij - met als einddoel het binnenhalen van extra, eigen inkomsten - de begrippen innovativiteit, proactiviteit en risicobereidheid centraal staan.
87% van de bibliotheken is bezig met cultureel ondernemerschap en hiervan geeft circa 75% aan dat bezuinigingen een belangrijke reden zijn om zich ondernemend op te stellen. De kleine groep bibliotheken die hier nog niet mee aan de slag is, geeft als belangrijkste redenen: tijdgebrek en het ontbreken van de juiste competenties binnen de organisatie.

Belangrijke maatregelen die al genomen zijn op het gebied van cultureel
ondernemerschap zijn:  netwerk vergroten, meer samenwerking met andere (culturele) instellingen, verhuur van het gebouw, meer aandacht en budget voor marketing en ledenwerving en ledenbehoud en de invulling van een ander bibliotheekconcept. Bij de  plannen voor de toekomst komen daar nog bij: het actief op zoek naar sponsoring en een nieuwe positionering voor de bibliotheek.

Als belangrijkste belemmeringen die worden ervaren bij cultureel ondernemerschap worden genoemd:
  • Competenties van de medewerkers zijn niet passend.
  • Het imago van de bibliotheek bemoeilijkt het vragen van financiering /sponsoring.
  • De subsidieparadox.
  • Nieuwe wet- en regelgeving.
  • De verbinding tussen de bibliotheek en het bedrijfsleven is vaak lastig te leggen.
De onderzoekers besluiten met de volgende aanbevelingen:
  • Zorg voor een toenemend aantal inkomstenbronnen waardoor je afhankelijkheid kleiner wordt van één partij (in dit geval de gemeente) en de kans op voortbestaan van de bibliotheek dus groter.
  • Meer herkenbaarheid van de verschillende gemeentelijke subsidiestromen en veranderingen daarin (zodat op basis hiervan de breedheid van de maatschappelijke functie van bibliotheken ook gezien en erkend wordt).
  • Een éénduidige vaststelling en invulling van het begrip cultureel ondernemerschap is nodig en wordt uitdrukkelijk gevraagd door de sector. Dit zorgt voor meetbaarheid van het begrip.
  • Bundel krachten om gezamenlijk de bezuinigingen om te zetten in nieuwe mogelijkheden en activiteiten.
  • Voer de waardediscussie binnen de bibliotheeksector gemeenschappelijk.
  • Vul als bibliotheek op een proactieve manier de nieuwe functie en nieuwe rol in SAMEN met een diversiteit aan samenwerkingspartners.
  • Wissel ervaringen uit hoe als bibliotheek het bedrijfsleven te benaderen en samen te werken.
  • Onderscheid in best practices de werkzame mechanismen, deel deze onderling, zodat deze ook in de specifieke context van een andere bibliotheek tot een succes kunnen leiden.
  • Inspireer de bibliotheeksector met nieuwe invloeden en gedachten van buiten de bibliotheeksector.
Voor de volledige tekst van het rapport, zie de website van de KB. (Zie ook dit persbericht)

Zie ook het verslag van de werkconferentie ‘De koers bepalen! Ondernemende bibliotheken op reis’ van 27 mei jl.

Tekst: Bart Janssen


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

De potentiële kracht van het landelijke merk Bibliotheek wordt niet voldoende benut
Eens
Oneens
In een interview in Bibliotheekblad nr 7 2019 stelt Cyril Crutz, directeur-bestuurder van BiblioPlus, dat de potentiële power...
Lees meer en geef uw mening