HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Het geval-Mook: wat er gebeurt als de bibliotheek verdwijnt uit een gemeente
Maarten Dessing
15-05-2015
De gemeente Mook en Middelaar schrapte de subsidie voor een openbare bibliotheek. De leesvoorzieningen die ervoor in de plaats kwamen, functioneren naar tevredenheid. Maar een volwaardig alternatief zijn ze natuurlijk niet. Bovendien zijn de initiatieven sterk afhankelijk van het toevallig aanbod aan materialen en vrijwilligers. Wel zorgen ze voor een sterker gemeenschapsgevoel.
Het geval-Mook: wat er gebeurt als de bibliotheek verdwijnt uit een gemeente
Drie jaar heeft Mook en Middelaar, een gemeente van een kleine achtduizend inwoners in het uiterste noorden van Limburg, inmiddels geen bibliotheek meer. Per 1 januari 2012 zegde het college van B&W het contract met Biblioplus op. Dat betekende een bezuiniging van 200.000 euro per jaar. In ruil daarvoor mochten de dorpsraden van de drie grootste kernen – Molenhoek (3600 inwoners), Mook (3000 inwoners) en Middelaar (1000 inwoners) – ieder naar eigen inzicht een leespunt opzetten. Totale bijdrage aan subsidies: 13.800 euro in 2015.

'Wij vonden het een behoorlijke verantwoordelijkheid', zegt voorzitter Jacqueline Konings van de dorpsraad Molenhoek. 'Ingaan op het verzoek van de gemeente betekende een structurele verplichting, terwijl wij alleen maar op vrijwilligers draaien. Uiteindelijk hebben we ja gezegd op voorwaarde dat het niet om lezen alleen zou gaan, maar ook om ontmoeten. Molenhoek heeft wel een gemeenschapshuis, maar dat is alleen 's avonds open. De drempel om erheen te gaan is hoog. Het is een onaantrekkelijk, donker gebouw. Er gaat geen positieve sfeer van uit.'

Drie middagen per week geopend
Molenhoek opende in oktober 2013 een Lees- en Ontmoetingspunt (LOP) in een voormalig kinderdagverblijf in de zijvleugel van het gemeenschapshuis. De ruimte met eigen ingang is drie middagen per week open. De bewoners kunnen er dinsdag, donderdag en zondag van 14.00 tot 17.00 uur terecht om boeken te lenen, de aanwezige kranten en tijdschriften te lezen, iets te drinken, elkaar te ontmoeten en – in toenemende mate – een activiteit (pdf) bij te wonen. Van lunchgerechten bereiden voor Pasen tot huiswerkbegeleiding, het vindt er allemaal plaats tijdens die middagen.

LOP Molenhoek 1 LOP Molenhoek 2
LOP Molenhoek. Links: Lezing over slavernij. Rechts: paasgerechten maken

Konings is tevreden met het gebruik van het LOP in de afgelopen anderhalf jaar. Iedere middag zijn er naast de twee gastheren en -vrouwen 'vier mensen een spelletje aan het doen, een stuk of tien mensen zitten te lezen, en er lopen twaalf tot twintig mensen binnen om een boek te ruilen voor een nieuwe', somt ze op. Daarnaast worden de activiteiten – 'minimaal drie per maand, meestal meer' – afhankelijk van de aard van de activiteit bezocht door tien à zestig mensen. Doordat de openingstijden samenvallen met de werkuren zijn de meeste bezoekers de zestig jaar gepasseerd, schat Konings in.

Leestafels in gemeenschapshuizen
Het Molenhoekse LOP is het grootste van de drie leespunten in de gemeente. Mook heeft alleen een leestafel in het gemeenschapshuis, waar mensen van maandag tot en met vrijdag zonder toezicht acht tijdschriften en twee kranten kunnen lezen. Een aantal keer per jaar vindt een culturele avond plaats. Middelaar heeft een vergelijkbare, zij het iets soberdere leestafel, die zes ochtenden per week geopend is. De bewoners kunnen daarnaast op een computer een boek bestellen bij Biblioplus. Die worden vervolgens één keer per week gebracht. Bewoners kunnen die iedere dag ophalen.

Naast deze voorzieningen, hoofdzakelijk gericht op volwassenen, heeft de gemeente Mook en Middelaar geïnvesteerd in bibliotheekvoorzieningen voor de jeugd. De drie basisscholen in de gemeente mochten (via BiblioPlus) meedoen aan de Bibliotheek op school. Totale kosten: 42.000 euro per jaar. Deze schoolbibliotheken worden ieder een middag per week opengehouden door vrijwilligers en zijn toegankelijk voor alle kinderen in de directe omgeving – óók in de voorschoolse leeftijd, voor wie Biblioplus een aanbod materialen naar de scholen stuurt.

Beperkte collecties
Het gemeentebestuur toont zich tevreden met de ontwikkelingen van de drie leespunten en de schoolbibliotheken. Het staat niet expliciet in het evaluatierapport dat het college van B&W op 3 februari jl. publiceerde, maar de toon ervan is onmiskenbaar positief. Het LOP in Molenhoek heeft een 'min of meer vaste groep bezoekers'. Culturele avonden in Mook worden 'goed bezocht' door 'juist mensen die anders niet in het gemeenschapshuis komen'. En: 'Het product schoolbibliotheek voldoet goed aan de behoefte van de scholen'.

Dat wil niet zeggen dat de leespunten een volwaardige vervanging zijn van de voormalige vestiging van BiblioPlus, die in 2010 duizend leden had. Dat blijkt met name uit de collectie. 'Het is een prachtig neveneffect dat de leespunten hebben geleid tot meer ontmoetingen en culturele avonden, maar de mogelijkheden om te lezen zijn een stuk beperkter', zegt gemeenteraadslid Lee Tonnaer (PvdA). 'Nu begrijp ik dat de conventionele bibliotheek ook meer doet aan ontmoeten en culture avonden, maar daar kun je in principe alles lenen. Wat de bibliotheek niet heeft, kun je bestellen.'

Vooral moderne literatuur
Vergelijk dat met de collectie van het LOP: drieduizend boeken, waarvan maar voor een derde plaats is in de zeven beschikbare boekenkasten. De collectie bestaat hoofdzakelijk uit 'moderne literatuur', zegt Konings, maar bevat ook een bescheiden aanbod streekromans, thrillers, naslagwerken, kinderboeken, reisboeken en overige non-fictie. Daarnaast zijn er spelletjes. 'Het is een prachtige collectie, geheel geschonken door dorpsbewoners. Het zijn geen beduimelde of geel verschoten boeken. Iedereen kan die lenen zolang als ze willen. Het wordt niet geregistreerd.'

Het is dus beslist geen uitdragerij. Integendeel. 'Laatst wilde ik Ik kom terug van Adriaan van Dis omdat we die met onze leesclub gaan lezen. Dat bleek al in het LOP te staan. Ik hoor ook vaak anderen blij verrast zeggen: "Hebben jullie dat nu al!" Het komt denk ik omdat Molenhoek een welvarend dorp is, waar veel hoogopgeleide mensen wonen die in Nijmegen – vijftien kilometer verderop – werken. Zij kopen veel boeken en vinden het fijn die daarna door te geven.' Toch erkent ook Konings dat het onvergelijkbaar is met wat je via een bibliotheek kunt krijgen.

Uitwijken naar elders
Het hoeft dus geen verbazing te wekken dat sommige bewoners hun heil elders hebben gezocht. De bibliotheek uit Groesbeek – op tien kilometer rijden van Mook en Middelaar – heeft sinds 2012 zo'n 115 nieuwe leden uit deze plaatsen gekregen, ontdekte Tonnaer. Ongeveer de helft daarvan zijn jeugdleden. 'Molenhoek ligt dicht bij Malden. Van die bibliotheek heb ik geen gegevens, maar ik weet uit eigen ervaring dat nogal wat Molenhoekers daarheen gaan.' Ook Konings is dat niet ontgaan. 'Wie per se iets wil hebben haalt dat in Malden,' zegt ze.

Tonnaer vraagt zich nog steeds af of dat wel kan. Al toen de discussie over het opzeggen van het contract met Biblioplus speelde, ageerde hij tegen het gemeentebestuur dat niet meedoet aan het in stand houden van een nationale bibliotheekinfrastructuur. (Zie o.a de reacties bij dit bericht.) 'Nu blijkt ook dat de gemeente wel de lusten van de bibliotheek heeft: bewoners kunnen er elders gebruik van maken. Maar niet de lasten: ze geven er geen financiële bijdrage voor. Ik sprak er met de vestigingsmanager in Malden over. Die vond het ook gek. Nu zij het zo, maar blijft dat in de toekomst het geval?'

Sterker gemeenschapsgevoel

Niet alleen de collectie van het LOP is beperkt, ook voor de openingstijden geldt dat. Juist bij het LOP in Molenhoek, dat de uitgebreidste dienstverlening biedt: slechts negen uur per week. Konings: 'Een bibliotheek is vaker open. Daarbij vinden tijdens die uren veel activiteiten plaats die niet allemaal goed combineren met het uitlenen van boeken – denk aan praatgroepen. Wij vragen daarom subsidieverhoging, zodat we een vierde dagdeel open kunnen. Ook zoeken we een eigen pand. Nu betalen we 4000 euro huur aan het gemeenschapshuis – op 5400 euro subsidie in totaal. Dat zouden we dan elders aan kunnen besteden.'

Tegenover de beperkingen staat wel dat de alternatieve bibliotheekvoorziening het gemeenschapsgevoel sterker heeft gemaakt, vindt Konings. 'Door de nadruk op ontmoeten, raken we vaker aan de praat over wat we gelezen hebben dan vroeger. Gewoon in het LOP: iedereen raadt elkaar boeken aan of af. En toen we begonnen, melden zich heel snel mensen die een lezing wilden geven of iets met muziek wilden doen. Dat ging maar door: we hebben nog een hele waslijst mogelijke activiteiten. Ook het vinden van vrijwilligers was geen enkel probleem.'

Een groot uitgevallen minibieb
Overigens stond er dit jaar ook een ondernemer op die – in het dorp Mook – in het gat is gesprongen dat de bibliotheek achterliet. Supermarkteigenaar Wim Voet plaatste voor zijn Plus-filiaal in winkelcentrum KoMook twee boekenkasten die als een minibieb functioneert: iedereen kan er tweedehands boeken stallen. Dat was zo'n succes dat Voet al snel een derde kast neerzette. Inmiddels overweegt hij zelfs een vierde. 'Het is ontzettend positief ontvangen. Bij elkaar zijn het zo'n 300 boeken. Kinderboeken, reisboeken, van alles. Ook wel actuele boeken.'

Konings en Tonnaer juichen het initiatief toe. Onder het motto: alles waardoor bewoners met boeken in aanraking komen verdient ons enthousiasme. 'Wim Voet is een bewogen, sociale ondernemer die veel doet voor het dorp,' zegt Tonnaer. Maar hoewel Voet zegt de boeken uit de kast te halen die er te beschadigd of vuil uitzien, zijn het 'boeken waar mensen echt vanaf willen'. Oude meuk? 'Gedeeltelijk wel, ja.'

Tekst: Maarten Dessing
Foto's:
Jacqueline Konings

In nummer 4 van Bibliotheekblad is een dossier opgenomen over bibliotheekwerk in kleinen kernen. Hierin wordt ook aandacht besteed aan bewonersbibliotheken op het platteland.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening