HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Steeds minder bibliobussen... Maar niet overal
Femke van den Berg
15-05-2015
Hoewel het aantal bibliobussen en bibliobushaltes afneemt, zijn er ook bibliotheken en gemeenten in Nederland en Vlaanderen die bewust voor een bibliobus kiezen. Waarom? Wat zien zij als meerwaarde?
Steeds minder bibliobussen...  Maar niet overal
Eind 2012 waren er in Nederland 26 bibliobussen, die in totaal 499 halteplaatsen aandeden. In januari 2015 waren er nog 16 bussen over, die samen 212 halteplaatsen bezochten (Bron: G!DS, Basisbestand Bibliotheken).
Uit gegevens van het landelijk Vakberaad Bibliobussen blijkt dat veel bibliobussen verdwenen toen de provinciale subsidie op het bibliobuswerk stopte. Verder speelde de technische staat van een bibliobus een rol: als vervanging nodig was, werd de bus vaak opgeheven. Veel voormalige standplaatsen zijn vervangen door (mini)servicepunten of door de Bibliotheek op school. Maar niet alle voormalige standplaatsen kregen een bibliotheekpunt, zo staat te lezen in een onderzoek dat ProBiblio in 2014 deed in opdracht van SIOB. Uit hetzelfde rapport komt naar voren dat er tijdens het onderzoek nog bussen reden in Leiden, Smallingerland, Apeldoorn (een Karmac-bus), Drenthe (Emmen), Enschede, het werkgebied van ProBiblio ( twee bussen van Karmac), Rotterdam, Groningen, Den Helder, Zaanstad, de gemeenten Hollandse Kroon en Schagen, Zeeland en in Gelderland (waaronder twee bussen in Arnhem). Sommige stonden echter op de nominatie om te worden opgeheven vanwege bezuinigingen.

Zeeuwse bussen
Niet overal verdwijnen bibliobussen. Zo rijden er in Zeeland drie bussen rond van de Zeeuwse bibliotheek: de Columbus, de Rosegaert en de Biblioservicebus.

De eerste is een onderwijsservicebus, gericht op de ondersteuning van leerkrachten in het basisonderwijs op het platteland. Leesbevordering en mediawijsheid staan centraal. De bus heeft veel multimedia aan boord: een multitouch computertafel, computers, internet, twee 3D-printers.
De Rosegaert richt zich op inwoners van plattelandsgebieden, zowel jeugd als volwassenen. Deze ‘traditionele’ bibliobus wordt vooral ingezet in kernen waar veel gelezen wordt. ‘Binnenkort gaat deze bus eruit, omdat hij verouderd is’, vertelt Antoinette van Zanten, afdelingshoofd Dienstverlening van de Zeeuwse Bibliotheek. ‘De Biblioservicebus neemt de locaties over.’

Deze Biblioservicebus heeft extra producten aan boord, zoals een geldautomaat, een ov-chipkaart- oplaadpunt, een pinautomaat en een Post NL-punt. Bovendien beschikt de bus over een digitale zuil met informatie van allerlei instellingen. Deze bus richt zich vooral op ouderen in kernen met minder voorzieningen. ‘Ook kan de bus worden gebruikt voor voorlichting en gesprekken’, vertelt Chris Maas, sinds 2010 wethouder in de gemeente Veere. ‘In december 2014 was ik vrij frequent in de bus te vinden om mensen te spreken over de komst van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dorpsbewoners konden mij aanspreken en hun vragen stellen. Dat werkte heel goed.’ Van Zanten: ‘Verder werken we samen met medewerkers van de Stichting Welzijn Veere, die vanuit de bus voorlichting geven over onderwerpen die samenhangen met de “participatiemaatschappij”. Zo geven we invulling aan het sociale domein. Daarnaast willen we de Columbus vaker gebruiken om scholen te ondersteunen die gekozen hebben voor een Bibliotheek op school, bijvoorbeeld met specifieke collecties. We willen een mobiel concept van de Bibliotheek op school ontwikkelen. Voordeel hiervan is zichtbaarheid op de school en een vermindering van logistieke problemen vanuit het basis-concept van de Bibliotheek op school, waarbij steeds heen en weer gesleept moet worden met materialen van de bibliotheek naar de scholen. ’

Bibliobus Rosegaert  Zeeuwse Bibliotheek Biblioservicebus Zeeuwse Bibliotheek 1
Columbus 1 Zeeuwse Bibliotheek Columbus 2 Zeeuwse Bibliotheek
Linksboven: bibliobus Rosegaert. Rechtsboven: Biblioservicebus. Onder: Columbus

Niet ter discussie
Een bibliobus kost een Zeeuwse gemeente elfduizend euro per jaar. ‘Daarvoor krijgt de gemeente een uur per week de bus’, vertelt Van Zanten. Ze vertelt dat de Zeeuwse bibliobussen de enige ‘poot’ van de Zeeuwse Bibliotheek is die zichzelf bedruipt. ‘Met het geld van de gemeenten wordt alles betaald: techniek in de bus, stroomvoorziening, personeelsuren.’ Momenteel neemt de gemeente Noord-Beveland maandelijks 10 sta-uren af, Middelburg 8, Schouwen-Duiveland 10, Goes en Borssele elk een paar uurtjes en Veere 22 uur. Volgens wethouder Maas van Veere blijft dat voorlopig zo: ‘De bussen staan niet ter discussie. Uit gebruikersonderzoek blijkt dat de burgers ze zeer waarderen. Er zijn kleine verbeterpunten – zo is de internetverbinding niet overal stabiel – maar al met al is men tevreden. Het aantal uitleningen is – tegen de landelijke trend in - bovendien stabiel, met zo’n 75.000 per jaar.’ Volgens Maas dragen de bussen bij aan de leefbaarheid van het platteland: ‘Veere heeft een vrij groot grondoppervlak met dertien kernen en nergens een openbare bibliotheek. Wel heeft een aantal kerken een bibliotheek en in Domburg bevindt zich de ruim honderdjarige "Volksbondbibliotheek Domburg". In de kleinere kernen verdwijnen echter steeds meer voorzieningen. Door de inzet van de bussen kunnen we dit een beetje ondervangen. Bovendien heeft een bibliobus een ontmoetingsfunctie.’
Van Zanten hoopt dat er op termijn nog een bus bij komt, gericht op woonzorgcentra voor ouderen.

Biblioservicebus Zeeuwse Bibliotheek 2 Biblioservicebus Zeeuwse Bibliotheek 3
Biblioservicebus

Jeugdbussen
Ook in het werkgebied van de KopGroep Bibliotheken rijden bibliobussen rond. Het gaat om twee jeugdbussen, bedoeld voor kinderen van 0-12 jaar.

‘In het verleden deed een bibliobus van ProBiblio altijd een aantal kernen aan’, vertelt bibliotheekdirecteur Mannes Westra. ‘Toen ProBiblio besloot te stoppen vanwege het wegvallen van de provinciale subsidie, namen wij de bus in 2009 over. In 2013 werd de "gewone bibliobus" afgestoten en kwam de eerste jeugdbus, bedoeld voor kernen waar wel een basisschool was, maar geen bibliotheek. De bus beschikt, behalve over een jeugdcollectie, ook over een multitouch table, 20 iPads en op de bovenste verdieping van de bus bevindt zich een cursusruimte waar educatieve programma's gegeven worden. Dankzij deze bibliobus kunnen kinderen van een aantal kleine kernen toch dicht bij huis een bibliotheekvoorziening bezoeken.’

Jeugdbus KopGroep Bibliotheken 1 Jeugdbus KopGroep Bibliotheken 2
Jeugdbus KopGroep Bibliotheken

Door bezuinigingen in de gemeente Hollands Kroon verdwenen in 2013 alle jeugdafdelingen in deze gemeente. Toen moest er een tweede jeugdbus komen. Deze werd overgenomen van de FlevoMeer Bibliotheek.
De bussen hebben samen zo’n 30 halteplaatsen in de gemeenten Hollands Kroon, Schagen en in de wijk De Schooten in Den Helder. Beide bussen staan vooral bij scholen; iedere school wordt eens per drie weken bezocht. Elke gemeente betaalt een tarief per school, gebaseerd op het aantal dagdelen dat de bus aanwezig is.

‘Kinderen, leerkrachten en ouders zijn positief over de inhoud van de bus’, vertelt Westra, ‘maar scholen zijn soms kritisch over de statijden. Het blijkt wel eens lastig te organiseren dat de leerlingen allemaal onder schooltijd naar de bus kunnen. Daarom zijn we in gesprek over het aanpassen van de statijden. Daarnaast gaan wij met scholen in gesprek over de Bibliotheek op school. Dit concept is duurder dan een bibliobus. Maar als de Bibliotheek op school toch op meerdere scholen haalbaar blijkt, zou de consequentie kunnen zijn dat er een bus verdwijnt.’


Bibtruck Hasselt 1 Bibtruck Hasselt 2
Bibtruck Hasselt

Bibtruck
Het Vlaamse Hasselt kiest bewust voor een mobiele voorziening. In 2014 zijn zeven kleine wijkbibliotheken vervangen door één splinternieuwe bibliotheektruck.

‘De deelbibliotheken hadden beperkte openingstijden: hooguit 10 uur per week. Bovendien sloten ze niet meer aan bij de wensen van de wijken. Zo was de deelbibliotheek in Kiewit van oudsher gericht op jeugd, maar er woonden daar bijna geen kinderen meer’, vertelt Miet Withofs, afdelingshoofd van de Stedelijke Bibliotheek Hasselt. ‘Daarbovenop kwam de economische crisis. Toen is besloten de kleinste vestigingen te sluiten. Met een bibtruck kan beter worden ingespeeld op de behoeften. De truck richt zich specifiek op de "basiswerking" en bezoekt de lagere scholen buiten het centrum. Dat zijn er 22; iedere klas komt 20 minuten in de bus. Bij de meeste scholen staan we een dagdeel. De kinderen zoeken boeken uit; twee medewerkers assisteren’, vertelt Withofs. In de bibtruck bevinden zich zo’n 3000 met RFID-getagde boeken, 5 vaste en 5 mobiele iPads, een televisie en een Windowscherm. De circa 50.000 boeken uit de voormalige deelvestigingen zijn opgeslagen in een grote hal, die nu fungeert als backoffice/magazijn.’We wisselen regelmatig boeken om, zodat de truck niet steeds hetzelfde meebrengt’, zegt Withofs.

Het aanschaffen en inrichten van de bibtruck kostte zo’n 450.000 euro; met de werking is jaarlijks circa 100.000 euro gemoeid. ‘Aan de deelbibliotheken waren we ongeveer 300.000 euro per jaar kwijt’, zegt Withofs. ‘De truck verdient zichzelf dus snel terug.’

De gebruikers zijn over het algemeen tevreden, weet ze. ‘Uit onderzoek onder leerkrachten en leerlingen blijkt dat 80 procent positief is.’
Er liggen inmiddels plannen voor een tweede truck, dit keer voor de wijkwerking. ‘De gemeenteraad heeft onze meerjarenplannen reeds goedgekeurd en budget vrijgemaakt. We hebben nog niet definitief het groene licht gekregen, maar zoals het er nu naar uitziet, is de tweede bibtruck eind 2016 een feit’, aldus Withofs.

Tekst: Femke van den Berg
Foto's: Fabiola Gies (Zeeuwse Bibliotheek), Bibliotheek Hasselt, 
ProjectBuilders en Carrosserie Akkermans BV (Bibliotheek Hasselt), Anita Ruder (KopGroep Bibliotheken)

Zie ook het verslag van Antoinette van Zanten over een recente internationale bibliobusconferentie.

In nummer 4 van Bibliotheekblad is een dossier opgenomen over bibliotheekwerk in kleinen kernen, met onder andere aandacht voor bibliobussen.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening