HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Annemarie van Gaal: 'Bibliotheek, vind jezelf opnieuw uit'
Maarten Dessing
01-05-2015
De openbare bibliotheek heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Maar – schreef Annemarie van Gaal onlangs in haar wekelijkse column in Het Financieele Dagblad – dat kost de samenleving wel 600 miljoen euro per jaar. Zou dat geld ook anders kunnen worden besteed om hetzelfde doel op een wellicht doelmatiger manier te bereiken? En zouden bibliotheken geen andere verdienmodellen kunnen aanboren? Bijvoorbeeld door flexplekken te verhuren aan zzp'ers.
Deze column leverde 'de selfmade ondernemer en het geweten van financieel en zakelijk Nederland', zoals de krant Van Gaal omschrijft, opmerkelijk veel reacties op vanuit de bibliotheeksector. Ingezonden brieven van onder meer VOB-directeur Ap de Vries. Uitnodigingen van DOK Delft, Het Eemhuis, Centre Ceramique, Bibliotheek Zwartewaterland en anderen om eens langs te komen. Een verbolgen gastblog op deze site van Jacques Malschaert van Bibliotheekservice Fryslân. Wat vooral stak was dat de kritische Van Gaal ook op 27 mei dagvoorzitter is op een werkconferentie over een toekomstbestendig financieringsmodel.

Wat was de aanleiding om de column te schrijven?
'Het ging zoals altijd. Ik hoor of lees iets en denk daar in de loop van de week over na. Als ik op vrijdag mijn column schrijf werk ik die gedachten uit. Ergens was het zaadje in mijn hoofd geplant over bibliotheken op zoek naar nieuwe verdienmodellen. Dat zette me aan het denken. Wat voor modellen dan? Hoe zouden bibliotheken dat kunnen doen? Want het is belangrijk dat bibliotheken blijven bestaan. Waarschijnlijk groeiden die vragen omdat ik volgende maand dagvoorzitter ben op een bijeenkomst hierover. Ik heb in ieder geval niet bewust gedacht: ik ben dagvoorzitter, dus ik schrijf een column.'

Wat voor research heeft u verricht?
'Ik moet natuurlijk antwoord hebben op vragen als: Wat kost een bibliotheek? Hoeveel bezoekers trekken ze? Dat heb ik uitgezocht, maar ik heb me er nog niet echt in verdiept zoals ik doe ter voorbereiding op een dagvoorzitterschap.'

'Iedere keer als ik langs een bibliotheek loop,' schrijft u, 'zie ik lege zalen met eindeloze boekenrekken.' Hoe vaak loopt u langs een bibliotheek?
'Dagelijks. Ik woon om de hoek van het filiaal op het Roelof Hartplein in Amsterdam. En ik zie daar nooit iemand, maar misschien is die bibliotheek een uitzondering.'

En hoe vaak bent u in een bibliotheek?
'Ik ga nooit naar de bibliotheek om de bibliotheek te bezoeken. Ik heb geen bibliotheekpas. Ik was lid in mijn jeugd, daarna niet meer. Ik kom er nu voor allerlei gelegenheden – een keer in de twee maanden misschien. Zo was ik in dezelfde week waarin de column verscheen in de centrale van de OBA. Ik nam deel aan een debat van de GGZ die daar het theater hadden afgehuurd. Maar overal is de bibliotheek vrij leeg. Als ik het vergelijk met commercieel verhuurde gebouwen worden de vierkante meters daar beter benut.'

Wat ziet u als de hoofdboodschap van uw column?
'Bibliotheek, vind jezelf opnieuw uit. Een instituut behoudt alleen zijn bestaansrecht als het zich blijft aanpassen aan de huidige tijd, anders is het gedoemd om de overleven. Dus: kijk wat je kunt doen om je aan te passen. Misschien kan de bibliotheek wel in een andere behoefte voorzien. En bibliotheken doen dat ook. Dat ze een dag organiseren over toekomstige verdienmodellen bewijst dat. Gelukkig maar, bibliotheken zijn veel te belangrijk. Ik wil niet dat ze sluiten.'

Waarom vindt u dat eigenlijk?
'In de bibliotheek ligt in feite alle kennis, wetenschap en literatuur van Nederland opengeslagen. Het is belangrijk dat zo'n plek bestaat die openbaar en voor iedereen toegankelijk is. Alleen is uitsluitend die functie niet voldoende. Of binnenkort niet meer. Het is denkbaar dat heel Nederland over vijf jaar toegang heeft tot gratis internet waar dezelfde kennis volledig in the cloud is opgeslagen. Daarom moet de bibliotheek nadenken over wat het nog meer kan doen.'

Gebeurt dat momenteel voldoende?

'Ja. Ik denk dat bibliotheken echt proberen hun propositie te versterken. Maar avondjes organiseren is niet genoeg. Dat gebeurt overal al. Er moet dieper over worden doorgedacht. Ik heb het antwoord ook niet, maar ik hoop dat de conferentie de sector verder kan helpen. Ik ben heel benieuwd naar de uitkomsten van die dag. Ik heb inmiddels begrepen dat er bibliotheken zijn die de oefening voor zichzelf al hebben gedaan en hun ervaringen komen delen. Zoals Stadkamer in Zwolle. Ik kijk ernaar uit die verhalen te horen.'

Ik lees in uw column ook dat bibliotheken meer eigen geld moeten aantrekken.
'Dat wilde ik niet zozeer zeggen. Het ging mij om het volgende: 600 miljoen euro per jaar aan publieke middelen is een te grote bulk geld dat verdwijnt als bibliotheken niet vernieuwen. Het zou mooi zijn als de verdieping van de maatschappelijke functie bibliotheken ook geld oplevert, maar het belangrijkste is dat de bibliotheek functies hebben die het instituut een duurzame toekomst geeft.

Heeft u alle reacties op uw column gelezen?
'Zeker. Ik lees altijd alle reacties. Die helpen mij ook om mijn eigen oordelen aan te scherpen. Van alle columns in het FD roept de mijne de meeste reacties op. Ik wil niet alleen een situatie beschrijven, maar ook mogelijke oplossingen aandragen. En dat in vierhonderd woorden. Dan gaat de nuance weleens verloren. Maar dat hoort erbij. Ik wil het scherp neerzetten zodat mijn lezers worden verleid om bij zichzelf te rade gaan: ben ik het ermee eens of niet en waarom dan. Zo komt het debat los. Dat is me dit keer gelukt, denk ik.'

De reacties vanuit de bibliotheek waren erg kritisch.
'En terecht, vanuit de bibliotheek gezien. Als die sector door je aderen stroomt, vecht je ervoor. Dat begrijp ik. Maar ik kreeg ook reacties van bedrijven als Regus en Seats4Me omdat ik schreef dat bibliotheken een betere propositie hebben voor het aanbieden van flexplekken. Hoe durfde ik te suggereren dat een gesubsidieerde instelling met hen moet concurreren! Zo vecht iedereen voor zijn eigen belang, zo zit de wereld in elkaar.'

U denkt niet, bij alle kritiek, dat bibliotheken als struisvogels wegduiken voor een veranderende maatschappij?
'Misschien doen sommige dat, maar dat er zo'n dag wordt georganiseerd als op 27 mei en men mij als dagvoorzitter vraagt – wetend dat ik altijd scherp ben – bewijst dat men bovenin niet zo denkt. Er zijn genoeg bibliothecarissen die hun instelling beter willen maken.'

Waarom bent u ingegaan op de uitnodiging voor de werkconferentie over een toekomstbestendig financieringsmodel?
'Ik hou ervan dagvoorzitter te zijn, vooral in sectoren die ik wel ken maar niet van binnenuit. Belastingdeurwaarders, actuarissen, bouwbedrijven en ook bibliotheken. Ik doe het maximaal een keer per maand, dus ik wil het wel doen in een sector die echt iets bij mij triggert. Kennelijk geldt dat bij uitstek voor bibliotheken. Ik schrijf normaal nooit een column als ik word gevraagd als dagvoorzitter.'

Wat gaat u nog doen ter voorbereiding op het dagvoorzitterschap?
'Ik ben inmiddels bij de KB in Den Haag geweest, waar ik door twee mensen ben bijgepraat en een hele plastic tas vol brochures en boekjes heb meegekregen. Die ben ik nu aan het lezen. Ook bij dat bezoek merkte ik gelijk twee dingen. Hoe weinig mensen er ook in de KB zijn in verhouding tot de fysieke ruimte. En met hoeveel hart en ziel iedereen zich betrokken voelt bij deze sector. De bibliotheek, en vooral het maatschappelijk belang ervan, stroomt werkelijk door hun aderen. Dat is mooi om te zien. Dat heb je niet bij andere sectoren.'

Gaat u ook in op alle uitnodigingen van bibliotheken om hen te bezoeken?
'Dan zou ik iedere dag een paar uur extra moeten krijgen. Maar in de aanloop naar 27 mei zal ik vaker, als ik in een stad of dorp ben, kijken waar de bibliotheek zit en zo mogelijk langsgaan om te zien hoe ze daar georganiseerd zijn. Mijn belangstelling is zeker gegroeid.'

Tekst: Maarten Dessing

Voor meer informatie over de bijeenkomst 'De koers bepalen! Ondernemende bibliotheken op reis', waar Annemarie van Gaal op 27 mei op zal treden als dagvoorzitter, zie de VOB-website.



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Leo Willemse
16-5-2015 10:53
 Het goede nieuws: bibliotheken en hun mensen werken met hart en ziel, wsch meer dan de instellingen, bedrijven waar Annemarie ook langsloopt.Treurig trouwens, want dat je  je werk met volledige inzet doet zou normaal moeten zijn. Het slechte nieuws: ze verwart "scherp zijn" met gemakkelijke opvattingen debiteren":"langslopen" dus, en "fysieke ruimte moet ook benut worden, vol met mensen zitten.Inhoud doet er niet toe. Goed nieuws voor Annemarie: de Centrale OBA wordt overstroomd met mensen die komen studeren, zich informeren,lezen, ouders met kinderen overvallen het gebouw. Vorm en inhoud zijn hier een.Kom binnen! En ja, het kan nog veel beter, maar dan niet door langs te lopen.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie