HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Hans van Velzen: 'Wat mij betreft komt er geen apart e-bookpluspakket meer'
Maarten Dessing
30-03-2015
De aanschaf van e-content gebeurt sinds dit jaar onder de vleugels van de Koninklijke Bibliotheek (KB). De eerste ervaringen van inkoopcommissie-voorzitter Hans van Velzen zijn positief. De nieuwe adviesgroep formaliseert de inbreng van de werkvloer. 
Twee keer is de inkoopcommissie e-content inmiddels bij elkaar gekomen onder voorzitterschap van Hans van Velzen. Merkt hij al iets van de professionalisering waartoe de overgang van de aanschaf van e-books van Stichting Bibliotheek.nl (BNL) naar de Koninklijke Bibliotheek (KB) zou leiden? 'Dat zie ik nog even aan. Ik zou het werk van de oude inkoopcommissie tekort doen als ik dat nu al beweerde', zegt hij. 'Maar het is duidelijk dat de KB een professionele inkooporganisatie heeft met jarenlange ervaring. Wat BNL deed, was meer pionieren.'

Ook moet de overgang evidente synergievoordelen hebben, schat Van Velzen in. 'Alle contracten zijn nu in één hand. In het verleden zaten KB en BNL elkaar soms in de weg. In sommige gevallen onderhandelden ze met dezelfde uitgeverijen, zoals LexisNexis. Dat is nu niet meer zo. Aan de andere kant is de KB altijd meer gericht geweest op wetenschappelijke bibliotheken, daar gelden andere regimes voor. En in het verleden informeerden we elkaar al over de inkoop. Het moet dus nog blijken hoe groot de schaalvoordelen precies zullen zijn.'

Feitelijk niet veel veranderd
Tot 1 januari was de inkoopcommissie onderdeel van de VOB, benoemd door de algemene ledenvergadering. De inkoop werd gefinancierd door het omslagstelsel (vorig jaar 35 cent per inwoner) en uitgevoerd door BNL. Sinds dit jaar is de inkoopcommissie onderdeel van de KB, waardoor de bibliotheken er formeel niets meer over te zeggen hebben. De inkoop wordt nu gefinancierd uit de onttrekking aan het gemeentefonds (8 miljoen euro in 2015, stapsgewijs oplopend naar 12,2 miljoen in 2019) en uitgevoerd door de KB, waarin BNL is opgegaan.

Toch is er feitelijk niet veel veranderd in de aanschaf van e-content. De KB, zo staat in de Wet Stelsel Openbare Bibliotheken (WSOB), mag alleen e-content voor de openbare bibliotheken inkopen op advies van de VOB-leden. De hele organisatie van het inkoopproces is daarop afgestemd. De VOB benoemt vier van de zes leden van de inkoopcommissie – de KB de andere twee. Deze commissie stelt een jaarplan op dat wordt voorgelegd aan de ALV van de VOB, én keurt na toetsing op haalbaarheid en financiering het inkoopvoorstel van de KB goed of af.

Nieuwe adviesgroep
Daarbij wordt de inkoopcommissie ondersteund door een nieuwe adviesgroep Voordracht e-content, waarvan de vijf leden allemaal afkomstig zijn uit de openbare bibliotheeksector en ook worden benoemd door de VOB [zie kader voor de samenstelling]. Deze leden zijn nadrukkelijk geen directeuren, maar medewerkers werkzaam op de vloer. Ze moeten precies weten waar de leden behoefte aan hebben. Meer content voor de jeugd? Minder content in bestandsvorm X ten gunste van bestandsvorm Y? De commissie komt minimaal vier keer per jaar bij elkaar om zulke informatie door te spelen.

Van Velzen: 'Wij kunnen natuurlijk zelf ook vragen hebben. Wat vinden jullie van deze nieuwe aanbieder? Of: past deze content bij ons aanbod? Een recent voorbeeld is Digisterker, waarvan de ALV wilde dat wij het aanbod onderzoeken. Dat soort vragen stelde de oude inkoopcommissie ook wel. Lotte [Sluyser, destijds directeur van de OB Zuid-Kennemerland] had een paar goede mensen, die ze beantwoordden. Die band met de praktijk is nu geformaliseerd. Omdat de commissie ook digitaal kan overleggen hebben we hun advies iedere keer binnen voorafgaand aan onze vergadering.'

Eerste ervaringen positief
Van Velzen zelf is, ondanks zijn terugtreden als directeur van de OBA, aangebleven als voorzitter van de inkoopcommissie. De reden is dat juist in de overgang te veel ervaring verdween: commissielid Sluyser werd directeur van het Nederlands Uitgeversverbond (NUV), BNL-directeur Diederik van Leeuwen vertrok en KB-commissielid Lily Knibbeler, die medio 2014 juist tot de commissie toetrad om de overgang soepel te laten verlopen, werd waarnemend algemeen directeur van de KB. Hoewel de zittingstermijn van de nieuwe commissie twee jaar is, vertrekt Van Velzen mogelijk al na een jaar.

Zijn eerste ervaringen over de veranderingen – die eind 2016 officieel worden geëvalueerd – zijn onmiskenbaar positief. 'De KB probeert echt op een goede manier de betrokkenheid en de invloed van VOB te laten gelden,' zegt hij. En: 'Ik moet de KB een compliment maken voor de manier waarop ze met branche proberen samen te werken. De kaders, die ik op de jongste ALV heb voorgelegd, zijn goed met elkaar afgestemd.' Ook heeft de KB er goed zorg voor gedragen dat lopende contracten met uitgevers per 1 januari door de KB worden betaald.

De KB heeft ook belang bij een goede relatie, onderstreept Van Velzen. 'De KB heeft prachtige bestanden, waar leden van de openbare bibliotheek nog maar weinig gebruik van maken. Dat kun je gewoon aan de cijfers zien. Denk aan DBNL, maar de KB heeft ook tijdschriften, kranten en tal van andere materialen digitaal ontsloten. Historische kranten uit de oorlog bijvoorbeeld. Mijn idee is dat het geringe gebruik komt omdat die bestanden gewoon te onbekend zijn. De KB heeft er dus veel bij te winnen als ze een betere ingang krijgen bij openbare bibliotheken.'

Een derde van alle transacties
Ondertussen gaat het goed met de uitleen van e-books, vindt Van Velzen. Alle transacties met e-books, legt hij uit, loopt via CB Logistics – zonder onderscheid tussen koop (via bijvoorbeeld Bol.com of Amazon.nl) of huur (vrijwel uitsluitend via de bibliotheek). 'Een derde van alle transacties liep vorig jaar via de bibliotheek. Daarbij zag je met name in de tweede helft van het jaar een enorme groei. Mijn vermoeden is daarom dat onze opmars dit jaar alleen maar doorgaat. Het zou me niet verbazen als we in 2015 de helft van alle transacties hebben.'

Daarbij raakt het e-bookaanbod van bibliotheken steeds meer geïntegreerd in het totale aanbod in Nederland. Van Velzen noemt de poëzie-app tijdens de Gedichtenweek van dit jaar: de organiserende CPNB verwees in alle uitingen naar de app. Het was een volwaardig onderdeel van de week. 'Dat versterkt het gebruik van ons aanbod.' En de KB is gesprekken opgestart om toe te treden tot Lees-ID: een virtuele boekenkast waar alle aankopen van e-books bij elkaar staan. 'Straks kan de gebruiker daar ook zien welke e-books hij allemaal van de bibliotheek heeft geleend.'

Steeds meer actuele titels
Mede daardoor zijn uitgevers toeschietelijker in de onderhandelingen, merkt Van Velzen. 'Een uitgever die met ons een afspraak maakt, heeft meteen een grote klant die in het hele land opereert. Daarbij betalen we netjes. En, ten derde, wij zorgen ervoor dat het publiek ziet dat het mogelijk is om eenvoudig op een legale manier e-books te lezen. Ons aanbod bestrijdt zo piraterij. Daar zijn uitgevers erg gevoelig voor. We kunnen ook al vaker toppers aanbieden. Zo zat Isa Hoes – nog altijd in de Bestseller 60 – in de VakantieBieb. Ook de poëzie-app had een redelijk actueel aanbod.'

Dat neemt niet weg dat er nog altijd uitgevers zijn die niet met bibliotheken in zee willen gaan. Dom, vindt Van Velzen, maar hun goed recht. 'Het ideaal blijft daarom dat e-books onder het leenrecht vallen en we één totaalafspraak kunnen maken.' Vooruitlopend op verwezenlijking daarvan – Van Velzen is ervan overtuigd dat de lopende rechtszaak de gewenste uitkomst zal hebben – probeert de inkoopcommissie een vast stramien te hanteren. 'Nu al rekenen wij standaard 12 cent voor titels van minimaal drie jaar oud, het tarief dat we ook voor papieren boeken hanteren.'

Geen pluspakket meer
Het basispakket digitale content van 2015, medio maart gepubliceerd, omschrijft in vijf pagina's (pdf) diverse apps en databanken. Het e-bookplatform telt inmiddels meer dan tienduizend titels, zegt Van Velzen. Wat hem betreft komt er geen apart pluspakket meer. 'Formeel is het nog niet van de baan. Maar ik vind het huidige aanbod – zo omvangrijk, helemaal gratis bij je lidmaatschap – erg aantrekkelijk. Ik kan me wel voorstellen dat we voor diegenen die per se nu al de nieuwe Maarten 't Hart willen lezen, met een soort sprinterservice komen. Voor die titel moet je dan tijdelijk, bijvoorbeeld zo lang het in de top 100 staat, betalen.'

Is er wel ruimte voor meer specials zoals bijvoorbeeld de 'Lezen voor je lijst'-app die BNL-directeur Diederik van Leeuwen ooit aankondigde? 'Dat wordt van geval tot geval bekeken. Diederik was een enthousiast iemand die in staat is snel dingen aan elkaar te koppelen. De KB is een ambtelijker organisatie. Dat leidt tot nauwgezettere inkoop: gebeurt het helemaal volgens de mededingingsrechtelijke regels? Maar ook zullen ze niet snel in allerlei acties springen. Ze zullen zich eerst afvragen: past dat wel bij ons? kunnen wij dat wel?'

Maar dat komt wel goed, verwacht van Velzen. 'KB en bibliotheken moeten een beetje aan elkaar wennen. En zoals zij ons zullen beïnvloeden, zullen wij de KB beïnvloeden.'

Betere site en promotie
Wat nog beter kan aan het bibliotheekaanbod is de site zelf – nog altijd weinig meer dan een rudimentaire kaartenbak. 'Ik kijk regelmatig bij Bol.com', zegt Van Velzen. 'De technieken die zij aanwenden om de vraag te ontwikkelen en het lezen te bevorderen. Ik vind dat heel knap. Onze site kan mooier. We kunnen ook meer betekenen op het gebied van contextualiseren. Bijvoorbeeld door alle verschijningsvormen van een titel, van boek tot luisterboek, bij elkaar te brengen. Of door achtergrondinformatie te verschaffen met filmpjes. Dat kan niet met alles, maar wel met titels die in de actualiteit staan.'

Ook de bibliotheken moeten nog altijd meer doen om het e-bookaanbod te promoten. 'Het is van hun. Zij betalen ervoor. En nog altijd wordt er niet op elke bibliotheeksite naar het aanbod doorgelinkt. Ze moeten beseffen: hoe vaker e-books worden gebruikt, hoe beter onze positie in deze markt. Bibliotheken zien allemaal dat het aantal uitleningen daalt. Als klanten zich dan afvragen of hun lidmaatschap nog wel het geld waard is, denk ik dat ze die vraag positief blijven beantwoorden als ze weten hoeveel e-books ze erbij krijgen. Ook daarom ben ik voor één groot basispakket.'

Brede literaire spectrum
En wat vindt Van Velzen van de aanbevelingen van Frank Huysmans bij een recent internationaal vergelijkend rapport aan e-bookuitleenmodellen? Met name van zijn oproep niet alleen bestsellers aan te bieden, maar de volle breedte van het literaire en culturele spectrum? 'Daar ben ik het natuurlijk van harte mee eens. Ook daarom wil ik dat e-books onder het leenrecht vallen: dan kunnen we uit het hele aanbod kijken wat bij onze doelstellingen past. Maar ook nu al ziet de KB het als zijn taak om een breed aanbod in te kopen. Wij sluiten geen enkele uitgever uit.'

Maarten Dessing
 
Inkoopcommissie en adviesgroep
De Inkoopcommissie e-content bestaat uit voorzitter Hans van Velzen (oud-directeur OBA), en de leden Hildelies Balk (sectorhoofd Marketing & Diensten KB), Lucinda Jones (hoofd Collecties KB), Coen van Hoogdalem (VOB commissiesecretaris en programmamanager), Nan van Schendel (directeur Bibliotheek Gouda) en Lenie van der Werf (directeur Biblionet Drenthe).
De adviesgroep Voordracht e-content bestaat uit Marijke van Egdom (bibliotheek Zuid-Kennemerland), Peter Nugteren (Bibliotheek Almere), Esther Westerveld (ProBiblio), Hanneke van Duin (Bibliotheek Utrecht) en Gerry van Balkum (Bibliotheek Midden-Brabant). Voor beide commissies is de zittingstermijn twee jaar met de mogelijkheid om die eenmalig met twee jaar te verlengen.

Zie ook de artikelen 'Ruim een jaar e-books in de bibliotheek: hoe kijken we terug?' van Jan de Waal en 'Ontwikkeling van het e-bookplatform' van Sander van Kempen.
 
Het op 27 maart verschenen nummer 3 van Bibliotheekblad bevat een dossier over e-books.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (2)

Peter Nugteren
7-4-2015 14:12
Almelo heeft ongetwijfeld een prachtige bibliotheek - maar ondergetekende komt van de nieuwe bibliotheek in Almere. Peter Nugteren
Bart Janssen
7-4-2015 14:39
Excuses voor de foutieve vermelding. Het is inmiddels verbeterd. 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening