HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Jan Braeckman (Bibnet): pilotproject e-books leverde nuttige lessen op voor vervolg
Maarten Dessing
24-03-2015
Vlaamse bibliotheken lenen vanaf mei geen e-books meer uit. De pilot heeft echter voldoende positieve lessen opgeleverd om verder te kunnen. Bibnet belooft voor volgend jaar een verbeterde app met een uitgebreidere collectie. Jan Braeckman, directeur Operationeel management bij Bibnet, licht toe.
Jan Braeckman (Bibnet): pilotproject e-books leverde nuttige lessen op voor vervolg
Nog een week of zes, dan trekt Bibnet, op 6 mei, de stekker uit de pilot 'E-boeken in de Bib'. Tot grote teleurstelling van directeur Operationeel management Jan Braeckman? 'Nee. Het was vanaf het begin opgezet als een pilot die na een jaar geëvalueerd zou worden.' Liever benadrukt Braeckman de positieve opbrengst van de proef. Bibliotheken waren enthousiast: 215 van de 308 organisaties deden mee. De 'zeer voorzichtige' uitgevers toonden zich in de loop van het project bereidwilliger om samen te werken. En gebruikers blijken bereid te betalen voor het lenen van e-books.

De reden dat Vlaamse bibliotheekleden over anderhalve maand geen e-books meer zullen kunnen lenen, is het falen van de app. Uit de afgenomen enquête bleek dat 64 % van de gebruikers in de categorie detractors valt – ofwel de groep mensen die actief een negatieve ervaring deelt. Voor iets meer dan de helft van de detractors was technisch ongemak de reden hiervoor. Ze klaagden over onstabiliteit van de app, problemen met offline lezen en het ontbreken van paginanummers en een vastgehouden leespositie.

Niet permitteren
Braeckman: 'We hadden van tevoren nooit gedacht dat juist de techniek het doorslaggevende probleem zou zijn. Het is sneu dat we net daarom moeten besluiten het project niet te verlengen. Maar het is natuurlijk niet de bedoeling nog meer mensen te verleiden om ons product te gaan gebruiken, als de helft gefrustreerd raakt en daar vervolgens nogal wat ruchtbaarheid aan geeft. Dat kunnen we ons als bibliotheeksector niet permitteren.'

De enquête, ingevuld door 30 procent van de gebruikers, gaf de doorslag. Het bestuur van Bibnet besloot daarop de pilot niet te verlengen – óók omdat de leverancier van de app er niet in slaagde de problemen op te lossen. Evenmin kon de leverancier voldoende garanties geven dat hij in de nabije toekomst wel met een stabiele app zou komen. In feite heeft de leverancier, zegt Braeckman, 'nooit de app opgeleverd die Bibnet heeft besteld'.

Remmende voorsprong
Is het staken van het project dan de schuld van de leverancier? Braeckman wil lopende de 'gespannen' dialoog 'voorzichtig zijn' in zijn uitspraken. Wel zegt hij: 'Wij waren er vroeg bij. Al in 2010 legden we de basis van het project. We hebben toen keuzes gemaakt in de context van de toenmalige situatie. Technische oplossingen, zoals bijvoorbeeld het e-bookplatform van het Nederlandse CB, bestonden destijds nog niet. We hebben daarom in de aanbesteding nogal wat gevraagd van leveranciers. Het voert wellicht wat te ver om precies uit te leggen wat.'

Bibnet heeft last gehad van de wet van de remmende voorsprong, meent hij. 'Maar het is ook een voordeel dat we opnieuw beginnen en dus uit kunnen gaan van de huidige, sterk gewijzigde context. Zowat alle uitgevers met wie ik spreek, verwijzen naar CB als hún oplossing en stellen dat wij ons bij hen moeten aansluiten. Het is ook een voordeel dat Nederland – tegenwoordig de KB – ook gebruik maakt van CB. Wij kunnen leren van hun ervaringen. '

Belangstelling
Bibnet is tevreden over de belangstelling voor e-books – zeker in relatie tot het marktaandeel van e-books in Vlaanderen, dat in 2014 steeg van 1,2 % naar 2,9 %. Braeckman: 'Daarbij was het opvallend, zoals een bibliothecaris vertelde tijdens onze Denk- en Discussiedag op 17 maart jl, dat vrij veel mensen langs kwamen om te vragen wat e-books zijn, hoe het lenen en lezen werkt enzovoort – maar dat slechts eenderde overging op aanschaf van een e-boekenkaart.'

Dat is een relevante les. 'Kennelijk verwachten mensen wel spontaan kennis over e-books van de bibliotheek, maar zien ze deze niet als de vanzelfsprekende plek om ze ook te lenen. De mensen die naar ons toe komen zijn vooral gebruikers die onzeker zijn en die zitten met vragen als: hoe zet je een e-book precies op je tablet? Het is niet het type gebruiker dat digitaal heel handig is. Daarin zit de meerwaarde van een e-bookaanbod voor de bibliotheek, maar dat heeft wel gevolgen voor de dienstverlening.'

Gebruik
Bibnet had daarentegen een groter gebruik van het e-bookaanbod verwacht. In de eerste tien maanden kochten 4165 gebruikers bij elkaar 4594 e-boekenkaarten à 5 euro. Zij konden daarmee drie titels lenen uit het aanbod van in totaal 436 e-books. Zij hebben hun volledige tegoed nog niet gebruikt. Sterker: 44 % van het aangeschafte tegoed staat nog open. Tot nu toe leende slechts 58 % van de first users al een tweede titel na hun eerste, in te veel gevallen, negatieve ervaring.

'Deels komt het tegenvallende gebruik doordat het veel tijd kost voordat het publiek het digitale aanbod van bibliotheken kent én voordat bibliotheken al doende ontdekken hoe dat aanbod het beste onder de aandacht van het publiek te brengen. We hebben dat gezien met onze digitale krantenbank. Pas nu, na een jaar of tien, is die optimaal geïntegreerd in ons aanbod en binnen de promotie-activiteiten naar specifieke groepen, en zien we het gebruik stijgen. Het klassieke gebruik van bibliotheken is verbonden met fysieke materialen. Het is een hele uitdaging dat uit te breiden naar digitale producten.'

Collectie
Het afhaken van gebruikers na het lenen van een eerste e-book komt natuurlijk door haperende technologie. Maar ook door de collectie. Een derde van de detractors klaagt over het te beperkte aanbod, te oude titels en het ontbreken van jeugdboeken en vertaalde titels. Al waren er creatieve bibliotheken die dat probleem ondervingen: in Bornem focuste de bibliotheek op het e-book als alternatief voor grootletterboeken. Zo werd én een duidelijke doelgroep aangesproken die goed bij de bibliotheek past én leek het aanbod opeens groot. Ook deze aanpak ziet Bibnet als een belangrijke les voor de toekomst.

Braeckman heeft goede hoop dat het aanbod vrij snel kan worden uitgebreid – voor actiematige producten à la de Vakantiebieb én een bredere basiscollectie, die ook andere dan Vlaamse auteurs bevat. De zes uitgevers waarmee contracten zijn afgesloten (Vrijdag, Van Halewyck, Acco, Lannoo, WPG en VBK) 'zijn mee in het belang van e-books bij de openbare bibliotheken en willen erover praten', zegt Braeckman. Ook het aangaan van gesprekken met meer uitgevers ligt in de rede.

Gezamenlijke inkoop
Een gelijke werkwijze als in Nederland, uitgaande van het principe van multiple use, is een voordeel bij de inkoop. 'Het is belangrijk om in gesprek te blijven met de KB en ervoor te zorgen dat onze modellen evolueren tot één model. Uitgevers vinden het ook interessant als er in het hele taalgebied maar één model is. Ik sluit daarbij niet uit dat we zelfs gezamenlijk inkopen. Het is nu nog te vroeg, maar het is zeker interessant om daar op termijn mee te experimenteren.'

Een verschil tussen beide landen is wel de financiële draagkracht. Niet alleen door het verschil in inwoneraantal, maar ook door het hogere bedrag per inwoner dat in Nederland voor de digitale bibliotheek beschikbaar is. Daarbij wordt de financiering ingewikkelder nu minister van cultuur Sven Gatz de financiering van bibliotheken volledig heeft overgedragen op gemeentes. Lokale besturen hebben daardoor meer invloed op het beleid van hun bibliotheek, maar de Vlaamse overheid kan minder sturen, bijvoorbeeld op het gebied van de digitale bibliotheek.

Financiering
'Ten gronde verandert er niets', zegt Braeckman. 'De piloot hebben we deels geïnvesteerd vanuit innovatiemiddelen van de Vlaamse overheid. Uit dat potje zal de minister nog steeds geld beschikbaar willen stellen aan Bibnet. Daarmee kunnen we een nieuwe app financieren. De uitbatingskosten van onze projecten moeten we omslaan naar de lokale bibliotheken. Dat blijft. Maar doordat de minister de financiering van bibliotheken volledig heeft overgedragen op de gemeentes zullen lokale besturen nadrukkelijker bereid moeten zijn om in te zetten op digitale producten in hun bibliotheek.'

Wel wordt in de toekomst bekeken wat de verhouding is tussen de bijdragen van overheid, bibliotheek en gebruikers. Het is daarbij verheugend dat het project aantoont dat klanten bereid zijn te betalen voor e-books. Ze betaalden nu feitelijk 1,66 euro per e-book. Uit de enquête bleek dat 21% van de respondenten 50 cent wilde betalen, 35% was bereid tot betaling van 1 euro en 11% had er zelfs 1,50 euro voor over. Dat is meer dan bibliothecarissen hadden ingeschat. Slechts 21% van de gebruikers vindt dat e-books gratis geleend moeten kunnen worden.

Zelf e-readers kopen
Bibnet gaat nu werken aan de lancering van een nieuwe app. Volgend jaar moet die er zijn. 'Het is op dit moment belangrijk dat het belang van e-boeken in de bibliotheek door de sector massaal wordt onderstreept.' Dat bleek zonneklaar uit de enquête onder bibliothecarissen. 'Maar ook zie je dat bibliotheken het initiatief hebben genomen om e-readers te kopen en er e-boeken op hebben gezet, zodat ze hun gebruikers toch iets kunnen bieden. Ook in de periode tot de nieuwe app er is.'

Tekst: Maarten Dessing
Foto: Eimer Wieldraaijer 

Op de website van Bibnet/LOCUS zijn de presentaties te vinden die zijn gegeven tijdens de 'Denk- en Discussiedag e-boeken' die werd gehouden op 17 maart jl.

 
Enkele cijfers uit de evaluatie (Powerpointpresentatie)

Aan de pilot namen 215 bibliotheken en 6 uitgevers deel. Er werden 436 titels als e-book aangeboden.
Er was sprake van 4136 unieke (actieve) gebruikers die gedurende de looptijd van de pilot verantwoordelijk waren voor 10.702 uitleningen.

Van de gebruikers behoort 64% tot de detractors (mensen die actief een negatieve ervaring delen). Van hen noemt 53% de kwaliteit van de app (onstabiel, problemen met offline lezen) als reden voor een negatief oordeel en voor 31% is dat het aanbod (beperkte collectie met oude titels, geen jeugdboeken, geen buitenlandstalige titels)

Op de vraag of een e-bookaanbod van de bibliotheken belangrijk is, antwoordt 93% van 1218 respondenten dat belangrijk tot heel belangrijk te vinden. Van de bibliotheken zelf wordt dit door 85% als belangrijk tot zeer belangrijk bestempeld.

60% van de respondenten geeft aan geen digitale boeken te lezen. Van de 40% die dat wel doet, zegt 68% daarvoor een tablet te gebruiken, 45% een e-reader en 18% een smartphone.

55% van de bibliotheken is ontevreden over het aanbod van e-books in het kader van de,  pilot, voor de eindgebruikers is dat 39%.

Als kernconclusies noemt de evaluatie:
1. Goed dat er een e-boeken pilootproject is.
Bibliotheken vinden het belangrijk om e-boeken te kunnen aanbieden
Pilootproject van 1 jaar vooral om lessen te trekken
Tevredenheid over helpdesk, promotiemateriaal…
2. Er zijn een aantal kritische knelpunten:
De app voldoet niet.
De collectie valt tussen twee stoelen.
Over het betaalmodel en de kosten zijn de meningen verdeeld
3. Er moet een doorstart komen die radicaal de knelpunten aanpakt
Een betrouwbare app
Een bredere en/of gefocuste collectie
Een aangepast betaalmodel

Na 6 mei 2015 zal er een tijdlang geen aanbod van e-books zijn in de Vlaamse bibliotheken. Die tijd gebruikt Bibnet om op zoek te gaan naar een andere, nieuwe en meer stabiele technologisch oplossing. ''We kunnen en moeten grondige aanpassingen doen inzake technische infrastructuur, de collectie, en het betaalmodel voor de bibliotheken en voor de eindgebruikers. De leidraad bij deze keuzes is de vraag: welke dienstverlening willen we als bibliotheek met e-boeken uitbouwen? Wie willen we bedienen? En welke unieke meerwaarde kunnen we toevoegen als bibliotheek? Het is onze bedoeling de sector hierbij maximaal te betrekken,' zo stelt Bibnet.

Uit de presentatie E-boeken, en nu? (Powerpoint) wordt duidelijk in welke richting men denkt: een nieuw model, geïnspireerd door de lessen uit de evaluatie en succesvolle buitenlandse voorbeelden. Een model met twee vormen van aanbod:
campagne-aanbod om interesse te genereren bij het grote publiek (open voor iedereen, gratis, beperkt specifiek aanbod, doel: e-books ontdekken)  en vast aanbod waar de bibliotheek een inhoudelijke meerwaarde mee kan creëren.(alleen voor leden, betaling per uitlening, bibliotheekcollectie, bibliotheekdienst).
In de komende maanden gaat Bibnet de haalbaarheid en wenselijkheid van deze aanpak verder toetsen en bespreken met de sector.
'Het is ons doel om de bibliotheekleden in 2016 een e-boekendienst aan te bieden die aansluit bij hun noden en wensen en die een echte meerwaarde is voor de bibliotheek,' aldus Bibnet.
 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Een discussie over inzet van vrijwilligers wordt niet gevoerd, maar is wel nodig
Eens
Oneens
Jouke Bethlehem (Bibliotheken Noord Fryslân) merkt op dat er nauwelijks enige discussie gevoerd wordt over de inzet van...
Lees meer en geef uw mening