HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Rapport Stimuleringsfonds voor de Journalistiek ziet rol bibliotheken
Wim Keizer
16-02-2015
Openbare bibliotheken kunnen bijdragen aan onafhankelijke, journalistieke informatie- en nieuwsvoorziening over gemeenten en gemeentebesturen. Ze kunnen redactiefaciliteiten bieden en de informatievoorziening steunen. ‘Gezien het feit dat de gemeentelijke bijdrage voor veel bibliotheken de belangrijkste financieringsbron is, is dit dus tevens een indirecte gemeentelijke steun voor de journalistiek.’ 
Dit staat in een op 12 februari verschenen onderzoeksrapport Leegte in het landschap, over de regionale nieuwsvoorziening in 2014. Tegelijk hiermee verscheen ook nog een rapport 'Gelukkig zijn hier geen journalisten’.
Beide rapporten zijn gemaakt in opdracht van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

Op zijn website zegt het fonds over beide onderzoeken: ‘Het opmerkelijkste onderzoeksresultaat: burgers woonachtig in een plaats met minder dan 50.000 inwoners (bijna 8 miljoen Nederlanders), krijgen aanzienlijk minder lokaal nieuws onder ogen dan inwoners van plaatsen met meer dan 50.000 inwoners. In grote gemeenten is er gemiddeld vier keer zo veel lokaal bestuurlijk nieuws dan in kleine gemeenten. Online is het verschil het grootst, de journalistiek blijkt de lokale politiek in kleine gemeenten nauwelijks in het vizier te hebben.’
En verder onder andere: ‘In de onderzochte relatie tussen media en gemeentebestuurders valt vooral dit op: wethouders en raadsleden vinden de onafhankelijke lokale en regionale media van cruciaal belang voor het goed functioneren van de lokale democratie. Ze zien vooral een grote rol weggelegd voor de media in de berichtgeving over de decentralisaties in het sociale domein. Tegelijkertijd staat de maatschappelijke functie van de journalistiek – de kritische stem die de lokale overheid controleert – onder druk. Zowel de kwantiteit als de kwaliteit van berichtgeving over de gemeente neemt in de ogen van bestuurders af. De gemeente zelf is onvoldoende in staat om deze taak over te nemen. Ook neemt het aantal contactmomenten tussen gemeentebestuurders en journalisten af, en daarmee het begrip voor elkaars rol.’

Aanbeveling: stichtingen creëren
Het onderzoek Leegte in het landschap, gebaseerd op veldwerk in de gemeenten Almere, Barneveld en Deventer en cases in Bloemendaal, Culemborg en Zutphen, doet vier aanbevelingen. De eerste is om op gemeentelijk niveau stichtingen te creëren voor onafhankelijke lokale duidende en kritische journalistiek. De tweede om daarbij de focus te richten op digitalisering van deze journalistiek. De derde aanbeveling is een oproep aan gemeenteraden en colleges van B&W om de communicatie met burgers én media te verbeteren. En de vierde om recht te doen aan de pop-up-belangstelling van veel burgers voor politiek-bestuurlijk nieuws. Met 'pop-up-belangstelling' wordt bedoeld dat de belangstelling vaak beperkt is tot enerzijds grote incidenten of conflicten en anderzijds zaken die de eigen leefomgeving van burgers – en daarmee de eigen belangen – direct raken. ‘Daarover wordt vaak wat meewarig gedaan, maar het kan ook als gegeven worden geaccepteerd en geïncorporeerd in de journalistiek. Dat is namelijk wat mensen raakt,’ zegt het rapport.

Andere inzet gemeentebudgetten
De eerste en belangrijkste aanbeveling over de onafhankelijke stichtingen, die uitsluitend kwaliteitsjournalistiek stimuleren, bevat het idee ook de bibliotheek een rol te geven. Het rapport zegt over deze stichtingen: ‘We kiezen voor stichtingen op gemeentelijk niveau omdat de grote lokale variëteit in de informatie- en nieuwsvoorziening lokaal maatwerk noodzakelijk maakt. Daarnaast krijgt de lokale democratie op gemeentelijk niveau gestalte en is het dus belangrijk dat de stichtingen op hetzelfde niveau opereren.’
Het rapport zegt over de bekostiging: ‘We stellen voor de stichtingen te financieren uit de volgende bronnen:
  1. De gemeente, die een deel van haar communicatiebudget bestemt voor de onafhankelijke journalistieke informatie- en nieuwsvoorziening over gemeente en gemeentebestuur.
  2. De gemeente, die de wettelijke gemeentelijke bijdrage aan lokale omroepen onderbrengt in de stichting.
  3. De gemeente, die de gelden voor het inkopen van de gemeentelijke informatiepagina’s in het huis-aan-huisblad in de stichting stopt.
  4. De bibliotheek, die redactiefaciliteiten biedt en de informatievoorziening steunt. Gezien het feit dat de gemeentelijke bijdrage voor veel bibliotheken de belangrijkste financieringsbron is, is dit dus tevens een indirecte gemeentelijke steun voor de journalistiek.
  5. Schenkingen en donaties van particulieren en particuliere en publieke fondsen.
  6. Particuliere bijdragen voor specifieke onderzoeksprojecten, via crowdfunding.
  7. Het Rijk, dat een deel van de financiering van regionale omroepen kan aanwijzen om regionale en lokale digitalisering te stimuleren waarmee specifieke regionale en lokale content beschikbaar komt.’
Het rapport zegt verder dat je als vuistregel kunt hanteren dat voor duidende en kritische journalistiek bijvoorbeeld € 2 per inwoner nodig is. Dat zou dan de omvang van de benodigde financiën van zo’n stichting zijn.

Voorbeelden
In april 2013 besteedde Bibliotheekblad.nl aandacht aan enkele voorbeelden van samenwerking tussen regionale pers en bibliotheken.

‘Geen overheidsrol’
De onderzoeken van het Stimuleringsfonds zijn niet de enige naar aanleiding van zorg over de verschraling van de journalistiek. In november 2014 liet de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) het rapport Meerstemmigheid laten klinken verschijnen. Mede-opsteller van dat rapport was adviseur Bart Drenth, in 2005 interim-directeur van ProBiblio, in 2009 programmamanager van de Projectgroep Bibliotheekinnovatie en in de eerste helft van 2010 interim-directeur van het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken. In een discussiebijdrage op website denieuwereporter gaat Drenth op 10 februari in op de kritiek die geuit is in verband met de aanbeveling in het rapport niet te kiezen voor bemoeienis van de overheid, maar liever af te wachten wat nieuwe particuliere initiatieven die zich aandienen zullen opleveren.


Tekst: Wim Keizer 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Agnes Klitsie
19-2-2015 10:55
Fijn dat je aandacht besteedt aan dit onderwerp Wim. Het is een van de weinige dingen waar ik nog geld voor overmaak (via De Groene), je bent zelf een lichtend voorbeeld. Hoop dat het opgepikt wordt. Agnes

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening