HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Diederik van Leeuwen: ‘Laten we proberen met e-books nieuwe leden te werven’
Maarten Dessing
19-10-2014
De publiekscampagne leidde tot 25 procent groei van het aantal gebruikers van het e-bookplatform. En de kosten per uitlening zijn nergens in Europa zo goedkoop als in Nederland. Aldus Diederik van Leeuwen, directeur van Stichting Bibliotheek.nl (BNL).
Op 13 september begon de langverwachte publiekscampagne voor het e-bookplatform met een feestelijke kick-off in de OBA. Ter gelegenheid daarvan waren 1000 nieuwe titels van onder meer Arnon Grunberg, Jan Siebelink en Anna Enquist aan het aanbod toegevoegd. Het totaal kwam daarmee op 7000 titels. De campagne werd ondersteund met posters op abri's van de NS en op straat in Groningen en Friesland. Er waren advertenties in Metro en spotjes op Radio 538 en Sublime FM. En er was een online campagne via Google, gerichte mailings en aandacht via sociale media.

Toen de campagne na vier weken op 10 oktober sloot, was het aantal gebruikers met 25 procent gestegen naar 125.000. Het aantal downloads sinds de lancering in januari stond op 530.000 – dus gemiddeld tussen de vier en vijf per gebruiker. 'Het aantal gebruikers groeit nog steeds met 500 tot 1000 per dag', zegt Van Leeuwen. 'Heel mooi, maar ik had eerlijk gezegd meer verwacht. Aan de andere kant: het marktaandeel van e-books is 6%. Het percentage volwassen leden dat nu gebruiker van ons is, is ook 6%. Dat loopt dus wel mooi in de pas.'

Waarom viel de groei toch een tikje tegen? Van Leeuwen: 'Omdat het e-bookaanbod nog niet in de volle breedte door alle bibliotheken is opgepakt. Nog niet alle bibliotheken hebben het uitlenen van e-books in de vingers. Sommige denken: technisch, ingewikkeld, ik snap het zelf nog niet helemaal, dus hoe leg ik het de klant uit. Sommigen laten het digitale verhaal ook volledig over aan ons in Den Haag. Prima, maar dan groeit het e-booklenen via de lokale inzet niet echt. Alles bij elkaar zorgt het voor een wat meer dan verwacht stapsgewijs groeiproces.'

Van Leeuwen zegt het niet verwijtend. Hij begrijpt dat niet iedereen even digitaal vaardig is. Daarbij: zijn bestaande bibliotheekleden wel de voornaamste groep waar BNL zich op moet richten? 'Ik denk dat we met dit aanbod ook vooral nieuwe mensen kunnen aanspreken. Mensen die dus niet in de bibliotheek, maar online te bereiken zijn. Zo hebben wij een selectie van de 350.000 geregistreerde gebruikers van de Vakantiebieb gemaild over het platform. De conversie bleek heel hoog, die groep is zeer geïnteresseerd. Daarom zijn apps als de Vakantiebieb ook goed: daarmee kunnen we op een goede manier lezers kennis laten maken met het lenen van e/books en alle mogelijke geïnteresseerden binnenhalen.'

Van Leeuwen presenteerde vorige week tijdens de Frankfurter Buchmesse ook de eerste resultaten van een Europees benchmarkonderzoek dat BNL samen met het Vlaamse Bibnet heeft laten uitvoeren. (Zie voor Van Leeuwens presentatie hier.)
Op dit moment is de prijs per uitlening nergens zo laag als in Nederland, zo blijkt uit het benchmarkonderzoek, uitgevoerd door het bureau Civic Agenda.. In Nederland kost één uitlening 72 cent, (met 120.000 gebruikers, zo'n 495.000 downloads en bijna 7000 titels) – alle kosten, inclusief die voor CB Logistics, zijn daarin meegenomen. In Estland 1,02 euro, Vlaanderen 1,20 euro, in Denemarken 1,72 euro, in Tsjechië 1,85 euro en in Zweden zelfs 2,18 euro. Volgens van Leeuwen zijn de kosten zo laag omdat Nederland en Vlaanderen als enige partijen in Europa een e-book aan een onbeperkt aantal mensen tegelijk kan uitlenen.

Het is dus niet zo dat uitgevers elders in Europa beter onderhandelen met e-books afnemende bibliotheken. 'Integendeel,' zegt Van Leeuwen. 'Uitgevers profiteren ervan dat wij one copy multiple use hebben. Anders dan bij one copy one use kunnen we daardoor een veel groter volume realiseren – en maken we daardoor ook een groter bedrag aan uitgevers over. Wij kunnen de kosten per uitlening ook laag houden omdat we de vaste kosten verdelen over veel uitleningen.'

Ook de klachten die soms in de bibliotheeksector klinken dat uitgevers alleen maar afdankertjes tegen woekerprijzen beschikbaar stellen vallen in Europees perspectief mee. Uit de benchmark blijkt dat bibliotheken in Nederland de samenwerking met uitgevers omschrijven als 'cooperative' – net als Noorwegen, Finland en Tsjechië. In Vlaanderen, die toch veelal met dezelfde uitgevers te maken hebben, is die 'semi-cooperative' – net als Frankrijk, Slovenië en Zweden. In Duitsland, Denemarken, Spanje en Estland is die 'semi-conflicted' en in Engeland zelfs 'conflicted'.

Van Leeuwen praat dus best harmonieus met uitgevers over het binnenhalen van recent aanbod, jonger dan een halfjaar. 'We hebben uitgevers een hogere vergoeding geboden voor actuele Bestseller 60-titels: 60 cent. Uitgevers vinden dat wel interessant, maar aanlevering vraagt nog steeds maatwerk. Daarom zetten we meer in op het maken van speciale arrangementen met uitgevers. Zo zouden we volgend jaar, als de verfilming van Publieke werken van Thomas Rosenboom uitkomt, het e-book gedurende een beperkte periode van bijvoorbeeld drie maanden willen uitlenen en tegelijk bibliotheken de mogelijkheid bieden om lokaal met bioscopen af te spreken dat zij met hun pas tien procent korting krijgen op het zien van de film.'

De benchmark legt ook het aanbod naast elkaar. Met 7000 beschikbare titels neemt Nederland een positie in de middenmoot in. BNL ligt achter bij Duitsland, Noorwegen, Zweden, Engeland en Frankrijk. Vooral de eerste twee landen hebben veel meer: 160.000 titels. Maar dat zijn gemiddeld oudere titels, zegt Van Leeuwen. 'Noorwegen heeft zelfs alleen maar titels van voor 2000.' Vlaanderen bungelt met 400 titels onderaan. Alleen in Finland is, van de tien deelnemende landen, het aanbod nog kleiner.

Interessanter vindt Van Leeuwen het om het aantal beschikbare titels voor uitlenen te vergelijken met het aantal e-books dat te koop is. Ook dan neemt Nederland een middenpositie in: 23% van alle commerciële e-books is te leen. 'Al is het waarschijnlijk wat lager, omdat het aantal e-booktitels in Nederland alweer is gegroeid naar bijna 35.000', zegt Van Leeuwen. Duitsland en Zweden liggen met 80% aan kop en ook Estland (46%) en Denemarken (35%) liggen voorop. 'Noorwegen staat dan ineens een stuk lager: 11%.' En in Engeland – waar de sfeer zo 'conflicted' is – is het maar 1%’.

Uit de benchmark blijkt tevens dat 33% van de bibliotheekorganisaties in Europa graag een buy button willen koppelen aan hun aanbod. BNL hoort daarbij. Van Leeuwen: 'Zodra het kan, doen we het. Maar we lopen tegen het organisatorische probleem aan van: naar wie verwijst die button? Een lokale boekhandel? Dat is misschien raar. Bol.com? Dat is nog vreemder. We zijn erover in gesprek met CPNB. Die heeft een store locator. Het probleem daarvan is weer: Bol heeft géén winkel en dan zou de grootste online boekwinkel niet kunnen aanbieden. Misschien moeten de inkomsten wel rechtstreeks naar CB, die het onder de boekenbranche verdeelt.'

Tekst: Maartem Dessing

Zie over de campagne ondere andere ook deze bijdrage van Wim Keizer en het gastblog 'Wegwerpbibliotheek' van Rob Bruijnzeels.

Benchmark
Enkele andere conclusies uit het benchmarkonderzoek:
  • De beschikbaarheid van landelijke budgetten (of van consortia) voor het verwerven van e-booklicenties maakt het waarschijnlijker dat er voor de langere termijn e-lendingmodellen ontstaan en zal eerder zorgen voor structurelere en gunstiger voorwaarden van de kant van de uitgevers.
  • Licentiemodellen op basis van pay per loan leveren voor de klant een prettiger uitleenmodel op, aangezien de restrictie ontbreekt aangaande meer dan één uitlening per titel, maar vragen meer aandacht voor budgetbeheer en de ontwikkeling van op ontwikkelingen anticiperende licentie frameworks in een context waar de meeste bibliotheksystemen de fysieke en digitale uitleen gescheiden afhandelen.
  • Flexibiliteit blijft belangrijk voor het succes van e-lendingmodellen. Sommige modellen neigen naar meer strikte licentieregelingen voor verschillende categorieën content, gebaseerd op patronen in het leengedrag van klanten, andere bewegen weg van dergelijk strikte regelingen naar ad hoc afspraken met verschillende uitgevers om licenties voor populaire titels te kunnen verwerven.
  • Het is nog te vroeg om aan te geven of er een dominant model of combinatie van modellen gaat ontstaan. Verder onderzoek naar gebruikers en de relatie tussen lenen en kopen is nodig om toekomstige licentiemodellen en prijsmodellen te ontwikkelen.
Zie ook het (Engelse) persbericht over het benchmarkonderzoek (pdf)


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

De bibliotheek moet progressief zijn en stelling nemen om relevant te blijven
Eens
Oneens
Torbjörn Nilsson, directeur van de bibliotheek in het Zweedse Malmö, zegt in een interview in Bibliotheekblad 3 /4 2019 dat...
Lees meer en geef uw mening