HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Bibliotheek.nl wil registratie e-bookleners in Datawarehouse
Wim Keizer
17-04-2014
Gegevens van leners die gebruik maken van het e-bookplatform van Bibliotheek.nl (BNL) worden straks opgeslagen in het Datawarehouse (DWH) van BNL, met inachtneming van de geldende privacy-regels. Bibliotheken krijgen via een eigen rapportage-omgeving binnen dat DWH toegang tot de gegevens.  
Dat schrijft BNL-directeur Diederik van Leeuwen in een brief van 2 april 2014 (pdf) aan CODA Apeldoorn in reactie op een klacht die CODA 6 februari stuurde (pdf), mede namens een groep Gelderse bibliotheken en de Vereniging Netwerk Overijsselse Bibliotheken. De klacht ging over het e-bookplatform en de centrale registratie van de lenersgegevens.
BNL schrijft: 'Uw suggestie om de leengegevens van het e-booksaanbod automatisch te laten inlezen in het bibliotheeksysteem staat haaks op de doelstellingen van BNL. Met het aansluiten van bibliotheken op de landelijke, digitale infrastructuur en het in gebruik nemen van digitale diensten die hierop zijn gebaseerd, faciliteert BNL voor alle bibliotheken onderdelen voor het opzetten van een lokale digitale bibliotheek. Hiervoor zijn efficiency, effectiviteit en toekomstbestendigheid belangrijke uitgangspunten. BNL beredeneert vanuit deze uitgangspunten steeds wat logisch is vanuit de behoefte van de bibliotheek en de eindgebruiker.'

Geen klantbeeld
CODA schreef in haar brief: 'Het is ons duidelijk geworden dat de registratie van de leengegevens en leenbewegingen van de e-books (gratis en betaalde abonnementen) niet bij de bibliotheek ligt waar geleend wordt, maar bij de landelijke stichting Bibliotheek.nl. De gegevens (wie leent wat en wanneer) worden niet terug geleverd naar de desbetreffende, lokale bibliotheek, waardoor een correct integraal klantbeeld per bibliotheek niet op te maken is. Dit is op te vangen door het regelmatig terug leveren van e-book-leenhistorie door stichting Bibliotheek.nl naar de lokale bibliotheken op dusdanige wijze dat de gegevens automatisch ingelezen worden in bijvoorbeeld V-Smart of BicatWise.'

Niet teveel afhankelijkheden
Maar BNL wil daar dus niet aan en zegt verder in haar argumentatie: 'Vervolgens wordt bepaald via welk onderdeel van de landelijke infrastructuur de oplossing gefaciliteerd moet worden en worden (uitsluitend) op basis daarvan gegevens uitgewisseld met andere systemen. We willen voorkomen dat we voor digitale dienstverlening aan bibliotheken – of via bibliotheken aan de bibliotheekgebruiker – teveel afhankelijkheden creëren van systemen van commerciële aanbieders.' In dat verband wijst BNL ook nog op een Verklaring van 6 februari 2014 (pdf) aan de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB), waarin de Vereniging Brabantse Bibliotheken (VBB) mede namens een groep andere Provinciale Directie-overleggen haar zorgen uit over 'de grote afhankelijkheid van de huidige en toekomstige leveranciers van bibliotheekautomatiseringssystemen'.

Binden
CODA had ook gewezen op het grote belang van binden van huidige en potentiële leners aan de bibliotheek. 'Doordat de online toegang tot het e-bookplatform verloopt via een landelijke website, wordt voorbijgegaan aan de lokale bibliotheekwebsite en wordt dit contact- en bindingsmoment ons inziens onnodig verzwakt. Onnodig, omdat het technisch eenvoudig is om via een lokale bibliotheekwebsite een bibliotheeklid “onder water” te laten inloggen op www.bibliotheek.nl/e-books'.

Verschuiving landelijk ---> lokaal
Daarvan zegt Van Leeuwen dat het om een tijdelijke situatie gaat, omdat bibliotheken nog niet zijn aangesloten op de landelijke basisdiensten Mijn Bibliotheek, Identity & Acces Management (IAM) en via een zoekinterface op de Nationale Bibliotheek Catalogus (NBC+). 'Door straks aan te sluiten op deze onderdelen van de landelijke infrastructuur wordt het voor eindgebruikers straks mogelijk om:
1. Het aanbod van e-booktitels getoond te krijgen via zoekopdrachten in de lokale zoekinterface, die is aangesloten op de NBC+;
2. Via Mijn Bibliotheek en IAM op de lokale website in te kunnen loggen en daarmee toegang te krijgen tot landelijke diensten, zoals het lenen van e-books;
3. Via Mijn Bibliotheek straks niet alleen de leenhistorie van lokale materialen, maar ook van geleende e-books in te kunnen zien .'

Van Leeuwen meldt erbij dat deze onderdelen van de landelijke infrastructuur via de nieuwe website-infrastructuur lokaal geïmplementeerd kunnen worden. 'Een bibliotheek kan vervolgens haar lokale digitale bibliotheek steeds completer maken. Hiermee verschuift het contact- en bindingsmoment met de eindgebruiker steeds meer van landelijk naar lokaal.'

Voorstel-Stelselwet
De vragen 'van wie de landelijke bibliotheek is', 'van wie de lenersgegevens zijn' en 'waar die geregistreerd moeten worden' zijn al meermalen aan de orde geweest.
OCW gaat er in het voorstel-Stelselwet van uit dat er drie soorten 'leden' (in feite ingeschreven gebruikers) kunnen zijn: alleen fysiek lid, alleen digitaal lid en fysiek/digitaal lid. De toelichting zegt: 'Iedereen die in Nederland als ingezetene is ingeschreven, kan zich als gebruiker van de digitale bibliotheek laten registreren. Het is daarbij niet noodzakelijk lid te zijn van een fysieke bibliotheek. Het is mogelijk dat het aantal leden van de fysieke bibliotheek zal dalen ten gunste van het aantal leden van de digitale bibliotheek. Dit nadeel weegt echter niet op tegen de nadelen voor de gebruiker van het verplicht koppelen van een lidmaatschap. Naast de huidige bibliotheekleden zal de digitale bibliotheek namelijk een nieuwe doelgroep aantrekken. Dit is een groep die geïnteresseerd is in het lezen en lenen van e-books, maar niet naar de lokale bibliotheek wil toegaan en ook niet voor het fysieke aanbod wil betalen. Bij het koppelen van het lidmaatschap zou deze groep niet bereikt worden.' Daaraan wordt wel toegevoegd dat de branche het voornemen heeft 'te komen tot één landelijke bibliotheekpas die deze verschillende vormen van lidmaatschap kan overkoepelen.'

Randvoorwaarden pas
In de randvoorwaarden voor de bibliotheekpas, waar de VOB-leden in december 2013 mee ingestemd hebben, was opgenomen dat er centraal beheer van de klantgegevens kan zijn ('single point of truth'), maar dat de klant voor alle diensten waar registratie voor vereist is altijd lid is van de lokale bibliotheek.
De volledige tekst van de randvoorwaarden is:
'1. De klant is voor alle diensten waarvoor registratie is vereist (betaald of onbetaald; fysiek of digitaal) altijd ingeschreven als lid van een lokale bibliotheek;
2. De lokale bibliotheek is voor de verwerking van alle klantgegevens formeel juridisch de "verantwoordelijke" in de zin van de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP);
3. De klantgegevens worden centraal beheerd en geanalyseerd; er is één single point of truth (SPOT);
4. Over het delen van klantgegevens tussen de lokale bibliotheek, de landelijke digitale bibliotheek en eventuele andere partners worden samenwerkingsafspraken gemaakt binnen de kaders van de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP). De bevoegdheden en verplichtingen van de samenwerkingspartners zijn afgeleid van de bevoegdheden en plichten van de lokale bibliotheek als verantwoordelijke partij;
5. Klanten worden eenduidig geïnformeerd over het privacybeleid in de branche bij het gebruik van fysieke en digitale diensten.'

Voorwaarden e-bookpluspakket
In juni 2013 gingen de VOB-leden akkoord met het e-bookpluspakket (een lener kan voor € 20 per jaar 18 keer een e-book lenen dat tussen één en drie jaar oud is). Ook daaraan waren voorwaarden verbonden, mede geformuleerd door de VOB-commissie marketing. Eén daarvan betrof de lenersgegevens: 'De commissie kan vanwege de snelheid billijken dat zowel inschrijven als incasso van het e-bookpluspakket centraal plaats heeft. Voorkomen moet echter worden dat naast het lokale lidmaatschap er een aparte, centraal geregelde, e-dienstverlening ontstaat die los staat van de lokale bibliotheek. Zij adviseert om BNL de opdracht te geven voor 1 januari 2015 het technisch geregeld te hebben dat zowel inschrijving als prolongatie van het e-bookpluspakket door de lokale bibliotheek geregeld kan worden. De commissie adviseert om volstrekt duidelijk te maken dat BNL vergoedingen incasseert namens de bibliotheek en deze vergoedingen vervolgens weer afdraagt aan de bibliotheek.'

Brief VOB aan Kamer
In een brief d.d. 7 april 2014 (pdf) aan de Kamercommissie OCW zegt de VOB het met de minister eens te zijn 'dat er geen gedwongen winkelnering moet zijn als de gebruiker alleen digitale diensten van de bibliotheek wil'. Maar de VOB vindt dat het apart gaan opzetten van een gebruikersregistratie voor 'digital-only-gebruikers' een overbodige en kostbare administratie gaat opleveren, daar waar de gebruikersregistratie in alle lokale bibliotheken al georganiseerd is en benut wordt om gebruikers op de hoogte te stellen van nieuwe ontwikkelingen en diensten. Gebruikers van alleen digitale diensten kunnen daarin ondergebracht worden. De bibliotheken vinden volgens de VOB dat de huidige lokale ledenadministraties benut kunnen en moeten worden om alle gebruikers van de openbare bibliotheek, fysiek, lokaal, digitaal en gecombineerd te registreren en te kunnen informeren.
De hele brief staat op de VOB-site.

Brief BNL 3 april
In een brief van 3 april per mail aan de bibliotheken over het e-bookplatform schreef Diederik van Leeuwen naar aanleiding van opmerkingen hierover: 'Koppeling met lidmaatschapsgegevens: het platform kan geen koppeling maken met bepaalde lidmaatschap-gegevens (zoals looptijd abonnement, openstaande boetes). Daardoor is het bijvoorbeeld niet mogelijk een lezer online te blokkeren of de looptijd van het e-bookpluspakket gelijk te schakelen aan de looptijd van het abonnement. Voor uitwisseling van ieder gegeven dient er een koppeling gerealiseerd te worden met de lokale bibliotheeksystemen en deze dienen ook nog real-time met elkaar in verbinding te staan. Dit is niet wenselijk en doelmatig (financieel, technisch). Bovendien mogen we wettelijk gezien geen 18 e-books in een pakket verkopen als we deze niet kunnen uitleveren. De 18 vooruitbetaalde e-books moeten dus door BNL online uitgeleverd kunnen worden, ook als iemand daarna geen lid meer is van de bibliotheek (of als die bibliotheek na betaling niet meer bestaat).'

Geen kortingen e-bookpluspakket
In een brief (pdf) per mail aan de VOB-leden mailde Coen van Hoogdalem, programmamanager/commissiesecretaris bij de VOB, op 16 april dat de Nationale Bibliotheekpas in een structuur voorziet waarin het e-bookpluspakket als module een plaats heeft. 'Voor die module (het e-book pluspakket) betalen de klanten € 20,- maar zij hoeven daarvoor geen lokaal lidmaatschap te kopen om dat e-bookpluspakket af te kunnen sluiten. Zij kunnen zich registreren als gebruiker lokaal zonder van de papieren boeken gebruik te kunnen maken, een € 0 lidmaatschap dus.'
Hij schrijft verder: 'Het is daarbij goed om te bedenken dat de digitale ontwikkelingen landelijk zijn georganiseerd. In het geval van het e-bookpluspakket wordt het tarief landelijk vastgesteld en centraal met de klant afgerekend. Daar kunnen lokale bibliotheken niet van afwijken. Lokale kortingen op het e-bookpluspakket zijn niet mogelijk omdat dit strijdig is met de afspraken die wij met uitgevers gemaakt hebben.'
Resumerend zegt Van Hoogdalem: 'Het e-bookpluspakket wordt aan niet-leden centraal aangeboden voor € 20,-. Registratie en incasso van € 20,- vindt centraal plaats. De lokale bibliotheek kan deze klanten op basis van de aangeleverde gegevens registreren als € 0 lid. Het is vervolgens aan de lokale bibliotheek om deze klanten te verleiden en een regulier lidmaatschap aan te bieden.'
 
Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening