HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Jaarplan BNL: grote complexiteit; opdrachtgeverschap diffuus; NBC+ omvat alleen 'backend'
Wim Keizer
31-01-2014
Eén van de grootste uitdagingen van de stichting Bibliotheek.nl (BNL) is de grote technische en organisatorische complexiteit bij het realiseren van de digitale bibliotheek. Die complexiteit wordt in 2014 nog groter, omdat de verschillende onderdelen die tot nu toe ontwikkeld zijn ook echt verbonden moeten worden. Denk bijvoorbeeld aan het lenen van een e-book via de Nationale Bibliotheekcatalogus+ (NBC+).
Dit staat te lezen in het Jaarplan 2014 (pdf) van BNL. Het is het laatste BNL-plan, omdat BNL ingaand 2015 geïntegreerd wordt in de Koninklijke Bibliotheek (KB) en de voorbereidingen voor die integratie al in volle gang zijn, aan de hand van een Plan van aanpak.

In het Jaarplan, dat met de begroting (Word-document) van ca. € 23 miljoen aan inkomsten en uitgaven inmiddels goedgekeurd is door de formele opdrachtgever Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB), staat ook dat het scherp formuleren van de functionele behoefte van 'de digitale bibliotheek' voor zowel OCW (via het SIOB) als de lokale bibliotheken lastig blijkt te zijn. 'Met andere woorden: het opdrachtgeverschap is diffuus en mist daardoor de concreetheid die BNL wel nodig heeft. De consequentie hiervan is dat BNL in de praktijk een grote rol speelt in het definiëren van haar eigen opdracht en dat er in het verleden maatwerk is geleverd', aldus het Jaarplan. Zoals bekend wordt ook opdrachtgever SIOB dit jaar geïntegreerd in de KB.

Doelstellingen 2014
Het Jaarplan beschrijft eerst het strategische kader en laat dan zien wat de doelstellingen en speerpunten voor 2014 zijn. Aan concrete producten en diensten gaat het om vier zaken: het inmiddels op 21 januari gelanceerde e-bookplatform, de NBC+, de Website as a Service (WaaS) en het Datawarehouse (DWH).

Eigen 'frontend' aansluiten
Het Jaarplan laat zien dat de NBC+ een 'backend' is. Op het Application Programming Interface (API) van dit backend kunnen externe partijen/leveranciers zelf hun 'frontend' (bedoeld voor de gebruiker) aansluiten. Het Jaarplan zegt: 'BNL levert een standaard-API, waarop externe partijen onder bepaalde voorwaarden hun product kunnen baseren. Als een bibliotheek maatwerk wil, dan kan door de externe partij/leverancier worden opgepakt.'
In een schemaatje laat het Jaarplan als bestaand frontend zien de Aquabrowser Library+ (ABL+) van leverancier Serial Solutions en de publiekscatalogi van de Integrated Library Systems (ILS, ofwel de lokale/regionale automatiseringssystemen).

'Geïntegreerde bibliotheek' bespreekpunt
Het Jaarplan gaat in het strategisch kader in op het door het SIOB gelanceerde begrip 'de geïntegreerde bibliotheek', waarbij fysieke (lokale) en digitale (landelijke) dienstverlening elkaar versterken. 'Deze versterking wordt door de nieuwe Bibliotheekwet ondersteund, maar is niet formeel vastgelegd als verplichting voor de uitvoerder van de digitale bibliotheek vanaf 2015, de KB. Vooralsnog gaat BNL wel uit van deze geïntegreerde benadering, zodat haar dienstverlening zich ook richt op lokale bibliotheken en deze bibliotheken op hun beurt ook de digitale bibliotheek inzetten en "voeden". Voortzetting hiervan is een bespreekpunt in het kader van de integratie KB/BNL, waarbij ook SIOB en Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) worden betrokken', zegt het Jaarplan.

Eind 2016 gereed
Het Jaarplan definieert als toekomstbeeld de digitale bibliotheek als een voorziening die online is, centraal, compleet en direct beschikbaar, ofwel: 'een online-ontmoetingsplaats voor alle Nederlanders waar gebruikers via een gebruikersvriendelijk portal met aantrekkelijke diensten informatie kunnen zoeken in, over en rond (context) de volledige fysieke en digitale Collectie Nederland en rijke digitale content direct kunnen gebruiken (vrij, binnen lidmaatschap of al dan niet tegen additionele betaling).' BNL verwacht dat deze digitale bibliotheek eind 2016 gereed kan zijn – dat wil zeggen: de basisfaciliteiten kan bieden zoals die geschetst zijn in de oorspronkelijke uitgangspunten van de Agenda voor de Toekomst. Maar jaarlijks zal modificatie en innovatie nodig zijn, een digitale bibliotheek is nooit 'af'. Die Agenda-uitgangspunten waren: vergroten van het bereik onder het publiek en het verbeteren van het aanbod en de dienstverlening.

Afhankelijkheden
Zoals BNL vaker heeft gedaan, worden nog weer eens de vele afhankelijkheden geschetst: de formele opdracht van OCW/SIOB, de behoeften van de bibliotheken, de technologische ontwikkelingen en de marktontwikkelingen. Een collectieve digitale bibliotheek is een shared service die alleen kan werken bij de gratie van een gestandaardiseerd aanbod. Maar anderzijds vertegenwoordigen de lokale bibliotheken de eindgebruikers (leden) en is aansluiting op lokale behoeften cruciaal om deze leden te bereiken.
Het Jaarplan geeft aan dat er per functionaliteit altijd twee, drie of meerdere leveranciers betrokken zijn. In het voorbeeld 'e-books laten lenen via de NBC+' heeft BNL te maken met minimaal tien verschillende bedrijven, met 5 projectleiders en 3 productmanagers.
'De context waarin BNL de digitale bibliotheek moet realiseren is complex en qua governance nog niet op orde.'

Evaluatie en advies
'BNL zal in de loop van 2014 komen met een uitgebreidere evaluatie en een advies voor de (onder andere de inrichting van de governance in de) nieuwe fase, waarin de KB de digitale bibliotheek tot wasdom gaat brengen', schrijft het Jaarplan. Vooruitlopend op de integratie wil BNL een duidelijker splitsing aanbrengen tussen het ontwikkelen van de centrale digitale bibliotheek en de dienstverlening aan bibliotheken. BNL stelt de services (API’s) ter beschikking aan bibliotheken en partners om de (fysieke) dienstverlening vanuit het digitale domein te ondersteunen. 'Het is niet zozeer de opzet dat BNL lokale initiatieven subsidieert of betaalt, maar wel vanuit de collectieve infrastructuur faciliteert.'

NBC+ 3 maart (voorlopig)
Voor 2014 staan naast het al gelanceerde e-bookplatform o.a. op de rol: in maart de lancering van de NBC+ in de Openbare Bibliotheek Amsterdam (voorlopige datum: 3 maart), 'start e-bookpluspakket' in tweede kwartaal, de WaaS 2.0. ook in tweede kwartaal, 'e-books zoeken in NBC+' in derde kwartaal en 'nieuwe versie DWH' in het vierde kwartaal.

WaaS 2.0.
Tijdens de klantenmiddag op 25 september 2013 werd al gemeld dat er een WaaS 2.0 komt met een collectief portal. Voor bibliotheken zijn er drie keuzemogelijkheden: de portalvariant (veel uitbesteed, alleen lokale inhoud toevoegen), de lokale WaaS-variant (hosting en beheer uitbesteed, maar eigen website en eigen webredactie) en de eigen CMS-variant (eigen Content Management Systeem koppelen aan de landelijke infrastructuur). De keus is een kwestie van de vraag hoeveel eigen autonomie een bibliotheek op dit gebied wil hebben en hoeveel kosten zij daarvoor wil maken. De nieuwe WaaS biedt meer gebruiksgemak en is door BNL beter en goedkoper te onderhouden.

Over de NBC+, die ook landelijke bronnen en een eerste DBpedia gaat ontsluiten, is al opgemerkt dat zij in feite een 'backend' is en dat het 'frontend' (datgene wat de gebruiker op z’n scherm krijgt) een kwestie is van keuzes van bibliotheken en externe leveranciers.

Leveren en aanvragen e-books
Het e-bookplatform kent een leversysteem en een ordersysteem. CB Logistics (v/h Centraal Boekhuis) zorgt voor de bouw en beheer van het leversysteem. Het ordersysteem (dat de aanvragen van e-books afhandelt) is onderdeel van de BNL-infrastructuur. In het tweede kwartaal komt het e-bookpluspakket (voor e-books tussen 1 en 3 jaar) erbij. Gebruikers betalen € 20 om 18 e-books te mogen lenen.

DWH achtergebleven
Gebruik van het DWH (Datawarehouse) is achtergebleven bij de verwachtingen. Dit heeft onder andere te maken met het feit dat PSO’s uit hun automatiseringssystemen data van bibliotheken in bulk aanleveren, terwijl het systeem ontworpen is om data per bibliotheek te verwerken. Ook is de dataset waaruit rapportages kunnen worden samengesteld nog relatief klein. Verder speelt mee dat verschillende PSO’s een systeem in gebruik hebben dat functioneel een gedeeltelijke overlap heeft met het DWH.
BNL richt zich in 2014 op verbetering van de aanleverprocedures en uitbreiding van de dataset, verrijkingstabellen en rapportagemogelijkheden.

Het Jaarplan 2014 is op te vragen bij BNL.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (4)

Ineke Goedhart
4-2-2014 20:43
Bij de tekst over het achterblijven van het DWH leest het alsof het systeem dat bij de PSO’s in gebruik is daar mede debet aan is. In de volledige tekst van het jaarplan blijkt dat – terecht – niet het geval te zijn: “…. is het zo dat verschillende PSO’s momenteel een systeem in gebruik hebben dat functioneel een gedeeltelijke overlap heeft met het landelijke Datawarehouse. Het is vanuit efficiencyoverwegingen wenselijk dat de benodigde functionaliteit in een systeem wordt verzameld.” Hierin wordt vooruit gekeken naar een voor de branche wenselijk situatie, waarbij er geen onnodige verdubbeling van data dan wel systemen plaatsvindt.
Wim Keizer
5-2-2014 13:46
In mijn zin “Verder speelt mee dat verschillende PSO’s een systeem in gebruik hebben dat functioneel een gedeeltelijke overlap heeft met het DWH” leest het volgens Ineke Goedhart alsof het systeem dat bij de PSO’s in gebruik is mede debet is aan het achterblijven van het DWH.

In de zinnen in het Jaarplan zelf “Ten slotte is het zo dat verschillende PSO’s momenteel een systeem in gebruik hebben dat functioneel een gedeeltelijke overlap heeft met het landelijke Datawarehouse. Het is vanuit efficiencyoverwegingen wenselijk dat de benodigde functionaliteit in een systeem wordt verzameld” leest zij iets anders, n.l. dat er vooruit wordt gekeken naar een voor de branche wenselijke situatie, waarbij er geen onnodige verdubbeling van data dan wel systemen plaatsvindt.

Ik kan alleen maar zeggen dat ik zowel de zinnen in het Jaarplan zelf als de zin in m’n samenvatting als volkomen neutraal heb beschouwd en er geen beschuldiging in heb gelezen, noch aan de PSO’s noch aan BNL zelf.

De opmerking van Ineke roept natuurlijk wel vragen op. De PSO’s hebben kennelijk een systeem in gebruik dat functioneel een gedeeltelijke overlap heeft met het landelijke DWH.
Was dat PSO-systeem er eerder dan het DWH en als dat zo is, waarom is er dan een DWH ontwikkeld?
Of omgekeerd, was het DWH er eerder en waarom hebben de PSO’s dan een eigen systeem in gebruik?
Wat zijn de verschillen tussen de systemen?
En als we vooruit kijken door de benodigde functionaliteit in één systeem te verzamelen (geen onnodige verdubbeling van data dan wel systemen), is dat ene systeem dan het PSO-systeem, het DWH, een mix van beide of iets geheel nieuws? Lijkt me ook voor de KB (die de taken van BNL gaat overnemen) interessant om te weten.
Misschien zijn er deskundigen die hier hun licht eens op kunnen werpen.



Kees van Hensbergen
10-2-2014 11:27
Nu de fysieke vestigingen nog steeds een gemeenteverantwoordelijk zijn en waarschijnlijk ook blijven, lijkt het mij in ieder geval belangrijk dat de data die verzameld wordt, toegankelijk blijft voor de regio's waaronder deze gemeenten vallen. Het mag niet zo zijn dat een op te bouwen landelijk systeem van data als gevolg heeft dat de regionale bibliotheken alleen op verzoek toegang krijgen of gestandaardiseerde data aangeleverd krijgen van de gegevens die in eigen regio relevant zijn. Het zou de regio's vleugellam maken. Wij gebruiken onze gegevens ook voor collectie-opstelling, openingstjden/personeels-inzet en bijvoorbeeld collectie-advies. Het op afstand plaatsen van systemen leidt nog al eens tot een centralistische aanpak die lokale innovatie/bijstelling/onderzoek onmogelijk maakt.

Dus a.u.b.niet teveel topdown denken bij de aanpak van een landelijk systeem. Begin bijvoorbeeld met een verzamelsysteem van de huidige provinciale data, waardoor de huidige levering lokaal niet wordt verstoord. Misschien is verdubbeling minder duur dan verminking van data of lokaal verstoken blijven van gegevens.
Ineke Goedhart
11-2-2014 08:50
 Om mogelijke verwarring te voorkomen, is het wellicht zinnig te specificeren over welke systemen het hier gaat.

BNL heeft het landelijke datawarehouse (DWH) ontwikkeld; een verzameling digitale gegevens van openbare bibliotheken, afkomstig uit het bibliotheeksysteem. Het initiële doel van het DWH is het ondersteunen van beleids- en branche-informatie.

Bij de gezamenlijke PSO’s is het Data Collectie Systeem (DCS) ontwikkeld, ten behoeve van management- en marketing dienstverlening. Hierbij kunt u denken aan campagnemanagement, nieuwsbrieven, advertising, online onderzoek, rapportagedashboards en vastlegging gegevens van marketingacties.

De data die in beide systemen aanwezig zijn, vertonen een zekere mate van overlap. Is dat ernstig? Nee. Is dat efficiënt? Nee.
Reden voor BNL en de PSO’s om de afspraak gemaakt te hebben de integratie van beide systemen te gaan realiseren.
Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat de bestaande dienstverlening die op beide systemen gebaseerd is, gecontinueerd wordt.

Een en ander klinkt eenvoudiger dan het is. Dergelijke complexe systemen integreren is bepaald geen sinecure!
Specialisten van zowel BNL als de PSO analyseren de diverse alternatieven om tot integratie te komen. De uiteindelijke keuze zal afhangen van het meest efficiënte en effectieve alternatief, waarbij technische (on)mogelijkheden zeker een rol zullen spelen.

Luc van Klink, ProBiblio
Dennis Eijsten, BNL

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

De potentiële kracht van het landelijke merk Bibliotheek wordt niet voldoende benut
Eens
Oneens
In een interview in Bibliotheekblad nr 7 2019 stelt Cyril Crutz, directeur-bestuurder van BiblioPlus, dat de potentiële power...
Lees meer en geef uw mening