HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Groepje directeuren wil naar maatschappelijk hart, maar niet allemaal (nu al) zonder boeken
Wim Keizer
30-01-2014
'Ik vind het jammer dat dit op deze manier verloopt. Er zitten in de tekst van het interview in de NRC en de reacties daar weer op wat onhandige dingen. Dat leidt de aandacht af van waar het om gaat. Kind met badwater en zo.' Dit antwoordt Ton van Vlimmeren, directeur Bibliotheek Utrecht, op de vraag hoe hij aankijkt tegen de twee artikelen die op Bibliotheekblad.nl stonden. 
Groepje directeuren wil naar maatschappelijk hart, maar niet allemaal (nu al) zonder boeken
De twee artikelen verschenen op Bibliotheekblad.nl naar aanleiding van een interview in NRC Handelsblad van 2 januari 2014 met Winand Steggerda van The Alignment House (zie het bericht van 10 januari en het vervolgbericht van 14 januari). 

In september 2013 organiseerde het bureau Beacon (dat later de naam The Alignment House kreeg) in opdracht van Coen van Hoogdalem van de Inkoopcommissie van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en Diederik van Leeuwen van Bibliotheek.nl (BNL) in Oudewater een sessie om te praten over de vraag hoe voor het e-bookplatform tot marketing met een heldere propositie kan worden gekomen (en tot een betere afstemming van de fysieke en de digitale bibliotheek). Van Hoogdalem en Van Leeuwen besloten daar een groepje directeuren* bij uit te nodigen. Daar was ook Lotte Sluyser, directeur Bibliotheek Zuid-Kennemerland en lid van de VOB-inkoopcommissie, bij. Een groot deel van het groepje directeuren wilde verder gaan met datgene wat in Oudewater besproken is.

Maatschappelijk hart
Sluyser meldde (in het artikel van 14 januari) desgevraagd dat de activiteiten van het groepje, waaraan ook Jeroen Seeverens van Cubiss meedoet, niets te maken hebben met de Inkoopcommissie. 'Het gaat over hoe bibliotheken zich landelijk zouden kunnen positioneren in het maatschappelijk hart, aansluitend bij de nieuwe kansen en uitdagingen in gemeentes met de decentralisaties en aansluitend bij het oorspronkelijke Unescomanifest. Daarbij moeten we onszelf lokaal en landelijk zichtbaar maken in deze rol, via de politiek, lobby en pers en moeten we nieuwe producten ontwikkelen.' Ze zei ook dat het groepje mogelijk samenwerkt met The Alignment House.
'We zijn bezig met een manifest. Dit zou onderdeel kunnen gaan worden van de VOB-strategie, maar ondertussen gaan wij door. Ook wordt mogelijk een conferentie georganiseerd. En we zijn bezig met een lijst met kernwaarden in het maatschappelijk hart en een lijst producten,' aldus Sluyser.
In de artikelen distantieert Ap de Vries, directeur van de VOB, zich van The Alignment House en van uitspraken in het NRC-interview.
Frans Bergfeld (Purmerend e.o. en voorzitter van de VOB-marketingcommissie) nam deel aan de sessie in september, maar zit niet in het groepje. Hij verklaarde dat als volgt: 'Ik heb gezegd dat ik mij makkelijk zou kunnen verschuilen achter tijdgebrek, dat is reëel genoeg. Maar belangrijker nog was dat ik het verhaal niet goed genoeg vond (en vind). Dat heb ik daar ook gemeld.'

De 'boekloze bibliotheek'
Een vraag die er nog lag, is welk verhaal Bergfeld niet goed genoeg vond en vindt. Kan het iets te maken hebben met het idee van de 'boekloze bibliotheek' dat oprijst uit het NRC-interview? Bergfeld antwoordt: 'Wat mij bij is gebleven van de bijeenkomst in september is dat we volgens Beacon weg moesten van de boeken en de boekenuitleen, en in moeten zetten op ontmoeting en gemeenten helpen hun problemen bij bijvoorbeeld laaggeletterdheid of maatschappelijke transities op te lossen. Ik ben niet tegen dat laatste, zolang het past bij je kernwaarden (wat bestrijding van laaggeletterdheid zeker doet), maar ik ben het vooral oneens met het eerste. Wij zijn van het lezen en de boeken, daar mogen we ook trots op zijn. Lezen en informatievaardigheid zijn voor mij onlosmakelijk met elkaar verbonden, en ja, we moeten nieuwe ontwikkelingen integreren maar we moeten onze kernwaarden niet verloochenen. En boeken en lezen horen voor mij bij de bibliotheek, als betrouwbare plek voor informatie voor iedereen, en niet bij Amazon of Bol.com.'

Bibliotheek in hart samenleving
Geconfronteerd met de woorden van Bergfeld, zegt Mari Nelissen (Noord Oost Brabantse Bibliotheken - NOBB, Oss e.o.): 'Ik heb het middagdeel van die sessie meegemaakt in Oudewater. Natuurlijk vanwege het feit dat ik elke discussie in ons vak over de toekomst van de Openbare Bibliotheek wil kennen en soms een bijdrage wil leveren. "Bibliotheek in het hart van de samenleving” is een thema dat heel dicht ligt bij, zo het niet hetzelfde is als in ons essay.' [Nelissen schreef vorig jaar, samen met Gio van Creij, Hans van Duijnhoven, Marina Polderman en Joyce Sternheim het essay Over bibliotheken en betrokkenheid - wk].
Nelissen zegt verder: 'Ik ben het dan ook met Frans Bergfeld eens. Zeker over de kernwaarden. Maar je kunt het een doen en het ander niet laten. Dus op zoek naar nieuwe vormen van bibliotheekwerk, maar met behoud van kernwaarden. Dat is mijn insteek.'

Beeld van de bibliotheek
Op de opmerking dat de uitspraken in het interview – die er misschien wat stelliger in staan dan bedoeld was – bij de VOB maar ook bij sommige directeuren, dus niet alleen Bergfeld, niet zo goed gevallen zijn, antwoordt Nelissen: 'Centraal in mijn deelname staat dat wij in ónze organisatie al langer proberen onszelf een beeld te vormen van de toekomst van de Openbare Bibliotheek en meer bepaald de toekomst van de Openbare Bibliotheken in ons werkgebied. Op deze wijze zit ik in die groep.' 
Naar aanleiding van het door Steggerda in het interview aangehaalde citaat van een bibliotheekdirecteur 'als ik morgen opnieuw mocht beginnen, kwamen er geen boeken meer in' en de uitspraak dat de uitleenfunctie naar Amazon en Bol.com zou kunnen, zegt Nelissen: 'Die uitspraak heb ik niet gehoord. Ik sta daar natuurlijk ook niet achter.' Hij voegt er aan toe de groep en de discussie te zien als een onderdeel van een grotere, lopende discussie waarin allerlei bewegingen zijn waar te nemen:
• de neiging tot centralisatie;
• de inzet van velerlei instrumentarium om de (bibliotheek-)motor harder te laten lopen en zodoende meer bedrijfsresultaten te behalen en te (kunnen) tonen;
• oude producten in nieuwe verpakkingen;
• de wens tot concrete resultaten versus het moeizaam ontwikkelen van hedendaags bibliotheekwerk.

Tijdelijke oplossingen
Nelissen: 'Waarschijnlijk zijn er nog meer, maar wat mij betreft allemaal tijdelijke oplossingen, die overigens wel tijd geven om die hedendaagse bibliotheek met haar oude kernfuncties vorm te geven. Dit groepje lijkt serieus werk te willen maken van het laatste en daar wil ik bij zijn en een bijdrage leveren als dat zinvol is en past in de ontwikkeling van een Openbare Bibliotheek zoals wij die in de NOBB zien.' 
Hij zegt dat wat hem betreft de sessie niet ging over de bibliotheek zonder boeken, “maar over positionering en functies van Openbare Bibliotheken. Een discussie waaraan alle bibliotheken zouden moeten deelnemen.”

Kritische vragen
De vragen die ik Nelissen voorlegde, mailde ik ook aan Van Vlimmeren en Hans Lastdrager (directeur Bibliotheek Hoorn).
Na het in de aanhef aangehaalde citaat, vervolgde Van Vlimmeren: 'Wij - in ieder geval de Bibliotheek Utrecht - zijn toe aan de kritische vragen:
• Als wij de plek voor informeren en leren, voor ontplooiing van mensen zijn; doen we dan de goede dingen?
• Is ondersteunen van leren en informeren niet veel meer dan alleen de verwerving, huisvesting en logistiek rond het boek?
• Welke grote informatiebehoeften, behoeften aan duiding en context, behoeften aan ontwikkeling van vaardigheden liggen er in de samenleving en wat is de rol van de "brede" bibliotheek daarbij?
• Is 80% of meer inzetten van de beschikbare middelen voor die boekcirculatie (fysiek of e-boek) dan niet heel scheef?
• Welke thema’s moeten we robuuster oppakken en ontwikkelen (laaggeletterdheid, digibeten, overheidsinformatie, mediawijsheid, gezondheids- en zorginformatie); wie zijn onze partners daarin; voor wie kunnen wij daarin partners zijn?
• Wat zijn functies en rollen voor de bibliotheek waar de samenleving en de politiek op enige termijn nog voor wil subsidiëren? wat voor partner verwachten zij?
We doen daar allemaal wel aan, iets, maar toch….'

Radicaal andere techniek
Van Vlimmeren wijst er op dat Pieter Winsemius in zijn standaardwerk Speel nooit een uitwedstrijd de ontwikkeling van het hoogspringen beschrijft. 'Je kunt een bepaalde techniek eindeloos proberen te verbeteren en daar zekere resultaten mee boeken. Maar op een gegeven moment is het op. Dan moet je over op een radicaal andere techniek. Bij het hoogspringen was de Fosbury Flop zo iets. Wij moeten ons afvragen of we toe zijn aan een andere benadering van ons (nog steeds actuele) doel. Dus of huisstijl, e-boekportals, landelijke pas en al die verfijningen ons dichterbij onze maatschappelijke relevantie brengen of dat er andere zaken zijn. The Alignment House houdt ons een spiegel voor en stelt kritische vragen. Die leiden ook tot een andere veranderagenda. Dat vind ik wel prettig.
Ik heb hen nooit horen zeggen dat de bibliotheek maar beter kan stoppen met boeken. Wel dat de bibliotheek zoveel meer is dan boeken en de online-alternatieven. In Oudewater, tijdens de inmiddels beroemde conferentie, hebben ze aangegeven dat ze niet weten hoe het boek, de distributie en de uitleenfunctie van de bibliotheek zich zullen ontwikkelen en of de markt hierin stapt. Dat er - dat is niet nieuw - bewegingen zijn in de markt die die kant op wijzen en dat nu al delen van de distributiefunctie worden overgenomen door de markt. En als het die kant op zou gaan, dan is het relevant om te bezien of je met private middelen publieke doelen kan realiseren en publieke middelen voor relevante(re) andere taken kunt inzetten. Je zou gek zijn om dat niet te bekijken.'

Boeken blijven uitlenen
Maar, zo zegt Van Vlimmeren ook: 'Zolang wij in Utrecht 65.000 leden hebben die boeken komen lenen, blijven we dat zeker doen. Met passie en vertrouwen in de bijdrage die we daarmee in de samenleving leveren. Ongeacht wat een collega over boekloze bibliotheken heeft gezegd. Maar of het bepalend voor onze uiteindelijke toekomst is? De kern is verbreding van de bibliotheek: bijdragen leveren aan maatschappelijke thema’s, daar waar de bibliotheek daarin relevant kan zijn. De onverwachte partner voor lokale bestuurders.
Dat lijkt me een mooie slogan voor de verkiezingen: "Uw bibliotheek; de onverwachte partner voor het lokale bestuur".'

Hans Lastdrager liet weten zich geheel bij de woorden van Van Vlimmeren aan te sluiten.

Binnen de VOB-strategie
Lid van het groepje is ook VOB-bestuurslid Jos Debeij. Wat vindt hij van de uitspraak van Lotte Sluyser 'We zijn bezig met een manifest. Dit zou onderdeel kunnen gaan worden van de VOB-strategie, maar ondertussen gaan wij door'? Debeij reageert met te zeggen dat alles wat hij in het groepje doet binnen de kaders van de VOB-strategie blijft en dat hij uit het groepje zou stappen als het groepje buiten die kaders zou willen treden.

Niet verbonden
Op de vraag aan Ap de Vries en Coen van Hoogdalem of Van Hoogdalem nog iets doet met het groepje waarin ook VOB-bestuurslid Jos Debeij en lid VOB-inkoopcommissie Lotte Sluyser zitten, geeft Van Hoogdalem geen antwoord. De Vries antwoordt: 'Coen is niet verbonden. En Jos Debeij is daar niet vanuit zijn VOB bestuurslidmaatschap bij betrokken. Idem Lotte Sluyser vanuit haar Inkoopcommissielidmaatschap. Beiden dus op geheel persoonlijke titel.' 

Powerpointpresentatie
Op de vraag of hij de powerpointpresentatie wil mailen, waarin bureau Beacon in september zijn ideeën ontvouwde en die hij gezien had, antwoordt De Vries: 'Ik heb hem niet. Ik werk verder niet mee aan enige actie op basis van of naar aanleiding van The Alignment House, daar de VOB niet achter het acquisitiekarretje van dit bureau gespannen wil worden.'

Ook Van Vlimmeren en Nelissen melden de presentatie niet te hebben. Maarten Crump van The Alignment House toont zich desgevraagd bereid, na overleg met het groepje, de presentatie te mailen. Maar een deel van de inhoud komt ook terug tijdens het seminar Onze Bieb.Nu dat The Alignment House op vrijdag 14 februari organiseert in Utrecht. Sprekers zijn o.a. de bibliotheekdirecteuren Ton van Vlimmeren en Hanneke Veen.

Tekst: Wim Keizer
Foto Ton van Vlimmeren: LinkedIn

*) Het groepje bibliotheekdirecteuren dat aan de septembersessie meedeed bestaat uit: Lotte Sluyser (Zuid-Kennemerland), Hanneke Veen (Assen), Ton van Vlimmeren (Utrecht), Iet Hoogenboezem (Lek en IJssel), Astrid Vrolijk (Zwolle), Mari Nelissen (Oss e.o.), Jos Debeij (Deventer), Hans Lastdrager (Hoorn) en Frans Bergfeld (Purmerend e.o).
Frans Bergfeld liet desgevraagd weten het bij de eenmalige sessie te hebben gelaten. Lotte Sluyser vertelde dat Jeroen Seeverens van Cubiss is aangehaakt.


Zie ook eerder verschenen artikelen van 10 januari en 14 januari.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening