HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Raad van State: overregulering in voorstel Stelselwet
Wim Keizer
17-01-2014
De Raad van State vindt dat het voorstel Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen lijdt aan overregulering. Dit past echter niet in het beleid van de regering om te komen tot vermindering van regels en regeldruk. 
Dit staat te lezen in het advies van de Raad van State over een door minister Jet Bussemaker van OCW op 16 september 2013 aangeboden versie van het wetsvoorstel.

Het advies (van 15 november 2013) werd 17 januari onder 'documenten en publicaties' op het onderdeel 'Letteren en bibliotheken' van de site van de rijksoverheid gepubliceerd, samen met het commentaar van OCW (het zogenaamde 'nader rapport') en de versie van het wetsvoorstel zoals die 17 januari werd aangeboden aan de Tweede Kamer. In die versie is op een paar punten rekening gehouden met het advies. Zo is in het artikel over netwerkvorming komen te vervallen dat bibliotheekvoorzieningen samen met andere bibliotheekvoorzieningen gericht moeten zijn op innovatie. De Raad van State vond het begrip 'innovatie' dermate ruim en onbepaald dat uit zo’n bepaling geen rechtstreekse verplichtingen voor de deelnemers kunnen worden afgeleid. OCW heeft dat advies opgevolgd. Lang niet alle adviezen werden echter overgenomen.

Publieke taak met waarden
Het nieuwe wetsvoorstel wijkt op enkele punten af van het voorstel zoals dat in april beschikbaar kwam bij de internetconsultatie. In het nieuwe voorstel is een nieuw artikel 4 'Publieke waarden' opgenomen. Het luidt: 'Een openbare bibliotheekvoorziening heeft een publieke taak die zij voor het algemene publiek vervult op basis van de waarden onafhankelijkheid, betrouwbaarheid, toegankelijkheid, pluriformiteit en authenticiteit.' Ook dit vindt de Raad van State echter getuigen van overregulering, daar er geen rechten of verplichtingen uit voortvloeien. Bovendien vindt de Raad dat elke publieke voorziening aan die waarden zou moeten voldoen, ook als dit niet wettelijk geregeld is.

Nu vijf functies
Door het invoegen van dit artikel 4, schuiven andere artikelen op. In artikel 5 'Bibliotheekfuncties' (het oude artikel 4) zijn de functies 'organiseren van ontmoeting en debat' en 'laten kennis maken met kunst en cultuur' toegevoegd aan de drie eerder benoemde functies ('kennis en informatie', 'ontwikkeling en educatie' en 'lezen en literatuur'). De Raad van State wijst er op dat het voor sommige lokale bibliotheken problematisch kan zijn om aan alle functies te voldoen. Gewezen wordt op het bestaan van onbemande servicestations. Maar OCW zegt echter dat dit artikel gelezen moet worden voor de hele bibliotheekorganisatie en niet voor elke afzonderlijke vestiging. De afzonderlijke vestigingen hoeven dus niet alle vijf functies te vervullen.

Aanscherping voor overleg
In het artikel over de netwerkverantwoordelijkheid (nieuw 6, oud 5) is de bepaling dat bij een besluit dat van invloed kan zijn op andere partijen in het netwerk eerst overleg moet zijn met deze partijen, aangescherpt tot alleen besluiten die tot gevolg hebben dat een bibliotheekvoorziening ophoudt te bestaan of niet meer kan voldoen aan verplichtingen in de wet. De Raad van State had erop gewezen dat anders over elke bezuiniging van een gemeente overleg met andere partijen nodig zou zijn.

Aansturen
In de taken van de Koninklijke Bibliotheek (nieuw 9, oud 8) is een kleine verandering aangebracht: 'ondersteunen van het netwerk' als KB-taak is vervangen door 'aansturen van het netwerk'.

Keuzemogelijkheid lidmaatschap
Over 'lidmaatschap' zegt de nieuwe versie van het wetsvoorstel in artikel 12 dat het lidmaatschap van een openbare bibliotheek het gebruik van een fysieke voorziening, een digitale voorziening of beide voorzieningen kan omvatten. Een fysieke voorziening is een lokale bibliotheek en de digitale voorziening is de landelijke digitale bibliotheek.
De Raad van State vond het de vraag of het wel wenselijk is de mogelijkheid te openen lid te worden van de digitale bibliotheek zonder koppeling aan lidmaatschap van een fysieke bibliotheek, omdat dit negatieve effecten kan hebben op het gebruik van de fysieke bibliotheek. Gesuggereerd werd één lidmaatschap dat toegang biedt tot de fysieke en de digitale collectie, waarbij lokale bibliotheken voor elk lid een gedeelte van de contributie aan de KB overmaken. Maar OCW blijft erbij dat mensen die alleen digitale informatie willen raadplegen bij een verplicht gecombineerd lidmaatschap gedwongen worden te betalen voor een aanbod waarvan zij geen gebruik maken. Het wetsvoorstel geeft mensen de mogelijkheid zelf te kiezen.

In het artikel over contributievrijstelling voor de jeugd (nieuw 13, oud 11) zit een wijziging: in het oude artikel gold deze contributievrijdom ook voor de KB, maar dat is in de nieuwe tekst weggelaten. Er is een nieuw artikel 14 waarin staat dat de KB na overleg met vertegenwoordigers van de lokale bibliotheken tarieven voor digitale werken kan vaststellen.

'In het fysieke domein' weg
De provinciale ondersteuningstaken (oud 13, nieuw 16) ondervonden een kleine wijziging: het begrip 'in het fysieke domein' achter innovaties is weggelaten en in plaats daarvan staat er nu: 'innovaties ten behoeve van de lokale bibliotheken'.
De Raad van State wees op het principe 'niet meer dan twee bestuurslagen gaan over één beleidsterrein' en vond het niet inzichtelijk waarom er provinciale taken moeten zijn. De Raad begreep ook niet waarom er niet een uitname uit het provinciefonds kan komen om de desbetreffende taken te centraliseren, als het wel uit het gemeentefonds kan voor de centrale aanschaf van e-content door de KB. Maar OCW spreekt dit tegen: overheveling van provinciale taken kan niet één-op-één leiden tot een uitname uit het provinciefonds, mede omdat verschillende provincies uitgaven voor provinciaal bibliotheekwerk bekostigen uit middelen die op geen enkele manier geoormerkt zijn voor het bibliotheekwerk.

Wie verantwoordelijk?
Net als de PSO´s in de internetconsulatie gedaan hadden, wees de Raad van State erop dat beleggen van de netwerkverantwoordelijkheid bij zoveel verschillende organen er toe leidt dat niet duidelijk is welk orgaan aangesproken kan worden bij niet-functioneren van het netwerk. Maar daar heeft OCW in de wetstekst niets mee gedaan. Wel wordt er iets over gezegd in de memorie van toelichting. [De PSO’s hadden er op aangedrongen de netwerkverantwoordelijkheid, net als in de bestuurlijke afspraken tussen OCW, VNG en IPO voor 2013-2014, te beleggen bij de provincies – wk].

Collectieplan en financiën
De Raad van State wees erop dat het door de KB vast te stellen collectieplan financiële consequenties kan hebben voor de lokale bibliotheken, maar dat de gemeenten de lokale collecties betalen en niet de KB. Daarvan zegt OCW dat het collectieplan van de KB nooit verder kan reiken dan de financiële mogelijkheden van de partijen waarop het plan betrekking heeft.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Frank Huysmans
21-1-2014 23:59
De kanttekening van de Raad van State bij artikel 4 van het wetsontwerp Wsob bevreemdt mij. Ik herinner me de discussies over de Mediawet die uiteindelijk (in de Mediawet 2008) resulteerden in opname in die wet van artikel 2.1 over de publieke mediaopdracht. Die staat er nog altijd in (http://wetten.overheid.nl/BWBR0025028/Hoofdstuk2/Titel21/Artikel21/geldigheidsdatum_21-01-2014) en noemt in het tweede lid de publieke waarden waaraan de publieke omroep moet voldoen.
Dit artikel moest in de wet komen, als ik het mij goed herinner, omdat elke EU-lidstaat die een publieke omroep in stand wenste te houden moest verantwoorden waarom van het vrijemarktprincipe wordt afgeweken (=waarom de vrijemarktwerking met publieke middelen wordt 'verstoord'). 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Niets dodelijkers dan een landelijke huisstijl
Eens
Oneens
In nummer 9 van Bibliotheekblad stelt Sjaak Driessen, als directeur per 1 december afscheid nemend van de Bibliotheek Wageningen,...
Lees meer en geef uw mening