HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
VOB laat artikel 16 concept-Stelselwet intact
Wim Keizer
13-12-2013
De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) gaat geen pogingen doen artikel 16 van de concept-Stelselwet te veranderen. Dat bleek 12 december in de algemene ledenvergadering in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag. Een motie van Hans van Velzen (directeur OBA) met als doel het VOB-bestuur mee te geven dit artikel wel aangepast te krijgen, stuitte op een absoluut 'nee' van het bestuur.
Het bestuur liet blijken te zullen aftreden, als de VOB-leden de motie van Van Velzen zouden aannemen. In de daaropvolgende stemming kreeg de motie slechts de steun van enkele leden (onder wie uiteraard Van Velzen zelf). Het bleek dat de leden het bestuur niet wilden laten vallen.

Kern van de tegenstelling was de in het openbare bibliotheekwerk zeer omstreden afspraak tussen de minister van OCW en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) dat er ten behoeve van de centrale inkoop van e-content (waaronder e-books, waarover met uitgevers afspraken moeten worden gemaakt) ingaand 2015 een onttrekking van een oplopend bedrag uit het gemeentefonds zal plaatsvinden.
Gemeenten geven, zoals verwacht kon worden, de waarschuwing dat de korting op het gemeentefonds hoofdelijk zal worden omgeslagen over de subsidie aan de bibliotheek. Ook los daarvan zijn er nu al flinke bezuinigingen. In zijn inleiding bij de vergadering sprak VOB-voorzitter Kars Veling zelfs over dramatische voorbeelden van draconische bezuinigingsmaatregelen ('we zitten echt in zwaar weer'), maar deed hij ook een oproep de eensgezindheid te bewaren. De VOB doet er alles aan het ergste te voorkomen. 'Intern gedoe kan ons alleen maar schaden.' 

Brief PDO’en
De Stichting Overleg Openbaar Bibliotheekwerk Noord-Holland (SOOB) had er begin november in een brief aan het VOB-bestuur op aangedrongen een ultieme poging bij OCW en VNG te doen om de uitname uit het gemeentefonds te voorkomen. Ervan uitgaande dat de branche bereid is, net als nu, door te gaan met het realiseren van een gezamenlijk inkoopbudget door middel van het laten innen van omslaggelden. De brief werd gesteund door Biblionet Groningen, de Provinciale Directieoverleggen (PDO’en) van Overijssel, Noord-Brabant en Limburg en veel bibliotheken uit Gelderland en Zuid-Holland.

In zijn antwoord had het VOB-bestuur eind november laten weten niet aan het verzoek te willen voldoen. Belangrijkste reden: er waren sinds december 2011, toen de leden hadden ingestemd met het bestuursvoorstel om tegen voorwaarden akkoord te gaan met de uitname, geen nieuwe gegevenheden. Ook wees het bestuur erop dat de branche zelf zeggenschap houdt over wat er ingekocht wordt.
Artikel 16 van de concept-wet luidt:
  1. De Koninklijke Bibliotheek verricht namens de Staat der Nederlanden het inkopen van werken voor de landelijke digitale bibliotheek.
  2. Onze Minister stelt jaarlijks aan de Koninklijke Bibliotheek een bedrag ter beschikking voor het inkopen van werken.
  3. De inkoop wordt uitsluitend verricht op voordracht van vertegenwoordigers van de lokale bibliotheken, welke is afgestemd op het bedrag, bedoeld in het tweede lid.
Niet wijs
Het bestuur meldde zowel in zijn brief als in het vergaderstuk: 'De conclusie van het bestuur is dat het niet wijs zou zijn om ons als VOB alsnog te keren tegen de onttrekking aan het gemeentefonds. Onze lobby richting het ministerie van OCW en de Tweede Kamer zou daardoor onhelder worden. We zouden bezwaar moeten maken tegen de financiële basis onder de centrale bepaling in de wet dat de rijksoverheid verantwoordelijk is voor de bekostiging van de digitale bibliotheek. De keuze van het bestuur is om ons – in lijn met de ALV-uitspraak van 2011 – te blijven inzetten voor de toen geformuleerde voorwaarden m.b.t. omvang, fasering en zeggenschap.'

Het bestuur vond ook dat er bij het lobbyen voor gewenste veranderingen in de wet concrete resultaten geboekt zijn. VOB-bestuurslid Chris Wiersma gaf daarvan een overzicht door middel van smileys. In het vergaderstuk stond ook: 'Indien de vereniging thans op een essentieel onderdeel van de wet van standpunt verandert, zal dat consequenties hebben voor de positie van de VOB op het speelveld en in het krachtenveld van de bibliotheekwet en zullen we als openbare bibliotheekbranche invloed verliezen. Dit terwijl de wet naar verwachting toch door zal gaan. En zou de wet alsnog niet doorgaan, dan kunnen de consequenties nog ingrijpender zijn omdat er bij de Rijksoverheid dan nog weinig legitimatie overblijft voor een centraal beleid inzake de openbare bibliotheek.'

Bevoegdheid
Van Velzen had een motie ingediend met de bedoeling in te zetten op aanpassing van lid 2 van artikel 16. In plaats van de bepaling 'Onze minister stelt jaarlijks aan de Koninklijke Bibliotheek een bedrag ter beschikking voor het inkopen van werken', zou hij (niet letterlijk, maar qua strekking) iets geformuleerd willen zien als: 'Onze Minister krijgt de bevoegdheid om een uitname te doen ter bekostiging van de benodigde digitale content voor openbare bibliotheken, maar maakt hier slechts gebruik van als de bibliotheken niet zelf in staat zijn om dit via het jaarlijkse omslagstelsel te bewerkstelligen.' (Ongeveer hetzelfde als wat hij in mei
ingebracht heeft in de internetconsultatie.)
De achtergrond hierbij was dat niet in de wetstekst zelf, maar wel in de memorie van toelichting staat dat er via een groeipad een bedrag uit het gemeentefonds wordt genomen en op centraal niveau aan de bibliotheekbranche ter beschikking gesteld. 'De bibliotheekbranche koopt weliswaar collectief in, maar kan met het gehanteerde omslagsysteem onvoldoende collectieve koopkracht organiseren', zegt de memorie.
Van Velzen, voorzitter VOB-inkoopcommissie, bestreed dat: de branche laat juist zien wel voldoende koopkracht te hebben. Er is zelfs meer geld beschikbaar dan er fatsoenlijk besteed kan worden. Hij deelde ook niet de smileys van het bestuur waar het gaat om de verantwoordelijkheden van gemeenten en provincies, gezien de vele bezuinigingen (met ook als argumentatie dat er een landelijke digitale bibliotheek komt). Om die reden kijkt hij nu anders tegen de onttrekking aan dan in 2011. Hij kreeg steun van onder anderen Gert Staal (Bibliotheek Rotterdam) en Erna Winters (Bibliotheek Kennemerwaard).

Sympathiek, maar nee
Veling wees erop dat de wetstekst zelf niet zegt hoe de minister aan het benodigde bedrag komt. De minister van OCW gaat ook niet over een uitname. Dergelijke onttrekkingen worden geregeld door Binnenlandse Zaken (verantwoordelijk voor het gemeentefonds). Hij zei er wel bij het idee van Van Velzen sympathiek te vinden, maar als het zou betekenen dat de VOB daarmee de onttrekking afwijst zou hij er moeite mee hebben. 'Dan kunnen we als bestuur niet verder opereren.' Maar als het betekent: maximale invloed van de branche, dan is het bestuur het ermee eens. Van Velzen zei juist te willen formuleren dat de systematiek blijft staan zoals de wet beoogt, als vangnet voor de minister, maar dat er geen gebruik van gemaakt hoeft te worden als de branche het zelf regelt. In plaats van 'de minister stelt een bedrag beschikbaar' komt er (ongeveer) te staan: 'de minister kan een bedrag beschikbaar stellen'.
Maar in dat laatste zat voor het VOB-bestuur de angel: als je loslaat dat de minister het bedrag beschikbaar stelt, dan staat de centrale financiering volgens het bestuur op losse schroeven. Veling wilde de wetstekst laten staan, maar wel los van de tekst in de lobby laten weten dat de branche ook zelf eigen verantwoordelijkheid voor e-content wil nemen. Want dan zeg je tegen het rijk: wees voorzichtig met de hoogte van het te onttrekken bedrag (waar nog onderzoek over is). Hij zei met kracht opnieuw dat het bestuur zich niet wil verzetten tegen artikel 16. Na nog wat verdere herhaling over en weer van dezelfde argumenten, bracht hij de motie in stemming. Slechts een paar leden durfden voor te stemmen.

Brabantse motie
Een motie van een aantal Brabantse bibliotheken en Cubiss, ingediend door Frédérique Assink (Bibliotheek VANnu), haalde het wel: de oproep aan het VOB-bestuur om bij de lobby in te zetten op een regeling waarbij:
  • gemeenten – wanneer zij besluiten niet zelf meer een bibliotheekvoorziening te subsidiëren – verantwoordelijk blijven voor de toegankelijkheid tot een bibliotheekvoorziening van eigen burgers;
  • zij daarvoor een overeenkomst moeten sluiten met andere (buur-)gemeenten (met bibliotheekvoorziening);
  • er sprake moet zijn van een financiële vergoeding.
Stand wet
In de vergadering werd opgemerkt dat de laatste openbare concept-wetstekst die van april 2013 is (internetconsultatie). Bekend is dat inmiddels de Raad van State over de tekst geadviseerd heeft. Minister Bussemaker heeft het wetsvoorstel (met het advies en haar commentaar daarop) echter nog niet naar de Tweede Kamer gezonden. Zodra dat gebeurt, is er weer een openbare tekst waarover gelobbyd kan worden.

Tekst: Wim Keizer 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening