HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
E-boeken in de bib – Het Vlaamse compromis
Elselien Dijkstra
28-11-2013
In 2014 start de door Bibnet opgezette pilot ‘e-boeken in de bib’. Hoe werkt het Vlaamse e-boekensysteem, welke uitgevers doen mee en wat zijn de reacties van de Vlaamse bibliotheken? Johan Delauré, programmamanager van Bibnet, licht toe. 
Wat is de opzet van ‘e-boeken in de bib’?
‘Vlaamse bibliotheekgebruikers krijgen binnen de bibliotheek volledig toegang tot zo’n driehonderd titels, voor vijf euro kunnen ze drie e-boeken lenen en thuis lezen. Dat kan alleen op tablets, het systeem is niet geschikt voor de klassieke e-readers.
Deze opzet betreft een pilot van een jaar. Hiermee willen we enerzijds achterhalen of Vlaamse lezers behoefte hebben aan het lenen van e-boeken en de rechthebbenden overtuigen om in een structurele samenwerking te stappen. Anderzijds willen we met de pilot testen of ons uitleenmodel en de bijbehorende techniek goed werken en of bijkomende investeringen voor extra diensten gerechtvaardigd zijn. ’

Wanneer komt de app beschikbaar en hoe worden de e-boeken gepresenteerd?
‘De beschikbare titels zullen worden aangeboden in een webetalage, die vanaf januari in beta-versie online gaat. Het moet een aantrekkelijke presentatie worden, wars van de klassieke catalogus, een opstap naar een aangename omgeving om in te grasduinen. In februari 2014 moet de website klaar zijn, met de mogelijkheid om binnen de deelnemende bibliotheken de e-boeken onbeperkt in te kijken. In april 2014 komt de app beschikbaar, vanaf dan kunnen gebruikers de e-boeken echt lenen. Alle deelnemende bibliotheken zullen hetzelfde aanbod hebben. Op termijn moeten bibliotheken eigen accenten in de presentatie kunnen aanbrengen.’

Is ‘e-boeken in de bib’ hetzelfde als het VEP (Vlaamse e-boeken platform)?
‘Neen. We maken wel gebruik van het VEP. De e-boeken worden initieel aangeleverd via het CB, maar de raadplegingen binnen de muren van de bibliotheken en het beschikbaar stellen voor thuis lezen worden beheerd vanuit de VEP infrastructuur. De uitgevers geven het CB toestemming om door te leveren aan het VEP. Het VEP indexeert de titels en voegt eventueel informatie toe. Vervolgens komen de titels via het VEP beschikbaar voor bibliotheken.’

Prijs
Wie betaalt er voor de uitlening?
‘De bibliotheken betalen aan Bibnet, die vervolgens doorbetaalt aan de uitgevers. Doordat de opstartkosten voor bibliotheken worden gebaseerd op de inwoneraantallen, is het systeem ook voor kleinere bibliotheken betaalbaar. Bij de opstart investeren bibliotheken door een minimum aantal abonnementen in te kopen. Een deel van die kosten verdienen ze terug met het bedrag dat de eindgebruiker betaalt.
Het businessmodel met de uitgevers bestaat erin dat we per titel een aantal uitleningen moeten afnemen. Dat minimum verdelen we over de inschrijvende bibliotheken volgens inwoneraantal. Voor een kleine bibliotheek met een werkgebied van 10.000 inwoners zijn dat 72 abonnementen van 3 uitleningen. Voor een grotere bibliotheek met 30.000 inwoners gaat het om 216 abonnementen. Voor een grote bibliotheek met 250.000 inwoners in het werkgebied gaat het om 1800 uitleenabonnementen.
Bibliotheken kunnen onbeperkt uitleningen aanbieden. De prijs die de bibliotheek voor extra uitleningen (bovenop het abonnement) betaalt, is exact het bedrag dat de eindgebruiker moet betalen: 5 euro voor 3 uitleningen. Bibliotheken kunnen zo dus niet in de problemen raken als het aanbod een groot succes zou worden. Ze hoeven het aanbod niet af te sluiten omdat de e-boeken “op” zouden zijn.’

Hoeveel bibliotheken doen al mee?
‘Tijdens de zomer hebben we campagne gevoerd, met als doel voldoende bibliotheken bij het project te betrekken om de investering van 0,5 miljoen euro te rechtvaardigen. Eind oktober hadden al meer bibliotheken hun engagement kenbaar gemaakt dan we hadden beoogd. Nadien hebben nog meer bibliotheken zich aangemeld, waardoor we nu met 4.740.000 inwoners een inwonersbereik van meer dan 70% van Vlaanderen hebben (de doelstelling was minimaal 4.170.000 inwonersbereik). Op dit moment hebben 190 bibliotheken zich ingeschreven.’

Bezwaren
Zijn de Vlaamse bibliotheken enthousiast?
‘Ze zijn niet onverdeeld tevreden, over het algemeen hoor ik een drietal bezwaren. Ten eerste hebben bibliotheken bezwaar tegen het feit dat eindgebruikers verplicht moeten betalen en dat daarop geen enkele uitzondering is toegestaan. Ten tweede vinden ze de collectie van 300 titels te beperkt. Het derde bezwaar dat ik veel hoor, is dat het aanbod niet geschikt is voor de e-reader.’

Gaan jullie iets met die bezwaren doen?
‘Bibnet begrijpt en onderschrijft deze problemen. Op termijn willen we aan alle drie de punten iets doen. Naar mijn idee zal de klassieke e-reader op termijn verdwijnen, krijgen de tablets betere schermen en wordt het probleem omtrent het leescomfort uiteindelijk technologisch opgelost. Nieuwe apparaten zullen de eigenschappen van e-readers steeds meer integreren. Over de prijs en het titelaanbod zullen we verder met de uitgevers moeten onderhandelen. We begrijpen de bezwaren van de bibliotheken, maar voorlopig kan het niet anders dan zo.’

Aanbod
De onderhandelingen met de uitgevers waren moeizaam. Oorspronkelijk zou Bibnet via Boek.be met alle uitgevers tegelijk om tafel gaan. Waarom haakte Boek.be af?
‘Boek.be stopte de onderhandelingen door de dreiging in Nederland van de mededingingsautoriteiten, het maken van prijsafspraken is immers verboden. Daardoor werden we gedwongen om alle uitgevers afzonderlijk te benaderen. Inmiddels hebben we de toezegging van (de Vlaamse takken van) uitgeverij Van Halewyck, Uitgeverij Vrijdag, Acco, Lannoo, WPG en VBK.’

Mogen jullie zelf kiezen uit het e-boekenaanbod van uitgevers?
‘De uitgever bepaalt het aanbod, wij kunnen titels alleen aanvaarden of afwijzen. Ook een doelgroepenbeleid is niet mogelijk. Uitgevers berekenen voor elke uitlening een prijs. Daardoor kunnen we geen promotieacties doen, bijvoorbeeld de eerste 3000 uitleningen gratis aanbieden, of bepaalde doelgroepen, zoals bijvoorbeeld de jeugd, gratis laten lenen.’

Hoe komt het dat de bibliotheken zo afhankelijk zijn van de uitgevers?
‘Door het gebrek aan Europese regelgeving. Papieren boeken kunnen dankzij de wet altijd worden uitgeleend. Bij e-boeken mogen rechthebbenden kiezen of ze hun e-boek willen uitlenen of niet. Hierdoor kunnen bibliotheken op dit moment niet zelf kiezen welke titels ze uitlenen. De commerciële doelstelling van uitgevers staat tegenover de democratische doelstelling van de bibliotheeksector om informatie betaalbaar beschikbaar te stellen. De doelstelling van rechthebbenden is om winst te behalen op hun werk. Ze zullen recente titels daarom liever verkopen of verhuren om winst te behalen. Een te aantrekkelijke digitale uitleendienst die continu beschikbaar is, kan een reële bedreiging van de verkoop vormen. Maar dat moet op Europees niveau worden opgelost. Voorlopig moeten we het met dit systeem doen. We kunnen niet eindeloos blijven bakkeleien over deze principiële kwestie, we willen verder.’

Nederland
Waarom werken jullie eigenlijk niet samen met Nederlandse systemen?
‘We hebben regelmatig contact met onze collega’s bij Bibliotheek.nl. We hebben afgesproken dat ieder de uitgevers in zijn werkgebied aanspreekt. De bibliotheekrealiteit in Vlaanderen is te verschillend om zonder meer bij de Nederlandse praktijk aan te haken. Het model van Bibliotheek.nl om 20 euro voor 18 uitleningen aan te rekenen, vormt een te hoge drempel voor de Vlaamse eindgebruiker. Maar op langere termijn willen we graag komen tot een gedeeld uitleenmodel, een gezamenlijke collectie en een gedeelde infrastructuur.’ 

Zie ook:


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Peter
29-11-2013 14:03
... zal de klassieke e-reader op termijn verdwijnen...

Dat lijkt me een hele verkeerde verwachting.
De e-reader (met eInk scherm) zal hèt meestgebruikte middel blijven om romans op te lezen. Iets wat in recente onderzoeken ook wordt bevestigd.

eBookplatforms van de bibliotheken in Nederland en België zullen uiteindelijk ruim in op ereader down te loaden titels moeten kunnen voorzien om echt succesvol te worden.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Een discussie over inzet van vrijwilligers wordt niet gevoerd, maar is wel nodig
Eens
Oneens
Jouke Bethlehem (Bibliotheken Noord Fryslân) merkt op dat er nauwelijks enige discussie gevoerd wordt over de inzet van...
Lees meer en geef uw mening