HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Nieuw HEC-rapport over Bibliotheek.nl: complex geheel met verschillende beelden
Wim Keizer
07-03-2013
Is Stichting Bibliotheek.nl (BNL) een leverancier van digitale diensten en producten en zijn bibliotheken en PSO’s de klanten respectievelijk de opdrachtgevers? Of is het de taak van BNL om top-down een uniforme infrastructuur te definiëren waaraan de bibliotheken zich moeten conformeren? Het zijn bekende vragen. Ze worden ook opgeworpen in een tweede rapport van Het Expertisecentrum (HEC) over Bibliotheek.nl, met de naam Review BNL 2012, Eindrapport (PDF).  
Het eerste HEC-rapport, in opdracht van OCW, verscheen in december 2010. Zie dit bericht van 30 januari 2011. Het tweede rapport, nu in opdracht van het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB), verscheen in februari 2013.

Geen Senior Responsible Owner
HEC (inmiddels PBLQ-HEC geheten) vindt ‘het speelveld’ van BNL nog steeds heel complex. Ook constateert het rapport dat er nog altijd geen Senior Responsible Owner (SRO) is. In de methodiek van Managing Successful Programmes (MSP), waaraan HEC bevindingen toetst, is zo’n SRO noodzakelijk. Hoewel zowel Diederik van Leeuwen (BNL) als Maria Heijne (SIOB) zich in interviews in Bibliotheekblad beiden SRO hebben genoemd, ziet HEC ze niet als zodanig. ‘SIOB vervult deels de rol van opdrachtgever, maar staat te ver af van de operatie om daadwerkelijk op te treden als SRO zoals die binnen MSP is omschreven’, zegt het HEC. En het bestuurlijk en operationeel niveau hebben een ander besef van tijd (bestuurlijk: jaren en maanden; operationeel: dagen en uren), waardoor BNL zich soms gedwongen voelt om eigenhandig beslissingen te nemen en/of zich een oneigenlijke rol aan te meten.
Aan de operationele kant staan de bibliotheken, maar zij hebben geen gezamenlijke vraagorganisatie die deze rol kan vervullen. ‘VOB vervult maar voor een beperkt deel die behoefte. Enerzijds omdat de visie van VOB niet altijd door alle bibliotheken op dezelfde wijze wordt gedeeld en/of geïnterpreteerd, anderzijds omdat VOB vooral werkt met commissies die meer vrijblijvende visies neerleggen dan het concrete kader van waaruit BNL kan opereren.’

Opdrachtformulering
De opdracht van het SIOB aan HEC luidde: ‘Bied helder inzicht in en overzicht van zowel de bestuurlijke als operationele en technische stand van zaken bij de Stichting Bibliotheek.nl, de governance en de ontwikkelingen rondom de digitale infrastructuur. Betrek hierbij naast de huidige stand van zaken ook de nabije toekomst in het onderzoek. Ga verder na in hoeverre de aanbevelingen uit het vorige onderzoek (6 december 2010) zijn geïmplementeerd.’

Eisen/wensen zeer divers
HEC stelt vast dat een gemeenschappelijke digitale infrastructuur geen punt van discussie meer is bij de bibliotheken. ‘Wel geldt dat bibliotheken zeer divers zijn in zowel eisen/wensen die zij hebben op dit gebied als de volwassenheid van de organisatie en digitalisering. De bibliotheken die met BNL te maken hebben gehad in verband met een aansluiting of het afnemen van services schilderen BNL af als enthousiast en professioneel ten tijde van de aansluiting. Na deze periode blijkt de communicatie met BNL veel moeizamer te verlopen en is niet duidelijk wat met de issues wordt gedaan’, aldus het rapport, dat zegt dat dit ook komt omdat de focus van BNL in 2012 lag op aansluiten en niet op nieuwe functionaliteit. Maar BNL zal in 2013 Product Managers aanstellen die er belang bij hebben dat ‘issues’ rond hun dienst snel worden opgelost.

Vraaggericht of top-down?
Over de in de aanhef genoemde beelden schrijft het rapport: ‘Er blijkt wel een spagaat voor BNL als het gaat om verwachtingen. Gechargeerd lijken de bibliotheken als uitgangspunt te hebben dat BNL er is om hen te begeleiden naar een landelijke digitale infrastructuur die passend is bij hun individuele wensen en tempo. In dit beeld zien bibliotheken en PSO’s zichzelf als klanten respectievelijk opdrachtgevers en BNL als leverancier.
Eveneens gechargeerd lijkt het beeld van de meer bestuurlijk gepositioneerde stakeholders dat het de taak is van BNL om op een top-down manier een uniforme infrastructuur te definiëren waaraan de bibliotheken zich moeten conformeren. In dit beeld zijn bibliotheken afnemers wiens specifieke wensen niet leidend zijn voor de dienstverlening door BNL en zijn PSO’s de uitvoerders die voor/namens/in opdracht van BNL lokale diensten verlenen.’

Geen onderscheid ICT en digitalisering
Het rapport signaleert ook dat bibliotheken last hebben van de ervaren onhelderheid van financieringen en rolverdeling. ‘Zo menen bijvoorbeeld sommige gemeenteraden dat een bibliotheek geen ICT-kosten meer hoeft te maken omdat “dit toch landelijk geregeld is”! Zij zijn niet in staat onderscheid te maken tussen ICT en digitalisering terwijl deze beide belangrijke pijlers zijn van een hedendaagse bibliotheek.’
Dat laatste blijkt volgens HEC ook te gelden voor ‘het bestuurlijke veld’. Het rapport zegt: ‘Ten aanzien van de PSO’s constateren wij dat veldpartijen (“onmisbare schakel”) en het bestuurlijke veld (“kunnen op termijn verdwijnen”) andere beelden hebben over de rol van de PSO’s in de toekomst bij de digitale infrastructuur. Dit komt doordat voor partijen niet altijd de relatie helder is tussen de digitale infrastructuur en de reeds in bibliotheken aanwezige ICT-voorzieningen (onderhouden door PSO’s).’

Positioneringsvraagstukken
Het rapport stelt ook vast dat er per 2015 een bibliotheekwet komt en dat naast de infrastructuur ook financieringsafspraken over content in die wet worden opgenomen. ‘De organisatorische consequenties van de nieuwe wet zijn niet overal bekend en leveren de nodige onrust op, waarbij relatief veel aandacht dreigt weg te vloeien richting positioneringsvraagstukken.’

Kosten nemen toe
HEC wijst er ook op dat naarmate de digitale infrastructuur respectievelijk content in omvang en gebruik en daarmee qua (beheers)kosten toenemen, er bij gelijkblijvende middelen steeds minder ruimte voor nieuwe functionaliteiten respectievelijk nieuwe content zal zijn.

Aanbevelingen aan SIOB en BNL
HEC verwacht dat het nog een tijd onrustig zal zijn en beveelt het SIOB aan een verbindende rol in het bestuurlijke veld te spelen, zonder dat dit noodzakelijkerwijs gepaard gaat met formele macht. ‘Breng de bestuurlijke partijen bij elkaar zodat er een eenduidig beeld over de verschillende rollen van partijen naar het gehele operationele veld kan worden gecommuniceerd.’
En BNL wordt aanbevolen een verbindende rol naar het operationele veld (bibliotheken en PSO’s) te spelen en beslissingen niet eigenhandig te nemen, maar het operationele veld te mobiliseren wanneer benodigde beslissingen op bestuurlijk niveau uitblijven.
BNL is al bezig met de inrichting van klankbordgroepen.

Het hele rapport staat onder ‘Publicaties’ op de SIOB-site.

Minder maatwerk
Het door het SIOB gemaakte ‘Beleidskader opdrachttaak digitale innovatie 2013-2014’ meldde reeds dat het SIOB op basis van het HEC-rapport aan BNL verzocht heeft minder maatwerk voor de bibliotheken te leveren. Zie dit bericht van 6 februari 2013. Hierin is ook de link gelegd naar andere SIOB-rapporten.

Een aantal bevindingen van PBLQ-HEC stond ook in de door Boer&Croon in opdracht van BNL gemaakte markt- en omgevingsanalyse (PDF), zoals besproken in het gastblog 'Wat gaan we doen met Bibliotheek.nl?'.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

De bibliotheek moet progressief zijn en stelling nemen om relevant te blijven
Eens
Oneens
Torbjörn Nilsson, directeur van de bibliotheek in het Zweedse Malmö, zegt in een interview in Bibliotheekblad 3 /4 2019 dat...
Lees meer en geef uw mening