HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Prijsdifferentiatie in Vlaanderen: voorzichtigheid troef
Maarten Dessing
01-05-2012
Vlamingen zijn bereid meer te betalen voor het gebruik van de bibliotheek. Sinds onderzoek dat uitwees, debatteren Vlaamse bibliothecarissen over prijsdifferentiatie. Gezocht is een beleid dat de participatie intact houdt.
Waarom zou het lenen van een boek altijd gratis moeten zijn?, vroeg Vlaams minister van cultuur Joke Schauvliege zich een paar maanden geleden af. ‘Als we er heel goed over waken dat minder gegoede groepen niet afhaken, ben ik nogal voor een beleid van prijsdifferentiatie. Niet op korte termijn, maar wel op lange termijn.’ Bij dezelfde gelegenheid pleitte Schauvliege overigens ook voor de vestiging van boekhandels in bibliotheken.

Participatiesurvey
De opmerking van minister Schauvliege kwam niet uit het niets. Sinds in februari 2011 de uitkomsten zijn gepresenteerd van een grootschalige Participatiesurvey, uitgevoerd door een team onder leiding van professor Jan Colpaert (zie ook dit bericht en de website), woedt een hevig debat in de Vlaamse bibliotheeksector over prijsdifferentiatie. Op het forum van Kenniskantoor buitelen voor- en tegenstanders over elkaar heen.
Uit het onderzoek werd duidelijk (PowerPoint) dat Vlamingen gemiddeld (slechts) 2,70 euro per jaar betalen voor het gebruik van de bibliotheek. Maar meer dan 80% is bereid meer te betalen. Sommigen zelfs fors meer. Het bedrag dat de gemiddelde participant van het onderzoek bereid bleek te betalen was bijna het tienvoudige: 20,70 euro. Het bedrag dat 50% van de participanten bereid is te betalen, ligt op 11 euro.
Toch hebben bibliotheken sindsdien niet massaal prijsdifferentiatie ingevoerd. Integendeel. Pas veertien maanden na de presentatie van de Participatiesurvey organiseerde LOCUS, het Steunpunt voor bibliotheken, cultuur- en gemeenschapscentra en lokaal cultuurbeleid, een discussieochtend over het thema. Ook is een marketing/pricing-specialist ingehuurd om samen met het veld de mogelijkheden te onderzoeken.

Dalende participatie
Slechts een enkele bibliotheek heeft een rudimentaire vorm van prijsdifferentiatie ingevoerd. Zo kent de bibliotheek van Geel een basisabonnement à 10 euro per jaar, waarin leners tien stuks uit de collectie drie weken in huis mogen hebben, en een tweede abonnementsvorm à 20 euro per jaar, waarin leners twintig stuks vier weken mogen lenen.
De reden van de voorzichtigheid is het risico dat een prijsverhoging tot een groot nadeel kan leiden: dalende participatie. Die participatie liep tussen 2003/2004 en 2009 toch al terug van 32,3% naar 29,1%. ‘Bij een verdubbeling van de prijs verhogen bibliotheken de opbrengst met 75 procent, maar daalt de participatie met 15 procent’, zegt David Vande Cauter, stafmedewerker publiekswerking van LOCUS. ‘Een dalende participatie strookt niet met de maatschappelijke opdracht en ambitie van de bibliotheek.’
Ook coördinator Bruno Vermeeren van de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD) pleit voor voorzichtigheid. ‘Het succes van prijsdifferentiatie hangt af van de implementatie. We moeten het zo aanpakken dat de participatie niet daalt.’
Daarbij past de bedenking, zegt Vermeeren, dat extra inkomsten in de stadskas terecht komen en de bibliotheek dus niet rechtstreeks ten goede komen. ‘In deze tijden van crisis is het logisch dat iedere dienst een inspanning levert aan de gemeentelijke bezuiniging. Sommige bibliotheken willen dat zo invullen: zorgen voor extra inkomsten, zodat het eigen budget niet daalt. Maar ook dan moet je ervoor waken dat de participatie daalt.’

Zorgen over commercialisering en stigmatisering
Een zorg die prijsdifferentiatie uitlokt is: commercialisering. ‘Als je de basisdienstverlening heel karig maakt en voor allerlei extra’s geld rekent, kom je in een commerciële logica terecht’, zegt Vermeeren. ‘Wil je dat wel? Gaat dat niet ten koste van de basisopdracht?’
Vande Cauter bestrijdt dat. ‘Prijsdifferentiatie leidt, wanneer goed toegepast, niet tot commercialisering. Integendeel, door een grotere opbrengst te realiseren bij groepen die het kunnen en willen betalen, kunnen er kortingen en projecten uitgewerkt worden voor de werkelijk kwetsbare doelgroepen.’
Een andere zorg is die voor stigmatisering: niemand wil met een pas rondlopen die deze persoon markeert als minder draagkrachtig. ‘Een terechte bezorgdheid’, zegt Vermeeren. ‘Maar wellicht is een oplossing de vrijetijdspassen waar nu mee wordt geëxperimenteerd. Iedere inwoner van een plaats krijgt die, zodat je niet kunt zien wie korting op bepaalde diensten krijgt.’

Verkennen
Maar hoe pak je prijsdifferentiatie dan wel aan? Daar wil noch Vande Cauter noch Vermeeren iets concreets over zeggen. Dat is nu juist onderwerp van studie en discussie, beide aangejaagd door LOCUS. ‘We zijn echt nog aan het verkennen,' zegt Vande Cauter.
Wel zegt hij: ‘We kunnen ons afvragen of de differentiatie op leeftijdscategorie die nu bestaat, vandaag nog adequaat is: waarom betaalt de alleenstaande moeder, dé kwetsbare doelgroep van vandaag, wel overal de volle pot? En waarom krijgen alle ouderen - waarvan een grote groep financieel sterk staat - op heel veel plekken korting of gratis toegang?’
Iets veranderen moet er op lange termijn dus zeker in het prijsdifferentiatiebeleid van Vlaamse bibliotheken. Daar heeft minister Schauvliege in ieder geval gelijk in.

Tekst: Maarten Dessing


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Bibliothecarissen moeten zich activistischer opstellen
Eens
Oneens
In nummer 4 van Bibliotheekblad wordt in het gesprek met de Beste Bibliothecarissen de vraag opgeworpen of bibliothecarissen zich...
Lees meer en geef uw mening