HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
VNG wil geen dubbele kosten; VOB is voor keuzevrijheid
Wim Keizer
27-04-2012
'Als de bibliotheek een grote papieren collectie blijft aanhouden, zullen dubbele kosten worden gemaakt. Het geheel vervangen van de papieren collectie door een digitaal aanbod is niet realistisch; wel kan het gebruik van het papieren boek zoveel als mogelijk is worden teruggedrongen door substitutie. Gebruikers kunnen gestimuleerd worden te kiezen voor e-content door de fysieke collectie te beperken tot die titels waarvoor geen digitaal alternatief bestaat of voor speciale doelgroepen, die moeilijk tot digitaal lezen in staat zijn.'
Dat schrijft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een brief van 25 april 2012 aan haar leden (de gemeenten), bij een nieuwe handreiking: De openbare bibliotheek in het digitale tijdperk (PDF). 

Het voorgestane substitutiebeleid geldt voor de middellange termijn, waarmee de VNG bedoelt : over een jaar of vier.
Zoals eerder werd gemeld, toonde de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) zich nog voor het verschijnen van de nieuwe handreiking al bezorgd over het VNG-idee.

VNG-bijeenkomst
De verschillen van mening hierover kwamen ook naar voren bij de laatste van vier door de VNG georganiseerde bijeenkomsten voor wethouders en ambtenaren over de digitale en de lokale bibliotheek, op 26 april in Amersfoort. Er waren vier sprekers: Siewert Pilon, hoofd afdeling Onderwijs, Zorg en Welzijn (OZW) bij de VNG, Diederik van Leeuwen, directeur van Bibliotheek.nl, Maria Heijne, directeur van het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB), en Coen van Hoogdalem, commissiesecretaris Digitale Bibliotheek bij de VOB.

Pilon kwam ook in zijn inleiding met het begrip 'substitutie'’, ofwel deselectie: de actieve ondersteuning van de gebruikers bij het e-lezen. Hij kende de bezwaren dat er nog te weinig e-books en leesapparaten zijn, dat je geen dwang mag uitoefenen en dat er altijd mensen zullen zijn die papieren boeken willen blijven lezen. Maar over een jaar of vier kan de situatie heel anders zijn, gezien de te verwachten groei van het marktaandeel e-books en de gewenning die ook bij andere vormen van gestimuleerde digitalisering is opgetreden, zoals de OV-chipkaart.

Geen dwang
Van Hoogdalem zei in zijn inleiding dat bibliotheken gebruikers niet kunnen sturen of dwingen. De lezer maakt zelf uit op welke manier hij wil lezen. Bij de bibliotheken staat 'lezen' voorop, ongeacht de manier waarop dat gebeurt. Maar hij vond wel dat een papieren boek lezen (met de daarbij behorende rust, waar veel mensen af en toe behoefte aan hebben) iets anders is dan het lezen van een e-boek.
In de paneldiscussie na de vier inleidingen zei Van Hoogdalem dat het niet een kwestie van of-of is, maar van en-en. Dagvoorzitter Bas Eenhoorn, tevens voorzitter van Bibliotheek.nl, concludeerde dat het dus situationeel is en dat fysiek en digitaal naast elkaar blijven bestaan. Maar Pilon zei dat het VOB-verhaal niet helemaal op zijn verhaal aansluit. 'De VOB benadrukt en-en. Voor mij staat centraal: moet je dat als overheid allemaal financieren? Keuzevrijheid is mooi, maar het gaat om publieke middelen. Moet je dubbelop willen? Ik kan me voorstellen dat een gemeenteraad keuzes maakt, zoals bij stimuleren van gebruik van openbaar vervoer of gebruikmaken van taxi’s. Je kiest dan één van de twee.'

A-merk onder druk?
In de paneldiscussie noemde Van Hoogdalem de bibliotheek een A-merk dat goed bezig is en niet alleen naar klantwaarde maar ook naar maatschappelijke waarde kijkt. Maar een wethouder in de zaal was bang dat het de bibliotheek als A-merk net zo zal vergaan als Kodak: 'Bibliotheken moeten een vlucht aar voren doen, anders zie ik geen reden waarom het met de bibliotheek als A-merk niet snel afgelopen kan zijn.' Hij zei ook nog dat de bibliotheek niet gered zal worden door nieuwe wetgeving. 'Dat is niet de manier.' Dit naar aanleiding van het feit dat Van Hoogdalem in wetgeving 'zorgplicht' bepleit had, in verband met het feit dat sommige gemeenten helemaal geen bibliotheek meer in stand houden.
Overigens vond Pilon dat het probleem erg meevalt en dat het maar een paar gemeenten betreft. Hij wees erop dat er zonder wettelijke verplichting in vrijwel alle gemeenten bibliotheken zijn. Hij vond ook dat gemeenten die er uit willen stappen dat goed moeten overleggen met hun buurgemeenten (of gemeenten van dezelfde basisbibliotheek). De VNG is voor tariefdifferentiatie (hogere tarieven voor gebruikers uit een gemeente die geen bibliotheek subsidieert, als ze lid willen worden in een bibliotheek van een andere gemeente).

Tussen 7 en 25 miljoen
Voor de in de zaal aanwezige bibliotheekdirecteuren en andere belangstellenden uit de bibliotheekbranche en -sector kwam er verder niet heel veel nieuws naar voren.
Wel interessant is dat Pilon verwacht dat de uitname uit het gemeentefonds ten behoeve van e-content (die in 2014 ingaat) tussen de € 7 miljoen (startbedrag) en € 25 miljoen (mogelijk eindbedrag) zal liggen. Hij noemde dat relatief weinig, verwachtte er ook weinig problemen van, maar vond dat bibliotheken niet en-en moeten doen. Hij zei desgevraagd ook dat de VNG het instapniveau opnieuw gaat bekijken.

Diederik van Leeuwen begon zijn inleiding met te melden dat er meer dan € 7 miljoen nodig zal zijn voor e-content. Verder benadrukte hij dat Bibliotheek.nl niet alleen aan digitale innovatie doet, maar ook aan marketing. De primaire taak van Bibliotheek.nl is de ontsluiting van 'de Collectie Nederland'. Hij verwacht voor de toekomst geen besparingen, maar wel verschuiving van kosten. De NBC+ zal 30 miljoen titelgegevens bevatten, die vooralsnog nog heel veel fysieke dragers zullen ontsluiten. Heel veel boeken zullen niet voor 2025 gedigitaliseerd zijn. Hij ried aan als bibliotheek niet in hardware te investeren, daar er steeds andere apparaten zullen zijn. Van Leeuwen vertelde dat over twee weken het aanbod 'online lezen' (streamed) beschikbaar zal komen (Public Library Online van Bloomsbury, zie ook dit bericht).
Een wethouder vroeg voor welke doelgroepen Bibliotheek.nl werkt. Van Leeuwen antwoordde dat hij daar niet mee bezig is, maar dat bibliotheken dat zelf kunnen uitmaken, door in de NBC+ te filteren wat ze wel of niet aanbieden. De marketing van Bibliotheek.nl zal bestaan uit algemene promotie van de digitale diensten van Bibliotheek.nl.

Geïntegreerde bibliotheek
Maria Heijne zei in haar inleiding dat het SIOB toe wil naar een landelijke, goed toegankelijke en geïntegreerde bibliotheek, voor goed-geïnformeerde, mediawijze burgers. De bemoeienis van het SIOB stopt bij de ingang van de lokale bibliotheek. Het SIOB wil geen bestuurlijke lagen weg hebben, maar kiest voor versterking van alle drie lagen en netwerkorganisaties op landelijke schaal.
Van een hybride (digitaal en fysiek) bibliotheek wil het SIOB naar een 'geïntegreerde bibliotheek', waarbij alle kanalen met elkaar zijn verbonden. Aan de hand van een plaatje met een cirkel liet ze zien dat deze bibliotheek digitale en niet-digitale zaken zal omvatten, van sociale media en mobiele diensten, via in-house-diensten en servicepunten tot thuisbezorging en een prachtig gebouw als culturele magneet (waarbij ze als voorbeeld Birmingham liet zien, om geen Nederlandse bibliotheken voor te trekken of teleur te stellen). Ze gaf overigens aan het niet uit te sluiten dat de rol van bibliotheken in het uitlenen van e-boeks wel eens beperkt kan blijven, als uitgevers dat (met boekhandelaren) zelf willen doen. Wat bibliotheken wel kunnen doen is: informatie in context zetten. Maar in een digitale omgeving worden vaagstukken rond privaat en publiek volgens haar scherper en mag je niet zo maar alles van anderen aanbieden. Heijne vond ook dat bibliotheken niet alleen voor kansarmen bezig moeten zijn, maar ook voor high potentials. Meten van maatsschappelijk rendement wordt een belangrijk aandachtspunt. Bij Bibliotheek op School wil het SIOB proberen aan te tonen wat de effecten zijn op de CITO-toets (hogere scores?). 'Bibliotheken hebben niet alleen kosten, maar ook opbrengsten.' Zij vond voor bibliotheken ook samenwerking met andere instellingen belangrijk (het shop-in-een shop-idee). Uit de zaal kwamen daar al diverse voorbeelden van naar voren (historische vereniging, centrum voor kunsten, museum, de cultuurfabriek in Veenendaal).

Meer dan individuele gebruikers
Bibliotheekdirecteur Pauline Gmelig Meyling (Bibliotheek Huizen-Laren-Blaricum) wees ook op de maatschappelijke functie, los van de vraag of de individuele gebruiker papieren boeken of e-books wil lenen: de dienstverlening aan scholen en leeskringen, het NL-plein, en al die andere groepen die buiten de openingsuren voor de individuele gebruikers in de bibliotheek komen en waar de bibliotheek diensten aan verleent. 'Het gaat niet alleen om de individuele leners, er zijn nog 15% laaggeletterden en daar moeten we wat aan doen.' Wat door Bas Eenhoorn werd onderstreept. En ook Pilon was het daarmee eens.
Dennis Eijsten (die in het panel Diederik van Leeuwen verving) vond 'niets doen' geen optie. Bibliotheek.nl wil het niet alleen doen en vraagt met haar mee te denken. Een Kodak-scenario moet voorkomen worden.
Heijne wees er op dat de bibliotheken het samen moeten doen en dat de landelijke organisaties er voor de bibliotheken zijn.
Van Hoogdalem was het daarmee eens en vond dat ook de gemeente en de bibliotheek het samen moeten doen, zoals hij in zijn inleiding had gezegd.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

De potentiële kracht van het landelijke merk Bibliotheek wordt niet voldoende benut
Eens
Oneens
In een interview in Bibliotheekblad nr 7 2019 stelt Cyril Crutz, directeur-bestuurder van BiblioPlus, dat de potentiële power...
Lees meer en geef uw mening