HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Acht concrete doelen in visienotitie digitale bibliotheek
Wim Keizer
27-10-2011
De VOB-commissie digitale bibliotheek wil in 2015 voor het bibliotheekwerk concreet de volgende doelen bereikt hebben:
  1. Zoekresultaten uit de digitale bibliotheek staan bovenaan in Google;
  2. De digitale bibliotheek staat in de top 10 van meest gevolgde partijen op sociale media;
  3. 40% van onze leden gebruikt onze digitale bronnen;
  4. 20 miljoen e-books worden via de bibliotheken afgenomen (15-20% van onze uitleningen) ;
  5. 50% van ons tijdschriftenbestand is digitaal te raadplegen;
  6. 75% van de instellingen voor het basisonderwijs maakt gebruik van de digitale producten die in de educatieve formule ‘De Bibliotheek op School’ worden aangeboden;
  7. De digitale bibliotheek is de belangrijkste aanbieder van e-learning programma’s op het gebied van mediawijsheid voor individuen;
  8. Klantsystemen zijn geïntegreerd; we kennen de specifieke behoeften van klanten.
Dat staat in een op 26 oktober verschenen visienotie van de commissie, met de titel Interface: Bibliotheek in het digitale tijdperk (PDF). In de inleiding nodigt de commissie iedereen uit een bijdrage te leveren aan de neergelegde visie, ook via de bekende sociale (bibliotheek)media. De commissie zegt: ‘De notitie is niet bedoeld als het definitieve antwoord, maar als een "betaversie" die in dialoog met branche en samenwerkingspartijen verder vervolmaakt kan worden. Digitale ontwikkelingen voltrekken zich nu eenmaal in hoog tempo en zijn in veel opzichten onvoorspelbaar. Wij kunnen dus ook niet vertellen hoe de bibliotheek van de toekomst er precies uit zal zien. Wel kunnen we op een nieuwe manier naar de samenleving kijken: vanuit nieuwe uitgangspunten en met nieuwe vormen van waardecreatie in ons achterhoofd. En vanuit die houding onderzoeken en experimenteren.’

Persoonlijke ontwikkeling
De commissie vindt dat de bibliotheek zich richt op de persoonlijke ontwikkeling van mensen en de verbetering van hun kansen in de maatschappij. 'Het gaat om emancipatie: het stimuleren van zelfstandigheid, gelijkwaardigheid en participatie, zodat burgers volwaardig aan de samenleving deel kunnen nemen. In de Engelse taal is daar een mooi woord voor: empowerment. Het betekent: mensen sterker maken zodat zij zelf de verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun leven.'

De commissie zegt dat het aanbieden van een voor ieder toegankelijke en deskundig samengestelde collectie, gezien de overvloed aan content en collecties, onverminderd van belang blijft. 'Waardetoevoeging zal in de toekomst het verschil maken. En daarbij gaat het vooral om het toevoegen van nieuwe, actieve waarden, zoals het aanbrengen van samenhang, betekenis en interpretatie. Door de enorme groei van het informatieaanbod is het voor veel mensen ondoenlijk geworden om te onderscheiden wat de moeite waard is om te weten, wat feiten zijn en wat opinie. Er is behoefte aan duiding. Hier ligt een gouden kans voor de Bibliotheek om zich te ontwikkelen tot de onmisbare schakel tussen burgers en informatie. De interface die van informatie een begrijpbaar en doorwrocht verhaal maakt.
Bibliothecarissen kunnen dat. Zij beschikken over onderscheidingsvermogen en hebben de kennis, de aandacht en de ervaring om informatie te selecteren, te duiden en er zinvolle verbanden in aan te brengen zodat het begrijpelijker wordt voor mensen. De bronnen, de collecties waarover de gezamenlijke bibliotheken in Nederland beschikken, dienen daarbij als basis. Dit vraagt wel om wezenlijk andere werkprocessen, waarbij contentpartners én gebruikers worden ingezet om nieuwe waarden rondom die collecties te creëren.’

De commisie gaat uit van een nauwe verwevenheid tussen de fysieke en de digitale bibliotheek, om samen 'de beste totaaloplossing' aan te bieden. ‘Beide richten zich op het leveren van een waardevolle bijdrage aan de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Dat gebeurt op talloze manieren: door fysieke en digitale dienstverlening te leveren, in een gebouw, op internet of in the cloud. ‘

Voor wie doen we het?
Op de vraag voor wie we het allemaal doen, stelt de commissie voor te focussen op de volgende typen gebruikers:
  • De nieuwsgierige Nederlander, die exploratie als drijfveer heeft.
  • De lerende Nederlander, die zich vooral op participatie richt.
  • De e-lezers: de liefhebbers van lezen en literatuur.
  • Het onderwijs, vanuit de behoefte aan thematische - en naar onderwijsniveau gedifferentieerde content.
De nota De klant is koningin biedt volgens de commissie aanknopingspunten voor het volgen van de juiste strategie naar de klantgroepen. ‘De differentiatie naar doelgroepen en de precieze invulling van de behoefte per doelgroep zal in afstemming met de Commissie Strategie en de Commissie Marketing verder aangescherpt moeten worden.’

Meerwaarde creëren
In een hoofdstuk 'Meerwaarde creëren, hoe doe je dat?' spreekt de commissie over toegang tot een ware schatkamer aan collecties, over nieuwe content toevoegen en zodanig arrangeren dat er nieuwe combinaties en nieuwe betekenis ontstaan, dit alles zo veel mogelijk in cocreatie met partners en gebruikers. Ook wordt gesproken over interactie tussen gebruikers en hen de mogelijkheid te geven communities te vormen rondom thema’s en interessegebieden. ‘Zo kan de bibliotheek van de toekomst zich ontwikkelen tot een kenniswerkplaats, een plek waar gebruikers geprikkeld worden om nieuwe kennis te creëren, waar zij kunnen reflecteren op bestaande kennis en kennis met anderen kunnen delen. Die plek kan digitaal zijn of in een (gedeeld) gebouw. Alles is mogelijk. Het gaat in de toekomstige bibliotheek niet alleen meer om lenen, maar ook om delen: bronnen, kennis, wijsheid, ervaringen, samenhang, verhalen, leesplezier’, aldus de commissie.

Gezamenlijke infrastructuur
De commissie noemt een gezamenlijke infrastructuur van essentieel belang voor het kunnen slagen van de genoemde doelen. De commissie zegt: ‘De solide basis die zo ontstaat, voorkomt versnippering, leidt tot kostenbesparing en geeft ruimte voor de ontwikkeling van nieuwe functies en diensten. Om de continuïteit van die basis te waarborgen, zullen bibliotheken elkaar moeten contracteren. Standaardisatie zorgt voor optimale flexibiliteit. Doordat de standaardbouwstenen steeds weer anders gecombineerd kunnen worden, is een eindeloze variatie aan nieuwe widgets en applicaties mogelijk. Ontwikkeld door de branche zelf, maar ook door andere partijen.’

Content en diensten
Over content en diensten zegt de commissie het belangrijk te vinden dat er een substantiële hoeveelheid kwaliteitscontent beschikbaar is. ‘Bibliotheken besteden nu een relatief klein deel van hun mediabudget aan de aankoop van e-content. Het ligt voor de hand om dit percentage meer in de pas te laten lopen met het tempo van digitalisering en tevens op zoek te gaan naar nieuwe doelgroepen en mogelijkheden.’ Maar ook moet meer energie gestoken worden in gemaksdiensten.

Zorgen over e-books
De commissie is zorgelijk over de gevolgen van de opkomst van e-books. De commissie schrijft er over: ‘Hoewel het e-book nu definitief lijkt door te breken, is de toekomst ongewis. De rechtenkwestie is vooralsnog niet geregeld, het aanbod blijft nog ver achter bij dat van het papieren boek en ondertussen neemt het aanbod aan illegale downloads op internet toe. Het is bovendien een markt waarop gemakkelijk nieuwe concurrenten van de Bibliotheek kunnen toetreden. Google introduceert dit najaar een platform voor e-books en Amazon is begonnen met het uitlenen van studieboeken via de Kindle-app. Het duurt niet lang meer of ook Bol.com gaat e-books uitlenen onder het motto "huren is het nieuwe kopen".
De branche zal alles op alles moeten zetten om een positie te verwerven in de e-bookmarkt. In eerste aanleg doen bibliotheken dit samen met uitgevers. Het tempo dat hier echter de laatste jaren getoond wordt, is zorgelijk. Dat terwijl de Bibliotheek een groot publieksbereik heeft, in direct contact staat met gebruikers en een imago heeft van betrouwbaarheid en authenticiteit. Het is een sterke partij die in staat is e-books van de nodige context te voorzien, maar die ook beschikt over kwalitatief goede fysieke collecties. Het lezen van printmedia schijnt nog altijd de meest ideale manier te zijn om tekst werkelijk goed in je op te nemen. De Bibliotheek moet dus ook van slow reading blijven. Bibliotheken kunnen zich als zodanig profileren en het e-bookaanbod completeren met een omvangrijke collectie fysieke boeken.’

Meersporenbeleid
De commissie pleit in de notitie voor een meersporenbeleid inzake e-books: ‘Gezien de ongewisse status van het overleg met uitgevers lijkt het logisch om niet op één paard te wedden in deze. De Bibliotheek moet nu al laten zien dat ze iets te bieden heeft op het terrein van e-books. Dat betekent alternatieve wegen zoeken om het aanbod uit te breiden. De deal die Bibliotheek.nl onlangs heeft gesloten met uitgeverij Bloomsbury is daar een voorbeeld van. Via Public Library Online biedt Bloomsbury een aantal online te lezen boeken aan. In eerste instantie worden internationale titels aangeboden, later gevolgd door Nederlandstalige titels en Nederlandse content die Bibliotheek.nl zelf gaat verzamelen bij en via bibliotheken. ‘

Content curation
De commissie gaat ook nader in op het begrip content curation: arrangeren en verrijken van content: ‘Tot voor kort was de algemeen heersende mening dat het succes van een website afhangt van de hoeveelheid content die wordt aangeboden. Content is king, zo luidde het adagium. De laatste tijd is er een kentering in dit denken zichtbaar. Steeds vaker horen we van trendwatchers en webprofeten dat de toekomst schuilt in content curation: het arrangeren en groeperen van content (waaronder ook user generated content) zodat een betekenisvol geheel ontstaat: voor individuen of groepen van individuen met een specifieke behoefte of interesse. Een mix van content en content curation is een strategie die de bibliotheek uitstekend past. Het is ook een strategie die meteen kan worden ingezet. Er is immers geen afhankelijkheid van de uitkomst van rechtenkwesties.’

Ramen en deuren open
Wat personeel en organisatie betreft, pleit de commissie voor het mobiliseren van innovatiekracht: ‘Alle ramen en deuren moeten wijd open voor gebruikers, externe experts, samenwerkingspartners en alliantiepartijen. Kortom, iedereen die met behulp van de content van Bibliotheek.nl iets moois en iets nieuws wil creëren. Het principe van "open innovatie" is dat je iets weggeeft om er vervolgens meer voor terug te krijgen. Daarmee realiseert de Bibliotheek het uiteindelijke doel van vernieuwing, ooit eens treffend omschreven door Bert Mulder als "the urge to be more alive: socially, economically and cultural".’

En: ‘Op lokaal niveau zullen bibliotheekmedewerkers zich een andere houding en andere werkprocessen eigen moeten maken. Er is een omslag nodig van het passief aanbieden van bronnen naar een meer actieve rol, waarin de focus ligt op inhoud, op het creëren van meerwaarde, op het aanbieden van context en op het ontwikkelen van onderscheidende kennis en kwaliteit. Dat vraagt om betrokken collega’s met gedegen inhoudelijke kennis; flexibele, open en creatieve geesten die innovatief ondernemen, die de interactie met de klant zoeken en die in staat zijn (potentiële) samenwerkingspartners te enthousiasmeren. Ook maatschappelijk bewustzijn is noodzakelijk; weten wat er speelt in de (lokale) samenleving, weten wat mensen raakt en welke vragen hen bezighouden. Om te weten wat "de nieuwsgierige mens" drijft, zijn er uiterst nieuwsgierige bibliothecarissen nodig.
Het betekent dat de competentie-index die in juli 2011 is gepubliceerd door het SIOB, aangevuld zal moeten worden met de eisen die aan die nieuwe bibliothecaris worden gesteld.’

Positie bepalen
Partners en allianties spelen een cruciale rol in de creatie van meerwaarde, vindt de commissie. Ook zullen VOB, SIOB, Bibliotheek.nl, NBD/Biblion en de Plusbibliotheken hun rol en positie ten opzichte van elkaar opnieuw moeten bepalen. Samenwerking met partners als NOS en Koninklijke Bibliotheek vindt de commissie van levensbelang.

Geld opbrengen
Wat de financiering betreft, pleit de commissie er voor dat OCW de kosten van de infrastructuur mogelijk tot en met 2016 voor zijn rekening neemt. ‘Maar om de regie van de digitale bibliotheek in handen te houden, moet de branche zelf ook investeren. Dat kan door de inbreng van OCW te matchen met een aanzienlijk bedrag voor e-content, opgebracht door de branche. Daarbij is het van belang een goede balans te vinden tussen de uitgaven aan content en de middelen die besteed worden aan het creëren van meerwaarde met behulp van die content. Het heeft immers geen zin enorme bedragen aan content uit te geven als niet ook wordt geïnvesteerd in het arrangeren en verrijken van die content’, aldus de visienotitie.

Voorbeelden
Aan het eind worden drie voorbeelden genoemd van informatieve, handige, inspirerende, verrassende of onverwachte digitale toepassingen: Convergentie
Zoals gemeld, wil de commissie graag reacties. Op 23 november is er ’s middags in de Bibliotheek van Gouda een expertmeeting (aanmelden kan via de VOB). De commissie meldt verder: 'En natuurlijk zijn we in gesprek met andere branchecommissies en collega’s van Bibliotheek.nl en het Sectorinstituut. In januari 2012 convergeert de inhoud van deze notitie in de landelijke branchestrategie.'
Meer op de VOB-site.

Tekst: Wim Keizer



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (1)

Rob Vellinga
30-10-2011 12:38
Fysieke bibliotheek gaat voor digitale bibliotheek.
In Wassenaar is medio 2009 een nieuwe bibliotheek geopend. Lang is nagedacht over wat voor een bibliotheek dat moet worden. Er is een concept neergezet dat rust op 3 pijlers: ruime openingstijden voor studie, werk en lezen; uitlenen van media; aanbieden van sociaal culturele activiteiten.
De bibliotheek is een publieke huiskamer en fungeert als verblijfs- en ontmoetingsplaats midden in het dorp.
De belangrijkste doelgroepen zijn kinderen tot 15 jaar en cultuurgenieters vanaf 35 jaar. Het concept werkt: een verdubbeling van het bezoekersaantal en plm. 530 activiteiten op jaarbasis.
De digitale bibliotheek is in de maak en vereist veel geld (zie nota commissie digitale bibliotheek van 26 okt.j.l). Bibliotheken kunnen dat geld niet opbrengen, mede gezien de bezuinigingen. Mochten bibliotheken gedwongen worden mee te betalen aan de digitale bibliotheek, dan gaat dat ten koste van de fysieke bibliotheek (collectie, personeel, openingstijden). Bibliotheek Voorschoten - Wassenaar wil dat niet.
Er is domweg geen geld genoeg voor zowel een goede fysieke bibliotheek als voor een goede digitale bibliotheek.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

De bibliotheek moet progressief zijn en stelling nemen om relevant te blijven
Eens
Oneens
Torbjörn Nilsson, directeur van de bibliotheek in het Zweedse Malmö, zegt in een interview in Bibliotheekblad 3 /4 2019 dat...
Lees meer en geef uw mening