HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Boekmanstichting publiceert nieuwe Cultuurindex
16-12-2019
Op 12 december presenteerde de Boekmanstichting De Staat van Cultuur 4, mede gebaseerd op de Cultuurindex Nederland, de tweejaarlijkse landelijke statistieken over de cultuursector. De onderzoekers noemen als belangrijkste conclusie de observatie dat de cultuursector volop meebeweegt met de snel veranderende samenleving, maar dat die meer kennis nodig heeft om nog beter op nieuwe ontwikkelingen in te kunnen spelen. De bibliotheeksector komt aan bod, in het onderdeel Letteren.
De Staat van Cultuur 4 is niet alleen gebaseerd op de nieuwste cultuurcijfers uit de Cultuurindex Nederland, maar ook op recent onderzoek en gesprekken met zestig professionals uit de culturele sector die gezamenlijk hebben nagedacht over twee hoofdvragen: Welke belangrijke ontwikkelingen doen zich op dit moment voor binnen jouw sector? En welke ontwikkelingen verwacht je daarnaast in de nabije toekomst?

De nieuwste cijfers uit de Cultuurindex Nederland tonen hoe gedurende twaalf jaar monitoring van de cultuursector (2005-2017) grote verschuivingen hebben plaatsgevonden, zo stelt de Boekmanstichting in een persbericht. ‘Ook wordt in combinatie met aanvullende analyses duidelijk hoe de sector zich aan deze ontwikkelingen aanpast. Zo laat een traditionele indicator als de boekuitleen bij bibliotheken een dalende lijn zien, maar versterken bibliotheken ondertussen hun maatschappelijke positie door steeds meer activiteiten te organiseren. Daarmee trekken ze ook steeds meer bezoekers,’ aldus de Boekmanstichting.
De onderzoekers concluderen verder onder andere dat de samenleving steeds diverser wordt en een culturele sector verlangt die dit weerspiegelt en inclusief is. ‘Traditionele vormen van cultuurconsumptie krijgen concurrentie van nieuwe manieren om kunst te beleven. De boekverkoop blijft daarbij overeind, maar digitale platforms hebben de verkoop van muziekalbums en dvd’s inmiddels teruggebracht tot ongeveer een vijfde van wat er in 2005 werd verkocht. Door globalisering staan makers bovendien steeds meer in directe concurrentie met buitenlandse collega’s. Gevolgen hiervan zien we bijvoorbeeld terug in het krimpende aandeel Nederlandse boeken in de totale omzet van de boekenmarkt. Het aandeel van Nederlandse films in de totale recette van bioscopen daalt tot onder het niveau dat zij had in 2005, en in 2017 is het aantal Nederlandse galeries op internationale topbeurzen voor hedendaagse kunst nog maar net meer dan de helft van het aantal in 2005. Het zijn slechts enkele voorbeelden van de uitdagingen waarvoor de culturele sector zich gesteld ziet.’

Uit het onderzoek van de Boekmanstichting blijkt dat de sector niet alleen antwoorden op actuele ontwikkelingen formuleert, maar ook veel nieuwe vragen stelt. ‘Culturele organisaties willen graag een breder publiek bereiken, hun aanbod versterken en de culturele arbeidsmarkt verbeteren. Tegelijkertijd willen zij graag meer inzicht in hoe zij dit het beste kunnen doen, en in de verwachte effecten van verschillende beleidsmaatregelen op de culturele praktijk. Vooral op het gebied van publiek, inclusiviteit en de culturele arbeidsmarkt is er dan ook een behoefte aan meer onderzoek.’

De Staat van Cultuur 4 (pdf) biedt in twaalf sectorale en sectoroverstijgende cq thematische hoofdstukken een overzicht van hoe de Nederlandse cultuursector er anno 2019 voor staat, en van het soort onderzoek dat vanaf 2020 gewenst wordt. Een van de trendanalyses in het rapport is gewijd aan de letterensector, waartoe onder andere de bibliotheken gerekend worden en waarover gesteld wordt dat die zich ‘vastbijt’ in de strijd tegen ontlezing. ‘Het geschetste beeld is weinig optimistisch, maar de sector treedt de uitdagingen met opgeheven hoofd tegemoet,’ aldus Bjorn Schrijen, auteur van het betreffende hoofdstuk in het rapport.

De letterensector is een van de zeven deelgebieden die binnen de statistieken in de Cultuurindex worden onderscheiden. Binnen het onderdeel Letteren wordt met name ingegaan op de ontwikkelingen binnen de boekenbranche en de openbare bibliotheeksector. ‘Dat er steeds minder gelezen wordt, is met afstand de grootste bedreiging voor de letterensector. Maar wat zijn precies de gevolgen van deze ontlezing?,’ zo wordt de vraag gesteld, waarna onder andere gewezen wordt op de toename van laaggeletterdheid. ‘Voor bibliotheken betekent dit dat hun klassieke uitleenfunctie kleiner wordt. Steeds minder mensen zijn lid van de bibliotheek, en ook lenen zij gemiddeld steeds minder – al staat hier tegenover dat de laatste jaren wel steeds meer kinderen via schoolbibliotheken lid zijn geworden van de bibliotheek. Door de daling in het aantal (tot contributie verplichte) volwassen leden liepen ook de eigen inkomsten van bibliotheken terug. Vanaf 2011 kwamen daarbovenop flinke kortingen op (gemeentelijke) subsidies, als gevolg van de economische crisis en de toenemende kosten die gemeenten maken voor (vooral) de jeugdzorg. De bezuinigingen raakten voornamelijk personeel, huisvesting, collectievorming en activiteiten die niet tot de kerntaken behoorden. In 2018 is evenwel een voorzichtige omslag zichtbaar: zowel de inkomsten uit subsidies en andere baten als de omvang van het personeelsbestand namen dit jaar weer licht toe,’ aldus de toelichting bij de cijfers. 

De onderzoekers, die in belangrijke mate leunen op het Dossier Bibliotheekstatistiek van de KB en de CBS-cijfers, stellen dat bibliotheken in reactie op deze ontwikkelingen hun plek in de samenleving herijken, en deze bestendigen door een steeds bredere maatschappelijke rol aan te nemen. ‘Dit komt goed tot uitdrukking in het aantal activiteiten – waaronder veel op het gebied van leesbevordering en educatie – dat bibliotheken organiseren: dit steeg tussen 2015 en 2018 van 78.745 naar circa 202.000. Daardoor nam ook het aantal aan bibliotheken afgelegde bezoeken de laatste jaren toe. In de komende jaren liggen er voor de bibliotheek bovendien veel kansen om mensen te informeren over, en te scholen in, de grote trends van deze tijd, zoals robotisering, het internet of things, privacy, 21ste-eeuwse vaardigheden en verduurzaming.’

Concluderend merken de onderzoekers op: ‘Deze voorbeelden laten zien dat de sector er alles aan doet om het boekenvak aan te passen aan de wensen van de lezer anno 2019, en daarmee hopelijk ook van de niet-lezer een lezer te maken. De strijd tegen ontlezing mag dan weliswaar al lang aan de gang zijn, maar moegestreden lijkt de sector nog allerminst.’


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie